Chế độ ăn DASH được biết đến rộng rãi nhằm hỗ trợ kiểm soát huyết áp và giảm bệnh mạn tính. Nhiều người lao động và công nhân có mức thu nhập trung bình băn khoăn liệu chuyển sang thực đơn này có tốn kém ngân sách gia đình hay không.

Dựa trên các nghiên cứu quan sát và phân tích chi phí tại Anh, Mỹ và Úc, việc tuân thủ chế độ ăn DASH thường làm tăng chi phí thực phẩm so với chế độ ăn nhiều đồ chế biến sẵn [1], [2], [3]. Hiện chưa có dữ liệu nghiên cứu trực tiếp trên đối tượng công nhân thu nhập trung bình tại Việt Nam, nên các số liệu kinh tế dưới đây được ghi nhận từ các quần thể ở nước ngoài.

Chế độ ăn DASH đắt hơn hay rẻ hơn?

Các phân tích kinh tế thực phẩm ghi nhận chế độ ăn DASH thường tốn kém hơn so với chế độ ăn thông thường chứa nhiều thực phẩm siêu chế biến. Tại Anh, nghiên cứu trên 24.293 người trưởng thành từ 39 đến 79 tuổi cho thấy nhóm tuân thủ DASH cao nhất có chi phí ăn uống cao hơn 18% so với nhóm tuân thủ thấp nhất [3].

Nghiên cứu công bố năm 2017 tại Mỹ ước tính chi phí ăn uống trung bình là 4,21 USD mỗi ngày [1]. Những người thuộc nhóm chi phí ăn uống thấp nhất có tỷ lệ tuân thủ DASH thấp hơn 58% so với nhóm chi phí cao [1]. Tương tự, nghiên cứu năm 2025 chỉ ra chế độ ăn DASH vượt mức hỗ trợ lương thực tối đa của chương trình trợ cấp SNAP tại Mỹ đối với mức tiêu thụ trên 2.100 calo mỗi ngày [4].

Vì sao việc theo đuổi DASH lại tốn kém?

Sự chênh lệch ngân sách xuất phát từ đặc trưng các nhóm thực phẩm cốt lõi của DASH. Việc bổ sung trái cây tươi, rau củ và các sản phẩm ngũ cốc nguyên hạt thường có xu hướng đắt hơn thực phẩm chế biến sẵn giàu chất béo và đường [2].

Chế độ ăn DASH cũng yêu cầu giảm ngũ cốc tinh chế, hạn chế đường ngọt nhân tạo và tăng cường hạt, đậu, cá hoặc sữa ít béo [4]. Các loại thực phẩm tươi sống này thường chịu áp lực về giá bán lẻ và chi phí bảo quản cao hơn so với hàng đóng hộp [2], [4].

Rào cản của người có thu nhập trung bình và thấp

Khả năng tiếp cận tài chính là rào cản lớn đối với các nhóm dân số có thu nhập hạn chế. Khảo sát trên 9.274 người từ 29 đến 64 tuổi tại Anh cho thấy người có điều kiện kinh tế khó khăn ít tiếp cận siêu thị và ít tuân thủ chế độ ăn DASH hơn nhóm có thu nhập tốt hơn [2].

Bên cạnh chi phí nguyên liệu, thời gian chuẩn bị món ăn theo DASH kéo dài hơn và đòi hỏi nhiều công sức hơn so với việc dùng đồ ăn nhanh hay thực phẩm chế biến sẵn [2]. Việc thiếu hụt nguồn lực nấu nướng và hạn chế kiến thức dinh dưỡng thực tế cũng làm gia tăng trở ngại cho các nhóm thu nhập thấp [5].

Điểm khác biệt về chi phí theo khu vực sinh sống

Mức giá thực phẩm theo chuẩn DASH có thể biến động tùy theo khu dân cư. Một nghiên cứu năm 2008 tại Boston so sánh các cửa hàng tạp hóa cho thấy chi phí cho thực đơn DASH ở khu vực có điều kiện kinh tế - xã hội cao đắt hơn đáng kể so với khu vực có điều kiện thấp (40,20 USD so với 30,73 USD mỗi tuần) [6].

Tuy nhiên, khoảng cách địa lý tới điểm bán thực phẩm cũng tạo áp lực chi phí gián tiếp. Người sống xa siêu thị nhất có tỷ lệ áp dụng chế độ ăn DASH thấp hơn 15% đến 24% so với người sống gần nhất [1]. Tại Úc, chi phí cho chế độ ăn khuyến nghị lành mạnh chiếm tới 25% đến 26% thu nhập khả dụng của các hộ gia đình thu nhập thấp [7]. Theo chuẩn quốc tế, ngưỡng chi phí bữa ăn vượt 30% thu nhập được xem là gánh nặng tài chính đáng kể [8].

Những điều nghiên cứu chưa làm rõ

Các nghiên cứu hiện có chưa đánh giá chi phí can thiệp chế độ ăn DASH cụ thể tại các thị trường đang phát triển, bao gồm Việt Nam. Chưa có dữ liệu đo lường mức độ ảnh hưởng của biến động giá rau quả theo mùa tới tổng ngân sách.

Ngoài ra, chưa có thử nghiệm đối chứng nào tính toán chi tiết việc hoán đổi cụ thể giữa đồ ăn chế biến sẵn giá rẻ và các nguồn rau củ, ngũ cốc nguyên hạt địa phương trên nhóm công nhân làm việc theo ca kíp.

Người có thu nhập trung bình cần lưu ý gì?

Người lao động có ngân sách eo hẹp cần tính toán kỹ để tránh thâm hụt tài chính khi thay đổi thực đơn đột ngột. Không nên vội vàng mua các loại nguyên liệu nhập khẩu đắt tiền hoặc các sản phẩm đóng gói dán nhãn ăn kiêng thương mại.

Người mắc bệnh nền tăng huyết áp, đái tháo đường hoặc suy thận cần tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng để điều chỉnh lượng khoáng chất và thực phẩm phù hợp với tình trạng bệnh và điều kiện kinh tế cá nhân.

Gợi ý cân đối ngân sách khi áp dụng

Thay vì mua toàn bộ thực phẩm tươi đóng gói sẵn đắt tiền, người tiêu dùng có thể ưu tiên các loại rau củ đúng mùa vụ để có giá thành thấp hơn [2].

Tận dụng các nguồn đạm thực vật giá mềm như đậu đỗ kết hợp ngũ cốc nguyên hạt để thay thế một phần thịt đỏ đắt đỏ [4], [3]. Việc tự chuẩn bị trước bữa ăn theo tuần cũng giúp giảm thiểu việc phụ thuộc vào thức ăn nhanh chế biến sẵn bên ngoài [2].