Nhiều phụ nữ sau sinh thường dùng cà phê để duy trì sự tỉnh táo khi chăm sóc con nhỏ. Tuy nhiên, nỗi lo caffeine truyền qua dòng sữa mẹ gây mất ngủ cho bé khiến không ít người băn khoăn.

Các bằng chứng khoa học cho thấy mẹ cho con bú uống cà phê ở mức độ vừa phải thường không gây khó ngủ ở trẻ sơ sinh khỏe mạnh [1], [2]. Tác động kích thích và rối loạn giấc ngủ chỉ xuất hiện khi người mẹ nạp lượng caffeine rất cao, hoặc xảy ra ở trẻ có khả năng chuyển hóa kém [3], [4].

Caffeine đi vào sữa mẹ như thế nào?

Sau khi mẹ uống đồ uống chứa caffeine, nồng độ chất này trong sữa mẹ dao động theo thời gian và thường đạt đỉnh sau khoảng 2 giờ [5]. Sau mốc 120 phút, lượng caffeine trong sữa mẹ bắt đầu giảm dần [5].

Lượng caffeine thực tế truyền sang cơ thể trẻ qua bú mẹ chiếm tỷ lệ rất nhỏ [5]. Khi người mẹ nạp khoảng 35 đến 336 mg caffeine, đứa trẻ chỉ tiêu thụ một lượng ước tính khoảng 1,3 đến 3,1 mg thông qua sữa mẹ [5]. Nếu người mẹ tăng gấp đôi liều dùng lên 300 mg, nồng độ caffeine trong huyết thanh và sữa mẹ cũng tăng lên gấp đôi [5].

Khác với người trưởng thành có thời gian bán thải caffeine khoảng 5 giờ, độ thanh thải caffeine ở trẻ bú mẹ có thể dưới 10% so với người lớn [4]. Thời gian bán thải caffeine ở trẻ sơ sinh có thể kéo dài tới 97 giờ [4]. Do đó, caffeine có thể tích lũy trong cơ thể trẻ nếu người mẹ tiêu thụ liên tục với lượng lớn [4].

Các nghiên cứu khoa học ghi nhận điều gì?

Một nghiên cứu đoàn hệ tiền cứu công bố năm 2012 tại Pelotas (Brazil) đã theo dõi 885 trẻ sơ sinh để đánh giá ảnh hưởng của caffeine đối với giấc ngủ lúc 3 tháng tuổi [2]. Kết quả cho thấy tỷ lệ thức đêm giữa nhóm trẻ có mẹ dùng từ 300 mg caffeine trở lên mỗi ngày không có sự khác biệt mang ý nghĩa thống kê so với nhóm dùng ít hơn [2]. Các nhà nghiên cứu kết luận việc mẹ dùng caffeine trong thai kỳ và thời kỳ cho con bú không làm gián đoạn giấc ngủ của trẻ 3 tháng tuổi [2].

Một tổng quan khoa học năm 1994 cũng ghi nhận việc mẹ tiêu thụ caffeine ở mức vừa phải không gây ra hậu quả nào đo lường được trên trẻ sơ sinh [1]. Hoạt chất này cũng không làm thay đổi thành phần dinh dưỡng cơ bản của sữa mẹ [1].

Hiện tượng bồn chồn, cáu kỉnh và khó ngủ chỉ được ghi nhận trong các báo cáo khi người mẹ uống từ 10 tách cà phê mỗi ngày, tương đương khoảng 1 g caffeine [3], [5]. Mức tiêu thụ xanthine vượt quá 300 mg mỗi ngày cũng được cảnh báo có thể gây rối loạn giấc ngủ ở trẻ và làm giảm khả dụng của sắt trong sữa [4]. Ngoài ra, việc mẹ uống trên 450 mL cà phê mỗi ngày có thể làm giảm nồng độ sắt trong sữa mẹ, góp phần làm tăng nguy cơ thiếu máu ở trẻ [3].

Những nhóm đối tượng cần thận trọng

Tác động kích thích của caffeine trong sữa mẹ có xu hướng biểu hiện rõ ràng hơn ở một số nhóm trẻ nhạy cảm:

  • Trẻ sinh non và trẻ dưới 5 tháng tuổi: Nhóm này có tốc độ chuyển hóa caffeine rất chậm, khiến các tác động bất lợi dễ bị khuếch đại hơn bình thường [3]. Một báo cáo ca lâm sàng năm 2007 ghi nhận trẻ sinh non có mẹ dùng đồ uống chứa nhiều methylxanthine xuất hiện các triệu chứng bồn chồn, tăng phản xạ gân xương và kích thích [6].
  • Trẻ có mẹ tiêu thụ nhiều nguồn chứa caffeine: Ngoài cà phê (chứa khoảng 80-90 mg/tách), caffeine còn có trong trà (20-30 mg/tách), nước ngọt có gas (khoảng 40 mg/lon 330 mL), sô cô la đen (khoảng 70 mg/100 g) và các loại nước tăng lực [4]. Việc cộng dồn các nguồn này dễ làm vượt ngưỡng khuyến cáo [4].

Người mẹ nên giảm hoặc ngừng nạp caffeine nếu nhận thấy trẻ có dấu hiệu nhạy cảm như bứt rứt, quấy khóc nhiều hoặc ngủ chập chờn [3].

Những điều khoa học chưa làm rõ

Các tài liệu hiện tại vẫn còn một số khoảng trống nghiên cứu chưa thể giải đáp:

  • Chưa có dữ liệu cụ thể về ngưỡng dung nạp riêng biệt của từng độ tuổi sơ sinh đối với lượng caffeine tồn lưu trong cơ thể.
  • Phần lớn dữ liệu tiêu thụ caffeine dựa trên tự khai báo của các bà mẹ, dẫn đến khả năng sai số về định lượng chính xác [3].
  • Các nghiên cứu chưa phân lập rõ ảnh hưởng độc lập của tình trạng mất ngủ sẵn có ở mẹ sau sinh với việc tiêu thụ caffeine để bù đắp sự mệt mỏi [3].

Gợi ý lượng dùng an toàn cho mẹ đang cho con bú

Cơ quan An toàn Thực phẩm Châu Âu (EFSA) kết luận rằng một liều đơn lẻ từ 200 mg caffeine trở xuống (tương đương khoảng hai tách cà phê thông thường) không gây lo ngại về an toàn cho trẻ bú mẹ [3]. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến nghị lượng caffeine tối đa mỗi ngày cho phụ nữ cho con bú trong khoảng 250 đến 300 mg [5].

Để tối ưu hóa thời gian phân giải, người mẹ không nên uống cà phê hoặc trà ngay trước cữ bú của con [5]. Uống ngay sau khi vừa hoàn thành một cữ bú sẽ giúp cơ thể có đủ thời gian hạ thấp nồng độ caffeine trước lần bú tiếp theo [5]. Khi trẻ có biểu hiện quấy khóc bất thường, mẹ nên trao đổi trực tiếp với bác sĩ để tìm hiểu nguyên nhân cụ thể.