Nhiều người trẻ ở độ tuổi 20 bất ngờ phát hiện kết quả xét nghiệm mỡ máu bất thường và tìm kiếm các giải pháp điều chỉnh thông qua ăn uống. Chế độ ăn Địa Trung Hải thường được nhắc đến như một giải pháp hỗ trợ sức khỏe tim mạch hàng đầu. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện có chủ yếu dừng lại ở các nghiên cứu quan sát, cho thấy chế độ ăn này liên quan đến việc hạ chỉ số cholesterol xấu (LDL-c) [1].

Hiện tại, chưa có nghiên cứu can thiệp nào trong dữ liệu được cung cấp chứng minh chế độ ăn Địa Trung Hải làm thay đổi nồng độ LDL-c nhỏ đậm đặc, triglyceride hay HDL-c cụ thể ở người 20 tuổi [2][1]. Bằng chứng trên người trẻ tuổi hiện vẫn còn nhiều khoảng trống cần được làm rõ [2].

Chế độ ăn Địa Trung Hải tác động thế nào đến chỉ số LDL-c?

Dữ liệu khảo sát dinh dưỡng và sức khỏe quốc gia Hy Lạp (HNNHS) trên người trưởng thành ghi nhận việc tuân thủ chế độ ăn Địa Trung Hải mức độ cao có liên quan đến việc giảm chỉ số LDL-c [1]. Mức giảm LDL-c trung bình trên toàn bộ mẫu nghiên cứu là 6,39 mg/dl [1]. Ở nam giới, mức giảm này là 10,61 mg/dl, và ở nhóm nam giới thừa cân hoặc béo phì, mức giảm ghi nhận được lên tới 15,6 mg/dl [1].

Nghiên cứu cắt ngang tại miền nam nước Ý trên 2.044 người trưởng thành cho thấy mức độ tuân thủ chế độ ăn Địa Trung Hải cao giúp giảm 44% nguy cơ rối loạn mỡ máu nói chung ở nam giới (OR: 0,56), nhưng không quan sát thấy mối liên hệ rõ ràng ở nữ giới [3]. Lối sống theo chế độ Địa Trung Hải cũng được tổng quan ghi nhận hỗ trợ giảm nguy cơ rối loạn lipid máu và giảm huyết áp ở quần thể chung [4].

Bằng chứng về LDL-c nhỏ đậm đặc, triglyceride và HDL-c có thực sự tồn tại?

Trọng tâm về sự suy giảm của LDL-c nhỏ đậm đặc (small dense LDL), triglyceride và việc tăng HDL-c thường được kỳ vọng khi áp dụng dinh dưỡng lành mạnh. Dù vậy, không có dữ liệu nào trong các trích đoạn nghiên cứu đo lường hay chứng minh sự thay đổi của chỉ số LDL-c nhỏ đậm đặc [2][1].

Dữ liệu từ khảo sát HNNHS cho thấy nam giới trong độ tuổi 19–39 thường có mức cholesterol toàn phần, LDL-c và triglyceride cao hơn, đồng thời HDL-c thấp hơn so với nữ giới [1]. Tuy nhiên, nghiên cứu này chỉ ghi nhận sự thay đổi có ý nghĩa thống kê của việc tuân thủ ăn uống đối với chỉ số LDL-c, không khẳng định việc hạ triglyceride hay tăng HDL-c [1].

Về mặt thử nghiệm can thiệp, nghiên cứu CADIMED tại Tây Ban Nha đang thực hiện thử nghiệm ngẫu nhiên kéo dài 8 tuần trên 156 người trưởng thành bị rối loạn lipid máu để đánh giá tác động của chế độ Địa Trung Hải giảm thịt đỏ [2]. Dù vậy, nghiên cứu này mới chỉ công bố dữ liệu ban đầu về thói quen ăn uống của 81 người mà chưa có kết quả can thiệp hoàn chỉnh về các chỉ số mỡ máu [2].

Thực trạng áp dụng chế độ Địa Trung Hải ở người trẻ tuổi

Nghiên cứu trên 193 sinh viên đại học (18–25 tuổi) tại Síp cho thấy chỉ có 26,9% người trẻ tuân thủ tốt chế độ ăn Địa Trung Hải [5]. Dù 88% sinh viên có sử dụng dầu ô liu tại nhà, thói quen ăn uống kém lành mạnh vẫn phổ biến khi 26% đi ăn thức ăn nhanh nhiều hơn một lần mỗi tuần và 31% ăn đồ ngọt nhiều lần trong ngày [5].

Tại Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE), người từ 50 tuổi trở lên có khả năng tuân thủ chế độ ăn Địa Trung Hải cao gấp 4,16 lần so với nhóm 18–30 tuổi [6]. Đồng thời, khảo sát HNNHS chỉ ra rằng có tới 64,5% người bị rối loạn mỡ máu hoàn toàn không biết về tình trạng bệnh của mình [1]. Ngoài ra, nghiên cứu CARDIA theo dõi 3.358 người từ 18–30 tuổi trong 25 năm cho thấy chế độ ăn Địa Trung Hải biến đổi không liên quan trực tiếp đến việc giảm nguy cơ tiền đái tháo đường hay đái tháo đường, trong khi tố chất thể lực tim mạch lại mang lại hiệu quả bảo vệ rõ rệt [7].

Điều các nghiên cứu hiện tại chưa thể giải đáp

Các tài liệu hiện có chưa cung cấp bằng chứng thử nghiệm lâm sàng đối chứng về khả năng điều chỉnh các tiểu phân mỡ máu chuyên sâu như LDL-c nhỏ đậm đặc ở độ tuổi 20 [2][1]. Mức độ cải thiện chỉ số mỡ máu ở nữ giới trẻ tuổi khi áp dụng chế độ ăn này cũng chưa được xác lập rõ ràng từ các bằng chứng quan sát [3]. Thêm vào đó, liều lượng can thiệp chính xác của từng nhóm thực phẩm để tối ưu hóa mỡ máu ở người trẻ tuổi vẫn cần các thử nghiệm can thiệp dài hạn kiểm chứng [2].

Ai nên thận trọng khi thay đổi chế độ dinh dưỡng?

Người trẻ tuổi được chẩn đoán rối loạn mỡ máu nghiêm trọng không nên tự ý thay thế phác đồ điều trị của bác sĩ bằng việc ăn kiêng đơn thuần [1]. Đối với những người mắc bệnh lý phối hợp như bệnh thận mạn tính, việc chuyển sang chế độ ăn nhiều rau củ quả cần có sự hướng dẫn chuyên môn để kiểm soát các nguy cơ biến chứng như tăng phospho máu hoặc nhiễm toan chuyển hóa [4].

Áp dụng thực tế để kiểm soát mỡ máu

Người trẻ tuổi muốn cải thiện chỉ số mỡ máu nên hạn chế thịt đỏ, thịt chế biến sẵn và giảm tiêu thụ ngũ cốc tinh chế cùng đồ uống có đường [6][2]. Việc bổ sung rau xanh, các loại đậu và duy trì vận động thể lực là rất quan trọng, bởi thể lực tim mạch tốt ở giai đoạn 18–30 tuổi đã được chứng minh giúp giảm nguy cơ tiến triển các rối loạn chuyển hóa sau này [7][4].

Chế độ ăn Địa Trung Hải có mối liên hệ tích cực với việc kiểm soát chỉ số LDL-c trên các dữ liệu nghiên cứu quan sát. Tuy nhiên, chưa có bằng chứng khẳng định chế độ này giúp cải thiện LDL-c nhỏ đậm đặc hay triglyceride ở người 20 tuổi. Người trẻ nên chủ động xét nghiệm định kỳ và tham khảo ý kiến bác sĩ để có can thiệp y khoa kết hợp lối sống phù hợp.