Nhiều người trẻ tìm kiếm giải pháp ăn uống để cải thiện kết quả học tập trong mùa thi cử. Chế độ ăn Địa Trung Hải thường được nhắc đến như một giải pháp tăng cường trí não. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện nay chưa chứng minh chế độ ăn này giúp sinh viên nhớ lâu hơn hay cải thiện điểm số cấp tốc [1], [2].

Các nghiên cứu bảo vệ não bộ của chế độ ăn này chủ yếu thực hiện trên người trung niên và cao tuổi nhằm phòng ngừa suy giảm nhận thức lâu dài [3], [4]. Dữ liệu can thiệp trực tiếp trên người trẻ còn rất ít và kết quả không đồng nhất [1], [2].

Bằng chứng chế độ Địa Trung Hải ở người trẻ tuổi

Nghiên cứu can thiệp ngẫu nhiên năm 2011 trên 25 phụ nữ trẻ áp dụng chế độ ăn Địa Trung Hải trong 10 ngày [1]. Kết quả ghi nhận người tham gia tăng mức độ tỉnh táo, hăng hái và hài lòng so với nhóm đối chứng [1]. Dù vậy, hiệu quả trên các bài kiểm tra chức năng nhận thức lại không nhất quán [1].

Một tổng quan năm 2021 nhận định thử nghiệm 10 ngày là quá ngắn để đưa ra kết luận rõ ràng về chức năng não bộ ở người trẻ [2]. Nghiên cứu này ghi nhận chế độ ăn có cải thiện thời gian phản ứng trong bài kiểm tra trí nhớ không gian, nhưng không thay đổi các bài kiểm tra nhận thức khác [2].

Nghiên cứu đoàn hệ Epirus năm 2021 tại Hy Lạp trên 1.201 người khỏe mạnh độ tuổi 21–77 không tìm thấy mối liên hệ giữa mức độ tuân thủ chế độ Địa Trung Hải và các bài kiểm tra nhận thức [3]. Các nhà nghiên cứu giải thích điều này có thể do nhóm tham gia có độ tuổi trung bình trẻ (47,8 tuổi) và trình độ học vấn cao [3].

Hiệu quả chủ yếu ghi nhận ở người lớn tuổi

Bằng chứng rõ nét nhất của chế độ Địa Trung Hải nằm ở nhóm người cao tuổi nhằm làm chậm thoái hóa thần kinh [4], [5]. Nghiên cứu trên người gốc Hispanic/Latino cho thấy tuân thủ chế độ ăn này giúp giảm suy giảm trí nhớ và khả năng học tập trong 7 năm [4]. Một phân tích gộp từ 6 đoàn hệ ghi nhận nhóm tuân thủ cao giảm 33% nguy cơ suy giảm nhận thức nhẹ hoặc bệnh Alzheimer [4].

Nghiên cứu trên 2.598 người cao tuổi tại Mỹ (NHANES) cho thấy việc tuân thủ chế độ ăn kiểu Địa Trung Hải (MEPA III) giúp giảm nguy cơ đạt điểm kém trong bài kiểm tra nhớ từ trễ CERAD [6].

Dù vậy, dữ liệu ở tuổi trung niên vẫn có sự mâu thuẫn [7]. Nghiên cứu trên 3.083 người Pháp từ 45 tuổi trở lên theo dõi suốt 13 năm chỉ thấy mối liên hệ rất hạn chế ở hai bài kiểm tra phụ, không có liên hệ với nhận thức toàn cầu [7]. Nghiên cứu tại Úc trên 141 người trung niên cũng không ghi nhận mối liên hệ giữa chế độ Địa Trung Hải với hiệu suất nhận thức hay hội chứng chuyển hóa [8].

Điều chưa biết

Các trích đoạn nghiên cứu chưa cung cấp bằng chứng trực tiếp về tác động riêng lẻ của axit béo omega-3 hay polyphenol lên trí nhớ sinh viên. Chế độ ăn Địa Trung Hải được đánh giá như một mô hình tổng thể gồm dầu ô liu, rau củ, trái cây, ngũ cốc và hạt [3].

Hiện chưa có nghiên cứu theo dõi sinh viên trong giai đoạn ôn thi căng thẳng để xác định thời gian can thiệp bao lâu mới tạo ra thay đổi nhận thức rõ rệt [2]. Chế độ ăn này cũng chưa được chứng minh có thể thay thế giấc ngủ hay các phương pháp học tập hiệu quả.

Ai nên thận trọng?

Sinh viên có vấn đề về tiêu hóa không nên tăng đột ngột lượng chất xơ từ rau củ và ngũ cốc nguyên hạt để tránh đầy hơi, khó tiêu trong ngày thi. Người có bệnh lý nền hoặc đang điều trị rối loạn chuyển hóa cần hỏi ý kiến bác sĩ trước khi thay đổi thực đơn lớn.

Áp dụng thực tế mùa thi

Sinh viên không nên kỳ vọng chế độ Địa Trung Hải như một phương thuốc tăng trí nhớ cấp tốc. Việc bổ sung rau xanh, trái cây, ngũ cốc và giảm thức ăn nhanh nhiều đường có thể hỗ trợ cải thiện sự tỉnh táo và tinh thần [1], [2]. Nên duy trì lối sống lành mạnh kết hợp ngủ đủ giấc và phân bổ thời gian ôn tập hợp lý.