Người bị huyết áp thấp có nên thường xuyên uống trà thì là?

Thói quen uống trà thảo mộc và nỗi lo tụt huyết áp

Nhiều người có thói quen sử dụng các loại trà thảo mộc tự nhiên hằng ngày để thanh lọc cơ thể, hỗ trợ tiêu hóa hoặc cải thiện giấc ngủ. Trong số đó, trà hãm từ hạt hoặc lá cây thì là (Anethum graveolens) là thức uống dân dã được khá nhiều gia đình ưa chuộng nhờ mùi thơm đặc trưng và cảm giác ấm bụng sau khi dùng.

Tuy nhiên, đối với những người có cơ địa huyết áp thấp hoặc thường xuyên bị hoa mắt, chóng mặt khi thay đổi tư thế, việc sử dụng các loại trà thảo dược có hoạt tính sinh học mạnh lại là điều cần cân nhắc kỹ lưỡng. Không ít người băn khoăn liệu đặc tính thanh nhiệt, lợi tiểu tự nhiên của thì là có thể vô tình khiến huyết áp vốn đã thấp lại càng tụt sâu hơn hay không.

Người huyết áp thấp có nên uống thường xuyên?

Câu trả lời ngắn gọn là người bị huyết áp thấp không nên uống trà thì là một cách thường xuyên hoặc dùng với lượng đậm đặc mỗi ngày. Dù thì là mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe chuyển hóa, đặc tính kích thích bài tiết nước tiểu và khả năng làm giãn cơ trơn mạch máu có thể làm giảm thể tích tuần hoàn tạm thời.

Nếu một người có chỉ số huyết áp nền thấp lại liên tục sử dụng các thức uống thúc đẩy đào thải nước và muối khoáng, nguy cơ hạ huyết áp quá mức dẫn đến choáng váng, ngất xỉu là hoàn toàn có thể xảy ra. Do đó, người huyết áp thấp chỉ nên thưởng thức loại trà này thỉnh thoảng, uống loãng và cần lắng nghe sát sao phản ứng của cơ thể.

Cơ chế tác động của thì là đối với huyết áp

Để hiểu vì sao người huyết áp thấp cần cẩn trọng, chúng ta cần xem xét tác động của các hoạt chất trong cây thì là lên hệ tuần hoàn và chuyển hóa. Thì là từ lâu đã được biết đến trong y học cổ truyền với công dụng lợi tiểu nhẹ, kích thích thận tăng cường đào thải chất lỏng dư thừa ra khỏi cơ thể qua đường tiểu.

Khi lượng nước trong cơ thể bị đào thải nhanh hơn mức bù đắp, thể tích dịch lưu thông trong lòng mạch máu sẽ suy giảm cục bộ. Áp lực của dòng máu tác động lên thành mạch – tức huyết áp – theo đó sẽ giảm xuống. Đối với người huyết áp cao, hiện tượng này mang lại tác động tích cực, nhưng với người huyết áp thấp, sự sụt giảm thể tích tuần hoàn dù nhỏ cũng đủ kích hoạt triệu chứng mệt mỏi và xây xẩm.

Bên cạnh đó, các chiết xuất từ thì là còn thể hiện tác dụng làm thư giãn các tổ chức cơ trơn trong cơ thể ^[1]. Khi các cơ trơn bao quanh thành mạch máu được thả lỏng, lòng mạch giãn rộng ra, khiến lực cản ngoại vi giảm xuống và kéo theo chỉ số huyết áp hạ bớt. Ngoài ra, việc thì là hỗ trợ hạ nồng độ insulin và cải thiện độ nhạy insulin cũng gián tiếp làm giảm sự tái hấp thu natri ở ống thận ^[2], từ đó làm giảm áp lực nội mạch một cách tự nhiên.

Nghiên cứu khoa học ghi nhận những tác động gì?

Các nghiên cứu hiện đại đã làm sáng tỏ nhiều hoạt tính dược lý phong phú của cây thì là đối với hệ tim mạch, đường huyết và phản ứng viêm trong cơ thể. Những dữ liệu này giúp chúng ta có cái nhìn đa chiều về tiềm năng cũng như mức độ tác động của loại thảo mộc quen thuộc này.

Trước hết, một nghiên cứu tổng quan dựa trên bằng chứng công bố năm 2017 đã chỉ ra rằng thì là sở hữu đặc tính kháng viêm và giảm co thắt đáng kể ^[1]. Khi tiến hành can thiệp trong vòng 8 tuần trên các bệnh nhân đái tháo đường týp 2 với liều 3,3 g bột khô mỗi ngày, thì là đã thể hiện tác dụng chống viêm rõ rệt so với nhóm dùng giả dược ^[1]. Đồng thời, các thử nghiệm thực nghiệm cho thấy dịch chiết cồn-nước từ quả thì là ở nồng độ tích lũy từ 0,5 đến 4 mg/mL có khả năng làm thư giãn cơ trơn hồi tràng ^[1]. Cơ chế giãn cơ trơn này là cơ sở cho thấy thảo mộc có khả năng ảnh hưởng đến trương lực cơ của các cơ quan nội tạng và mạch máu.

Tiếp đó, một phân tích gộp và tổng quan hệ thống công bố năm 2022 đã tổng hợp kết quả từ 7 thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên có đối chứng trên tổng số 330 người trưởng thành nhằm đánh giá tác động của thì là đối với mỡ máu và đường huyết ^[2]. Kết quả gộp cho thấy việc bổ sung thì là giúp giảm đáng kể nồng độ cholesterol xấu LDL trung bình 15,64 mg/dL ^[2]. Đáng chú ý, nồng độ insulin huyết thanh giảm 2,28 muU/mL và chỉ số kháng insulin HOMA-IR giảm 1,06 ^[2]. Khi phân tích theo liều lượng, nghiên cứu ghi nhận mức giảm đường huyết lúc đói rõ rệt ở liều bổ sung 1500 mg/ngày ^[2].

Trên mô hình động vật, một nghiên cứu thực nghiệm năm 2013 thực hiện trên 32 con thỏ ăn chế độ giàu chất béo cũng củng cố thêm tác động chuyển hóa của thì là ^[3]. Nghiên cứu chia các cá thể thỏ thành 4 nhóm dinh dưỡng khác nhau, trong đó nhóm ăn khẩu phần giàu cholesterol kết hợp bổ sung 5% bột thì là đã giảm đáng kể lượng đường glucose, cholesterol toàn phần và LDL-C trong máu ^[3]. Bột thì là còn giúp hạ men gan ALT và AST, đồng thời làm giảm mức fibrinogen huyết tương sau bữa ăn giàu chất béo so với nhóm chỉ ăn chế độ nhiều cholesterol ^[3].

Ngoài ra, khả năng bảo vệ thành mạch còn đến từ hoạt tính chống oxy hóa mạnh mẽ. Một nghiên cứu công bố năm 2016 trên chuột đái tháo đường và mô hình in vitro cho thấy chiết xuất nước của thì là ở nồng độ từ 0,125 đến 1 mg/mL có hoạt tính dọn dẹp gốc tự do rất tiềm năng ^[4]. Sau 2 tháng can thiệp, chiết xuất nước thì là đã làm giảm đáng kể mức đường huyết và sự hình thành các sản phẩm glycat hóa bền vững AGEs ở nhóm chuột được điều trị so với nhóm chuột bệnh không can thiệp ^[4]. Chiết xuất này cũng ngăn chặn quá trình oxy hóa protein carbonyl và nhóm thiol ^[4].

Về mặt lâm sàng trên người, một thử nghiệm ngẫu nhiên năm 2014 kéo dài trong 2 tháng trên 91 bệnh nhân tăng mỡ máu đã so sánh việc dùng viên nén thì là với thuốc hạ mỡ máu chuyên biệt ^[5]. Kết quả ghi nhận việc uống 6 viên nén thì là mỗi ngày giúp làm giảm nồng độ cholesterol toàn phần tới 18% và giảm triglycerid 7,38% ^[5]. Các bệnh nhân trong nghiên cứu không báo cáo bất kỳ tác dụng phụ bất lợi nào trong suốt 2 tháng can thiệp ^[5].

Giới hạn của bằng chứng khoa học hiện nay

Mặc dù các nghiên cứu đã chứng minh rõ tác dụng hạ lipid máu, giảm đường huyết, chống viêm và làm giãn cơ trơn của thì là ^{[1] [2]}, phần lớn dữ liệu lâm sàng hiện nay vẫn tập trung vào nhóm đối tượng mắc bệnh rối loạn chuyển hóa như đái tháo đường hoặc mỡ máu cao. Các bằng chứng thực nghiệm về tác động trực tiếp trên người có huyết áp thấp nguyên phát vẫn còn khá hạn chế.

Đa số cảnh báo về nguy cơ hạ huyết áp quá mức bắt nguồn từ cơ chế dược lý học thực nghiệm, bao gồm tác động làm giãn cơ trơn ^[1] và đặc tính lợi tiểu tự nhiên của dược liệu. Do đó, người tiêu dùng không nên suy diễn rằng thì là có thể thay thế thuốc điều trị, đồng thời không nên đánh giá thấp nguy cơ tụt huyết áp tư thế khi sử dụng lượng lớn trà thảo mộc này mỗi ngày.

Hiểu lầm thường gặp về trà thảo mộc

Một quan niệm sai lầm rất phổ biến là "thảo mộc tự nhiên thì hoàn toàn vô hại, uống bao nhiêu cũng được". Thực tế, bất kỳ loại cây cỏ nào có hoạt tính sinh học đều tác động lên quá trình chuyển hóa của cơ thể. Thì là chứa nhiều tinh dầu và hợp chất polyphenol có thể làm thay đổi tốc độ bài tiết nước tiểu và độ co giãn của mạch máu.

Một hiểu lầm khác là người huyết áp thấp uống trà nóng ấm như trà thì là sẽ giúp làm tăng huyết áp tức thì. Cảm giác ấm nóng vùng họng và dạ dày sau khi uống nước ấm chỉ là phản ứng nhiệt tạm thời. Ngay sau đó, tác dụng lợi tiểu và giãn mạch của các hoạt chất trong thì là mới bắt đầu phát huy, khiến áp lực máu có thể sụt giảm sau vài giờ.

Những ai cần đặc biệt thận trọng?

Nhóm người đầu tiên cần thận trọng là những người có tiền sử huyết áp thấp mạn tính, đặc biệt là phụ nữ trẻ nhẹ cân hoặc người cao tuổi có hệ mạch máu kém đàn hồi. Uống trà thì là thường xuyên có thể gây ra những cơn hoa mắt bất chợt khi đứng dậy, choáng váng vào buổi sáng hoặc ngất xỉu.

Nhóm thứ hai là người đang sử dụng các thuốc điều trị tăng huyết áp hoặc thuốc lợi tiểu do bác sĩ kê đơn. Việc kết hợp thêm trà thì là có thể tạo ra tác cộng gộp, khiến huyết áp tụt xuống mức nguy hiểm. Người vừa trải qua đợt tiêu chảy, sốt cao, mất nước hoặc suy kiệt cơ thể cũng cần tránh xa các loại trà thảo mộc lợi tiểu như thì là cho đến khi thể trạng hồi phục hoàn toàn.

Hướng dẫn sử dụng an toàn trong đời sống

Nếu bạn thuộc nhóm người có huyết áp thấp nhưng vẫn yêu thích hương vị của thì là, việc sử dụng cần tuân thủ các nguyên tắc an toàn để tránh những tác động không mong muốn. Điều quan trọng nhất là kiểm soát chặt chẽ tần suất và độ đậm đặc của thức uống.

Thay vì uống hằng ngày như nước lọc, người huyết áp thấp chỉ nên thưởng thức trà thì là từ 1 đến 2 lần mỗi tuần. Khi pha trà, chỉ nên dùng một nhúm nhỏ hạt thì là hoặc vài nhánh lá tươi hãm trong nước sôi loãng, không nên sắc đặc thành dạng cao hay nước cốt đậm.

Thời điểm uống thích hợp nhất là sau bữa ăn chính khoảng 30 đến 60 phút, tuyệt đối không uống trà thì là lúc bụng đang đói cồn cào. Sau khi uống, bạn nên chú ý bổ sung đầy đủ nước lọc trong ngày để bù lại lượng dịch có thể bị đào thải qua đường tiểu. Nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào như chóng mặt, hồi hộp hay choáng váng, cần ngừng ngay việc sử dụng và nằm nghỉ ngơi ở nơi thoáng mát.

Thì là là một loại gia vị và dược liệu tuyệt vời với nhiều lợi ích cho sức khỏe tim mạch và chuyển hóa lipid ^{[2] [5]}. Tuy nhiên, việc lắng nghe cơ thể và hiểu rõ đặc tính sinh học của từng loại thảo mộc sẽ giúp bạn tận hưởng trọn vẹn lợi ích mà không phải đối mặt với nguy cơ tụt huyết áp ngoài ý muốn. Khi có bất kỳ bệnh lý nền mạn tính nào, việc tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa luôn là bước đi cần thiết trước khi hình thành thói quen uống trà thảo dược lâu dài.