Người bị huyết áp thấp có nên uống trà gừng mỗi sáng?

Thói quen uống trà gừng và hiểu lầm phổ biến của người huyết áp thấp

Mỗi buổi sáng thức dậy, không ít người có thói quen nhâm nhi một tách trà gừng ấm nóng để làm ấm bụng, tỉnh táo tinh thần và xua tan cảm giác mệt mỏi. Trong quan niệm dân gian của nhiều người Việt, gừng mang tính cay nóng, giúp tăng cường lưu thông khí huyết và được xem là vị thuốc cứu tinh quen thuộc mỗi khi cơ thể ớn lạnh hay choáng váng.

Chính vì đặc tính cay ấm đặc trưng này, rất nhiều người bị huyết áp thấp thường tin rằng uống một ly trà gừng đặc vào buổi sáng sẽ giúp kéo chỉ số huyết áp lên mức bình thường. Thậm chí, không ít người còn duy trì thói quen pha trà gừng uống đều đặn mỗi ngày như một liệu pháp tự nhiên để điều trị chứng huyết áp thấp.

Tuy nhiên, dưới góc nhìn của y học hiện đại và các thử nghiệm dược lý, niềm tin này lại đi ngược hoàn toàn với cơ chế tác động sinh học thực sự của củ gừng đối với hệ tim mạch. Việc hiểu sai về tác dụng của gừng có thể dẫn đến những phản ứng bất lợi không mong muốn cho sức khỏe người dùng.

Người huyết áp thấp có nên uống trà gừng mỗi sáng?

Câu trả lời ngắn gọn là người bị huyết áp thấp không nên tạo thói quen uống trà gừng đậm đặc mỗi sáng. Thói quen này tiềm ẩn rủi ro khiến chỉ số huyết áp giảm sâu hơn, dẫn đến hoa mắt, chóng mặt hoặc ngất xỉu.

Các nghiên cứu khoa học đã chứng minh gừng không hề có tác dụng nâng huyết áp bền vững như nhiều người vẫn lầm tưởng. Ngược lại, gừng và các hoạt chất chiết xuất từ gừng được ghi nhận là có đặc tính hạ huyết áp, làm giãn thành mạch và làm dịu hoạt động của cơ tim ^{[1] [2]}.

Nếu người có huyết áp vốn đã thấp tiếp tục nạp một lượng lớn hoạt chất từ gừng vào cơ thể vào đầu ngày, áp lực dòng máu lên thành mạch có nguy cơ tụt giảm thêm. Dù cảm giác cay nồng tức thời có thể kích thích vị giác và tạo ảo giác cơ thể ấm lên, nhưng huyết động thực tế bên trong lại diễn tiến theo chiều hướng hạ áp ^{[2] [3]}.

Vì sao gừng lại hạ huyết áp thay vì làm tăng?

Để hiểu vì sao gừng lại hạ huyết áp, các nhà khoa học đã phân tích sâu các cơ chế sinh hóa mà thảo dược này tạo ra trên hệ mạch máu và tim. Chiết xuất thô từ gừng chứa nhiều nhóm hoạt chất thực vật như saponin, flavonoid, amin, alkaloid và terpenoid ^[2].

Tác động làm giảm áp lực máu của gừng diễn ra chủ yếu thông qua cơ chế chẹn kênh canxi phụ thuộc điện thế ^[3]. Khi các kênh canxi bị ức chế, dòng ion canxi đi vào tế bào cơ trơn mạch máu sẽ giảm đi, tương tự như cơ chế hoạt động của thuốc điều trị tăng huyết áp verapamil ^{[2] [3]}. Hiện tượng này làm cho thành mạch thư giãn, giảm sức cản ngoại biên và từ đó khiến huyết áp hạ xuống ^[2].

Bên cạnh đó, dịch chiết gừng còn tác động trực tiếp lên thụ thể muscarinic và ức chế lực cũng như tần số co bóp của cơ tim ^[2]. Các thành phần phenolic chủ chốt của gừng như 6-gingerol, 8-gingerol và 10-gingerol đều đã được ghi nhận có hoạt tính gây giãn mạch ^[2]. Riêng hoạt chất 6-shogaol cũng tạo ra tác động giãn mạch nhẹ trong các thử nghiệm tiền lâm sàng ^[2].

Một phát hiện quan trọng khác chỉ ra rằng hoạt chất chính ^[4]-gingerol trong gừng có khả năng hoạt động như một chất đối kháng thụ thể angiotensin II type 1 (AT1) với giá trị IC50 là 8,173 microM ^[5]. Bằng việc ức chế sự kích hoạt của thụ thể AT1, gừng ngăn chặn các con đường gây co thắt mạch máu của cơ thể ^[5]. Sự kết hợp của các cơ chế giãn cơ trơn mạch máu, ức chế tim và chẹn thụ thể này chính là lời giải thích khoa học vì sao gừng làm hạ huyết áp ^{[2] [5]}.

Bằng chứng từ các nghiên cứu khoa học trên động vật và người

Tác dụng hạ áp của gừng không chỉ dừng lại ở lý thuyết phân tử mà đã được kiểm chứng qua nhiều thực nghiệm dược lý và các thử nghiệm lâm sàng đối chứng.

Trên mô hình động vật, các nghiên cứu đã ghi nhận dịch chiết gừng làm giảm huyết áp động mạch theo liều lượng. Cụ thể, dịch chiết thô từ gừng gây hạ huyết áp phụ thuộc liều từ 3,0 đến 10,0 mg/kg trên chuột cống được gây mê ^[2]. Ở một nghiên cứu độc lập khác, liều tiêm 0,3 đến 3 mg/kg dịch chiết gừng cũng gây hạ huyết áp động mạch trên chuột cống ^[3]. Thảo dược này đồng thời làm giãn các cơn co thắt mạch máu do phenylephrine gây ra trên động mạch chủ thỏ và chuột cống ^{[2] [3]}. Trên tâm nhĩ của chuột lang, dịch chiết gừng với nồng độ 0,1 đến 5,0 mg/ml đã ức chế cả nhịp đập lẫn lực co bóp của mô tim ^[2].

Ở cấp độ nghiên cứu trên người, một tổng quan hệ thống năm 2017 đã rà soát các thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng nhằm tìm kiếm tác động của gừng lên huyết áp ^[1]. Phân tích đã chọn lọc được một thử nghiệm an toàn ba nhánh ngẫu nhiên trên 60 người khỏe mạnh sử dụng liều 50 mg/kg, 100 mg/kg gừng hoặc giả dược ^[1]. Kết quả cho thấy liều 100 mg/kg đã làm giảm đáng kể huyết áp tâm thu từ 114,3 ± 3,22 mmHg xuống 105,5 ± 3,13 mmHg và huyết áp tâm trương từ 73,3 ± 3,35 mmHg xuống 70,5 ± 3,39 mmHg chỉ trong vòng hai giờ ^[1]. Cũng trong tổng quan này, một thử nghiệm mù đôi đối chứng giả dược trên 70 bệnh nhân đái tháo đường ghi nhận gừng không làm thay đổi có ý nghĩa huyết áp tâm thu hay tâm trương với mức thay đổi huyết áp động mạch trung bình là 0,1 ± 1,1 ^[1].

Mới đây nhất, một tổng quan hệ thống công bố năm 2025 tổng hợp từ 41 thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng đã xác nhận bổ sung gừng giúp cải thiện nhiều dấu ấn tim mạch ^[4]. Nghiên cứu chỉ ra gừng làm giảm huyết áp tâm thu với mức chênh lệch trung bình có trọng số (WMD) là -2,72 mmHg (khoảng tin cậy 95%: -5,25 đến -0,19) ^[4].

Bên cạnh đó, một tổng quan bao trùm (umbrella review) năm 2022 tổng hợp từ 9 tổng quan hệ thống đã báo cáo bằng chứng nhất quán rằng gừng làm giảm cả huyết áp tâm thu lẫn huyết áp tâm trương so với giả dược ^[6]. Phân tích dưới nhóm của tổng quan này ghi nhận việc sử dụng gừng với liều trên 3 g mỗi ngày hoặc dùng trong thời gian từ 8 tuần trở xuống mang lại hiệu quả hạ huyết áp rõ rệt ^[6].

Đánh giá tổng quan: Lợi ích và giới hạn của các bằng chứng

Những nghiên cứu kể trên cho thấy gừng mang lại tiềm năng rất lớn trong việc kiểm soát các rối loạn tim mạch, đặc biệt là hỗ trợ cải thiện tình trạng tăng huyết áp ^{[1] [7]}. Không chỉ tác động đến huyết áp, gừng còn chứng minh khả năng cải thiện chuyển hóa mỡ máu và đường huyết ^{[4] [6]}.

Bổ sung gừng giúp giảm đường huyết lúc đói với WMD là -12,79 mg/dL, giảm chỉ số đề kháng insulin HOMA-IR với WMD là -0,51 và giảm chỉ số HbA1c với WMD là -0,68% ^[4]. Đối với mỡ máu, gừng làm giảm chất béo trung tính triglyceride với WMD là -11,98 mg/dL, giảm cholesterol xấu LDL với WMD là -4,55 mg/dL và tăng nhẹ cholesterol tốt HDL với WMD là 0,80 mg/dL ^[4]. Hoạt chất từ gừng còn ngăn cản hình thành mảng bám dính dọc theo thành mạch máu và cải thiện độ linh hoạt của động mạch ^[8].

Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện tại vẫn có những giới hạn nhất định mà người tiêu dùng cần lưu ý. Mức độ tin cậy của bằng chứng về hiệu quả hạ huyết áp của gừng trong tổng quan bao trùm năm 2022 mới chỉ được đánh giá ở cấp độ thấp (GRADE level: low) với độ không đồng nhất giữa các nghiên cứu khá cao (I2 = 94% đối với huyết áp tâm thu và 81% đối với huyết áp tâm trương) ^[6]. Các tác động cải thiện chỉ số mỡ máu cũng chỉ đạt mức độ bằng chứng rất thấp ^[6].

Hơn nữa, các nhà khoa học nhấn mạnh rằng cần có thêm các nghiên cứu lâm sàng quy mô lớn hơn để xác định được ngưỡng liều lượng tối ưu cũng như khoảng thời gian can thiệp an toàn tuyệt đối cho từng nhóm đối tượng bệnh nhân cụ thể ^[4]. Một đề cương tổng quan hệ thống năm 2025 cũng đang được triển khai để phân tích kỹ hơn về mối quan hệ liều - đáp ứng của gừng đối với các chỉ số tim mạch nhằm đưa ra cơ sở vững chắc hơn cho thực hành lâm sàng ^[7].

Hiểu lầm thường gặp về trà gừng

Hiểu lầm phổ biến nhất trong đời sống là xem trà gừng như một "vị thuốc kích huyết áp" tự nhiên mỗi khi cơ thể mệt mỏi. Khi uống một cốc trà gừng ấm, cảm giác the nồng ở khoang miệng, vị cay sực lên mũi và nhiệt độ của nước nóng làm dạ dày ấm lên, khiến người uống lầm tưởng rằng huyết áp của mình đang tăng lên.

Thực tế, phản ứng nóng bừng da hay toát mồ hôi chỉ là kích thích cảm giác tạm thời ở niêm mạc tiêu hóa và phản ứng giãn mạch ngoại vi. Về mặt tuần hoàn, các hoạt chất sinh học của gừng sau khi hấp thu vào máu lại kích hoạt cơ chế chẹn kênh canxi và đối kháng thụ thể AT1, dẫn đến giãn cơ trơn mạch máu và ức chế lực bóp của cơ tim ^{[2] [3] [5]}.

Do đó, dùng trà gừng để sơ cứu hay điều trị lâu dài cho người bị huyết áp thấp là một cách hiểu sai lầm. Thậm chí nếu dùng một cốc trà gừng quá đặc khi đang đói, huyết áp có thể tụt thấp hơn, khiến tình trạng chóng mặt, vã mồ hôi trở nên nghiêm trọng.

Ai cần đặc biệt thận trọng khi sử dụng gừng?

Dựa trên các đặc tính dược lý đã được kiểm chứng, gừng và các chế phẩm chiết xuất từ gừng không phải là thực phẩm lành tính cho tất cả mọi người. Một số đối tượng sau cần hết sức thận trọng:

Nhóm thứ nhất là những người mắc chứng huyết áp thấp mạn tính hoặc thường xuyên bị tụt huyết áp tư thế. Do gừng có thể làm hạ huyết áp tâm thu và tâm trương trong thời gian ngắn chỉ sau 2 giờ ^[1], người huyết áp thấp nếu dùng liều cao có thể bị choáng váng, ngã do ngất xỉu.

Nhóm thứ hai là người đang sử dụng các loại thuốc điều trị tim mạch và huyết áp. Vì gừng có cơ chế chẹn kênh canxi tương tự verapamil và đối kháng thụ thể AT1 ^{[2] [5]}, việc kết hợp gừng với thuốc hạ áp có thể gây ra hiện tượng cộng hưởng tác dụng, khiến huyết áp hạ xuống mức nguy hiểm.

Nhóm thứ ba là những người có rối loạn đông máu hoặc đang dùng thuốc chống đông. Một số nghiên cứu sơ cấp ghi nhận gừng có tác dụng làm giảm kết tập tiểu cầu và giảm sản xuất thromboxane B2 ^[6]. Do đó, người sắp phẫu thuật hoặc người có nguy cơ xuất huyết cần tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng gừng thường xuyên.

Cách dùng gừng an toàn và lời khuyên thực tế

Đối với người có chỉ số huyết áp thấp, không nhất thiết phải kiêng tuyệt đối gừng trong cuộc sống vì đây vẫn là một gia vị nấu ăn tuyệt vời. Vấn đề cốt lõi nằm ở liều lượng, nồng độ và cách thức sử dụng sao cho cơ thể không tiếp nhận lượng lớn hoạt chất gây hạ áp cùng một lúc.

Về liều lượng, nghiên cứu đã chỉ ra rằng tác dụng hạ huyết áp rõ rệt thường xuất hiện khi sử dụng gừng ở liều trên 3 g mỗi ngày hoặc liều tập trung 100 mg/kg ^{[1] [6]}. Vì vậy, người huyết áp thấp chỉ nên sử dụng gừng ở mức độ gia vị nấu nướng nhẹ nhàng hoặc một vài lát gừng mỏng để tạo hương vị, tránh dùng các loại bột gừng tinh chế, cao gừng cô đặc hay chiết xuất gừng liều cao.

Về thời điểm, người huyết áp thấp tuyệt đối không nên uống trà gừng đậm đặc vào sáng sớm khi bụng còn rỗng. Sau một đêm dài không nạp năng lượng, thể tích tuần hoàn và lượng đường trong máu thường ở mức thấp, việc nạp thêm chất làm giãn mạch sẽ rất dễ kích hoạt cơn hạ áp đột ngột.

Về cách chế biến, nếu muốn thưởng thức hương vị của trà gừng, bạn nên pha thật loãng, chỉ thả 1 đến 2 lát gừng tươi vào nước ấm. Có thể kết hợp gừng cùng một chút mật ong hoặc đường phèn để cung cấp thêm năng lượng tức thì cho cơ thể. Điều quan trọng nhất là không bao giờ xem trà gừng như một biện pháp y tế để nâng huyết áp.

Tóm lại, trà gừng là thức uống thơm ngon với nhiều lợi ích sức khỏe đã được khoa học ghi nhận về chuyển hóa đường và mỡ máu, nhưng lại có tác dụng hạ huyết áp. Người bị huyết áp thấp không nên uống trà gừng đậm đặc mỗi sáng để tránh nguy cơ tụt huyết áp bất lợi. Việc xây dựng lối sống cân bằng, uống đủ nước và tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa luôn là giải pháp an toàn nhất để chăm sóc sức khỏe tim mạch.