Nhiều người cao tuổi chuộng mơ muối ngâm lâu năm trị ho, kích thích tiêu hóa. Tuy nhiên, món ăn này chứa lượng muối ăn rất cao qua thời gian ngâm ủ dài ngày. Với người đang đối mặt nguy cơ loãng xương, thói quen ăn mặn từ các món muối chua tiềm ẩn nhiều rủi ro.

Người bị loãng xương hoặc mật độ xương thấp cần kiêng hoặc hạn chế tối đa mơ muối. Lượng natri dư thừa từ muối kích thích thận thải canxi ra ngoài qua đường nước tiểu [1]. Tình trạng thất thoát khoáng chất kéo dài khiến khung xương xốp dần, tăng nguy cơ gãy xương [1].

Cơ chế khiến muối "hút" canxi ra khỏi cơ thể

Thận lọc bỏ natri dư thừa nhưng đồng thời kéo theo khoáng chất canxi [1]. Khi lượng muối đưa vào cơ thể tăng vọt, ống thận giảm tái hấp thu canxi [1]. Hệ quả trực tiếp là canxi bị tống xuất liên tục qua dòng nước tiểu [1].

Nghiên cứu năm 2011 xác nhận quy luật này: cứ mỗi 100 mmol (tương đương 2300 mg) natri bài tiết qua nước tiểu, lượng canxi mất theo tăng thêm 1,1 mmol (khoảng 44 mg) [2]. Thất thoát xảy ra ở mọi lứa tuổi cũng như trên động vật thực nghiệm [1].

Cơ thể không bù đắp kịp lượng canxi mất đi qua đường ruột thì tình trạng bài niệu canxi kéo dài sẽ làm tiêu hao dần khối lượng xương [1]. Người mãn kinh khi nạp nhiều muối ăn sẽ làm tăng quá trình hủy xương [1].

Bằng chứng mật độ xương sụt giảm do natri

Các cuộc khảo sát quy mô lớn ghi nhận mối liên hệ giữa natri niệu và suy giảm chất lượng xương. Dữ liệu từ 2.779 phụ nữ mãn kinh trong chương trình KNHANES 2008–2011 cho thấy người bị loãng xương có tỷ lệ natri/creatinine niệu cao hơn rõ rệt nhóm không mắc bệnh [3].

Khi chia các đối tượng thành 4 nhóm theo tỷ lệ natri/creatinine niệu, mật độ xương giảm dần khi tỷ lệ này tăng lên [3]. Nhóm bài tiết natri cao nhất (nhóm 4) có nguy cơ loãng xương cột sống thắt lưng tăng gấp 1,346 lần so với nhóm thấp nhất (nhóm 1) [3].

Thực tế kiểm tra tại Hàn Quốc trên phụ nữ trên 50 tuổi ghi nhận tỷ lệ mắc loãng xương lên tới 38,7% [4]. Đây là gánh nặng lớn khi bệnh nhân đối mặt biến chứng gãy xương kèm tỷ lệ thương tật cao [1].

Muối dư thừa kích hoạt các dấu ấn tiêu xương

Ăn mặn đẩy nhanh tốc độ hủy xương bên trong cấu trúc vi mô. Nghiên cứu hồi cứu tại một cơ sở y tế trên 537 phụ nữ mãn kinh phát hiện dấu ấn chu chuyển xương ở nhóm bài tiết natri từ 2 g/ngày trở lên cao hơn nhóm bài tiết dưới 2 g/ngày [5].

Cụ thể, dấu ấn tiêu xương CTX-I ở nhóm tiêu thụ nhiều natri tăng 21,3%, còn osteocalcin tăng 15,7% [5]. Điều này chứng minh dư thừa natri thúc đẩy chu chuyển xương diễn ra nhanh hơn mức bình thường [5].

Một nghiên cứu khác trên 86 phụ nữ mãn kinh bị giảm mật độ xương hoặc loãng xương ghi nhận khẩu phần natri trung bình lên tới 3.466 mg mỗi ngày [4]. Chỉ số CTX-I trong máu tương quan thuận với lượng canxi bài tiết 24 giờ, khẳng định canxi niệu tăng kéo theo tiêu xương tăng [4].

Chế độ ăn ít canxi chịu tác hại nặng nề nhất

Tác hại của natri bộc lộ rõ nhất khi khẩu phần canxi hàng ngày quá nghèo nàn. Thử nghiệm trên 102 phụ nữ trẻ khỏe mạnh theo dõi trong 2 năm cho thấy bài tiết natri làm tăng bài tiết canxi rõ rệt ở người ăn ít canxi, nhưng không có ý nghĩa thống kê ở người ăn đủ canxi [2].

Nghiên cứu cắt ngang trên 185 cựu nữ giáo viên từ 45 đến 70 tuổi cũng cho kết quả tương tự [6]. Tương quan giữa natri và canxi niệu chỉ xuất hiện ở nhóm ăn ít canxi, hoàn toàn biến mất ở nhóm nạp đủ lượng canxi [6].

Sự vận chuyển canxi gắn liền với natri tại thận chiếm ưu thế khi cơ thể thiếu hụt canxi [2]. Ngược lại, khi nguồn cung canxi dồi dào, các cơ chế không phụ thuộc natri sẽ đảm nhận vai trò chính, giảm bớt tác động đào thải của muối [2].

Những tranh cãi và giới hạn từ y văn

Mặc dù natri làm tăng đào thải canxi qua nước tiểu, các nghiên cứu chưa đồng nhất về việc liệu muối có phải nguyên nhân trực tiếp gây loãng xương hay không [1]. Một số nghiên cứu không tìm thấy mối liên quan giữa lượng natri niệu với chỉ số rủi ro loãng xương ORAI [6].

Ở nhóm 537 phụ nữ mãn kinh, dù dấu ấn chu chuyển xương tăng, nồng độ hormone điều hòa canxi và mật độ khoáng xương không có sự khác biệt rõ giữa các nhóm natri [5]. Thiết kế nghiên cứu cắt ngang hay hồi cứu hồ sơ bệnh án chưa thể khẳng định hoàn toàn mối quan hệ nhân quả tuyệt đối [2, 3, 4, 5].

Các nhà khoa học vẫn nhấn mạnh sự cần thiết của các thử nghiệm ngẫu nhiên dài hạn theo dõi hai nhóm có mức tiêu thụ natri khác biệt để làm rõ bức tranh lâm sàng [1].

Sai lầm khi lạm dụng mơ muối dưỡng sinh

Nhiều người tin mơ muối kiềm hóa cơ thể giúp bảo vệ xương khớp tối đa. Về lý thuyết, muối kiềm phosphat và carbonat dự trữ trong xương sẽ phóng thích để cân bằng pH khi cơ thể chịu tải axit [7]. Chế độ ăn phương Tây có thể làm mất tới 480 g canxi qua nước tiểu sau 20 năm, gần nửa bộ xương [7].

Dù vậy, bổ sung bicacbonat chỉ giúp giảm mất xương ở người cao tuổi khi điều chỉnh toan chuyển hóa [7]. Bù đắp lượng khoáng xương hao hụt qua đường ruột không thể tự động diễn ra trọn vẹn nếu thiếu vitamin D với nồng độ 25(OH)D trên 80 nmol/L [7].

Ăn mơ muối để "kiềm hóa" vô tình nạp lượng natri khổng lồ. Lợi ích từ tính kiềm chưa thấy đâu thì tác hại từ natri dư thừa đào thải canxi đã trực tiếp làm suy yếu khung xương [1, 2].

Ai cần thận trọng tuyệt đối với mơ muối

Phụ nữ mãn kinh mắc chứng loãng xương hoặc giảm mật độ xương là đối tượng đầu tiên phải tránh xa các món siêu mặn như mơ muối [3, 4]. Ở giai đoạn này, tình trạng mất canxi tự nhiên qua thận gia tăng do thay đổi nội tiết tố [8].

Người cao tuổi ăn uống kém, khẩu phần hàng ngày thiếu hụt tôm, cua, sữa hay cá nhỏ nguyên xương cũng cần cẩn giác [1, 7]. Nhóm này có cơ chế bài tiết canxi gắn liền theo natri hoạt động rất mạnh, ăn một quả mơ muối có thể gây mất một lượng canxi đáng kể [2].

Người đang điều trị bệnh tăng huyết áp, suy tim hoặc có tiền sử sỏi thận canxi cũng không nên dùng [2, 7]. Lượng muối cao vừa làm tăng áp lực thành mạch vừa làm canxi nước tiểu tăng vọt, dễ kết tủa thành sỏi [1].

Lời khuyên ăn uống bảo vệ mật độ xương

Để giữ xương chắc khỏe, quy tắc đầu tiên là kiểm soát lượng muối trong bếp. Tránh xa các thực phẩm ngâm muối đậm đặc như mơ muối, dưa cà muối xổi, mắm tôm hay thịt cá khô. Nêm nhạt dần trong các bữa ăn hàng ngày để vị giác thích nghi.

Ưu tiên bổ sung đủ canxi từ thực phẩm tự nhiên giúp vô hiệu hóa bớt tác động đào thải canxi của muối [1, 7]. Khi chế độ ăn giàu canxi, thận sẽ ít bị chi phối bởi lượng natri nạp vào hơn [2].

Duy trì lối sống năng động, tắm nắng sớm tăng tổng hợp vitamin D hỗ trợ hấp thu canxi tại ruột [7]. Người có bệnh nền xương khớp hoặc đang dùng thuốc điều trị cần tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa trước khi áp dụng bất kỳ bài thuốc dân gian truyền miệng nào.

Thay đổi nhỏ từ việc bớt một thìa muối hay từ bỏ quả mơ ngâm mặn chát mang lại lợi ích lớn cho bộ khung xương. Chế độ dinh dưỡng cân bằng, hạn chế natri và giàu canxi tự nhiên là giải pháp bền vững nhất giúp đẩy lùi loãng xương ở người lớn tuổi [1, 2].