Người làm nghề khuân vác hoặc lao động thể lực nặng thường xuyên đối mặt với tình trạng mất mồ hôi nhiều và mệt mỏi. Khi phát hiện bị tăng huyết áp, nhiều người băn khoăn liệu có nên áp dụng ngay chế độ ăn giảm muối nghiêm ngặt dưới 1.500 mg natri mỗi ngày như khuyến cáo phổ biến hay không.

Hiện chưa có thử nghiệm lâm sàng nào đánh giá trực tiếp chế độ ăn DASH dưới 1.500 mg muối trên đối tượng công nhân khuân vác hoặc lao động nặng. Dữ liệu y khoa cho thấy việc cắt giảm muối quá khắt khe trong điều kiện lao động nặng nhọc, nhiệt độ cao có thể tiềm ẩn rủi ro về tụt thể tích tuần hoàn và rối loạn điện giải.

Yếu tố nghề nghiệp ảnh hưởng thế nào đến huyết áp?

Mối liên hệ giữa thói quen ăn mặn và nguy cơ tăng huyết áp có sự khác biệt rõ rệt theo tính chất công việc. Một nghiên cứu trên 13.738 người cao tuổi tại Hạ Môn (Trung Quốc) ghi nhận nhóm lao động ngoài trời có tỷ lệ tăng huyết áp thấp hơn đáng kể so với nhóm lao động trong nhà (26,04% so với 34,26%) [1]. Nhóm lao động trong nhà có thói quen ăn mặn chịu nguy cơ tăng huyết áp cao nhất với tỷ số chênh OR = 1,32 [1].

Môi trường làm việc nặng nhọc ngoài trời hoặc nhiệt độ cao đòi hỏi cơ thể điều tiết khác với người làm việc văn phòng. Phơi nhiễm đồng thời với nhiệt độ cao và tiếng ồn tại nơi làm việc làm tăng nguy cơ mắc bệnh tăng huyết áp lên 1,94 lần (OR = 1,94) [2]. Tình trạng này gắn liền với phản ứng viêm toàn thân và các bất thường trên điện tâm đồ [2].

Nguy cơ mất nước và tuần hoàn khi làm việc nặng

Lao động thể lực cường độ cao trong điều kiện nắng nóng gây đổ mồ hôi nhiều, dẫn đến mất nước và làm gia tăng gánh nặng tim mạch [3]. Các nghiên cứu trên công nhân xây dựng nhiệt đới và nông dân cho thấy stress nhiệt kéo dài đi kèm nguy cơ mất nước và tăng huyết áp lưu động [3].

Về mặt sinh lý, bản thân bệnh tăng huyết áp làm giảm lưu lượng máu đến da khi nghỉ ngơi [4]. Tuy nhiên, khi lao động thể lực trong môi trường nóng, mức tăng thân nhiệt lõi và nhịp tim ở người tăng huyết áp không khác biệt đáng kể so với người bình thường có cùng thể lực [4]. Đáng lưu ý, các loại thuốc điều trị tăng huyết áp như thuốc lợi tiểu, thuốc giãn mạch hay chẹn beta có thể làm tăng mức độ nhạy cảm của cơ thể với stress nhiệt [4]. Nếu người bệnh vừa dùng thuốc lợi tiểu, vừa hạn chế muối cực đoan dưới 1.500 mg khi đổ mồ hôi nhiều, nguy cơ suy giảm thể tích tuần hoàn và kiệt sức do nhiệt sẽ tăng cao.

Hạ muối mức nào là hợp lý theo nghiên cứu?

Việc cắt giảm muối quá sâu xuống dưới mức tiêu chuẩn là mục tiêu rất khó duy trì trong thực tế. Số liệu từ cuộc điều tra KNHANES tại Hàn Quốc chỉ ra chỉ có 5,2% nam giới trưởng thành duy trì được mức nạp natri dưới 2.000 mg/ngày [5].

Nghiên cứu trên bệnh nhân tăng huyết áp tại Trung Quốc cho thấy việc giảm natri từ mức rất cao 304,35 mmol/ngày xuống 173,91 mmol/ngày đã đủ giúp hạ huyết áp tâm thu hiệu quả [6]. Đồng thời, các tác giả nhấn mạnh hiện chưa có đủ bằng chứng khẳng định việc giới hạn muối quá khắt khe đem lại lợi ích vượt trội về giảm tỷ lệ tử vong hay biến cố tim mạch so với mức giảm vừa phải [6].

Điều nghiên cứu chưa trả lời được

Các dữ liệu nghiên cứu hiện có chưa thể giải đáp những câu hỏi sau:

  • Chưa có con số chính xác về lượng natri mất qua mồ hôi ở người khuân vác trong một ca làm việc tiêu chuẩn.
  • Chưa có thử nghiệm so sánh mức tiêu thụ natri 1.500 mg/ngày với 2.000–2.300 mg/ngày trên người lao động chân tay bị tăng huyết áp.
  • Chưa có hướng dẫn chuẩn hóa về cách bù điện giải tức thời giữa ca làm việc mà không làm bùng phát cơn tăng huyết áp.

Ai nên thận trọng khi điều chỉnh lượng muối?

  • Người đang dùng thuốc hạ áp nhóm lợi tiểu: Cần theo dõi sát vì thuốc làm tăng bài tiết nước và muối qua thận [4].
  • Người làm việc liên tục trong môi trường nhiệt độ cao: Nguy cơ say nóng, chuột rút do mất natri qua mồ hôi rất dễ xảy ra nếu ăn nhạt quá mức [3].
  • Người có thể lực yếu hoặc mắc kèm bệnh tim mạch: Nhóm này dễ bị suy kiệt khi chịu gánh nặng kép từ stress nhiệt và rối loạn tuần hoàn [4].

Gợi ý áp dụng an toàn cho người lao động nặng

Thay vì ép cơ thể vào chế độ ăn kiêng dưới 1.500 mg natri ngay lập tức, người lao động nặng nên giảm muối từng bước. Mục tiêu trước mắt là đưa lượng natri về mức tiêu chuẩn thông thường (khoảng 2.000 mg natri/ngày, tương đương khoảng 5 g muối ăn).

Trong ca làm việc, cần bổ sung nước đều đặn thành nhiều ngụm nhỏ, tránh để cơ thể rơi vào trạng thái khát gắt hoặc kiệt nước [3]. Bất kỳ điều chỉnh nào về chế độ ăn nghiêm ngặt và liều dùng thuốc hạ áp đều cần được bác sĩ chuyên khoa thăm khám, đánh giá dựa trên cường độ gắng sức thực tế.

Tóm lại, người khuân vác bị tăng huyết áp không nên tự ý siết lượng muối xuống dưới 1.500 mg/ngày mà chưa có chỉ định y khoa. Kiểm soát huyết áp cần song hành với bảo đảm bù đủ dịch và thể tích tuần hoàn trong suốt quá trình lao động.