Chế độ ăn ketogenic (keto) đòi hỏi cắt giảm carbohydrate và tăng chất béo, khiến nhiều người lo ngại việc ăn nhiều đạm sẽ làm mất trạng thái ketosis. Với người làm việc nặng nhọc hoặc vận động thể chất liên tục, thiếu hụt protein lại dẫn đến nguy cơ teo cơ và suy giảm thể lực.
Hiện chưa có thử nghiệm riêng biệt trên đối tượng lao động chân tay phổ thông; các dữ liệu khoa học hiện có chủ yếu được thực hiện trên vận động viên thể thao và người tập luyện cường độ cao [1, 2, 5]. Từ các bằng chứng can thiệp này, người làm việc nặng khi theo keto nên nạp khoảng 1,2 đến 1,8 gam đạm cho mỗi kilôgam trọng lượng cơ thể mỗi ngày để giữ cơ bắp mà vẫn duy trì hiệu quả chuyển hóa [1, 5].
Nhu cầu protein cho người vận động nặng khi ăn keto
Trong chế độ ăn rất ít carbohydrate, mức protein tối thiểu để duy trì khối cơ nạc được xác định là 1,2 đến 1,7 gam/kg thể trọng mỗi ngày [1]. Nếu lượng đạm nạp vào giảm xuống dưới mức 1,2 gam/kg thể trọng/ngày, cơ thể sẽ dần mất mô nạc và suy giảm hiệu suất vận động [1].
Nghiên cứu kéo dài 30 ngày trên các cầu thủ bóng đá bán chuyên nghiệp cho thấy mức nạp 1,8 gam đạm/kg thể trọng mỗi ngày (chiếm khoảng 25-30% tổng năng lượng) giúp bảo toàn sức mạnh và khối mô nạc [2]. Đối với các vận động viên thể dục dụng cụ tập luyện ở cường độ rất cao, mức nạp protein thậm chí đạt khoảng 2,8 gam/kg thể trọng mỗi ngày mà vẫn duy trì được khả năng thích nghi chuyển hóa [1].
Khi hạn chế calo, việc đảm bảo lượng đạm tối thiểu 135 gam mỗi ngày cho một người nặng 80 kg là yếu tố cần thiết để bảo toàn cơ và duy trì năng lực thể chất [1].
Cơ chế thể ceton bảo vệ và phục hồi cơ bắp
Trạng thái ketosis tạo ra hiệu ứng bảo toàn cơ bắp tự nhiên sau vài ngày thích nghi [2]. Khi cơ thể sử dụng thể ceton và acid béo tự do làm nhiên liệu chính, nhu cầu tân tạo đường (gluconeogenesis) từ amino acid giảm xuống, từ đó hạn chế phân giải protein cơ bắp [2].
Các thể ceton còn kích hoạt con đường tín hiệu mTORC1 trong cơ xương người sau khi vận động, hỗ trợ quá trình tổng hợp protein cơ bắp khi có sự hiện diện của amino acid như leucine [1, 3, 4]. Ngoài ra, thể ceton còn có tác dụng chống dị hóa, ức chế quá trình thoái hóa protein cơ (MPB) trong điều kiện viêm hoặc căng thẳng thể chất [3].
Ở phụ nữ tập luyện trong giai đoạn cắt giảm calo, việc duy trì lượng đạm cao kết hợp trạng thái ceton giúp bảo tồn khối cơ và cải thiện sức bền so với việc thiếu hụt năng lượng đơn thuần [4].
Ăn nhiều đạm có phá vỡ trạng thái ketosis?
Nhiều người e ngại lượng đạm dư thừa sẽ chuyển thành glucose qua quá trình tân tạo đường và dập tắt trạng thái ketosis. Tuy nhiên, các bằng chứng can thiệp cho thấy cơ thể mất khoảng 7 ngày để hoàn tất việc thích nghi với keto (keto-adaptation) [1].
Trong thử nghiệm 30 ngày ở vận động viên thể dục dụng cụ ăn keto với lượng đạm cao (~40% năng lượng khẩu phần, tương đương 130 ± 25 gam/ngày hoặc tới 2,8 gam/kg), các đối tượng vẫn duy trì tốt sức mạnh bộc phát và thành phần cơ thể [1, 5].
Nghiên cứu trên cầu thủ bóng đá cũng áp dụng bổ sung 30-40 gam casein trước khi ngủ sau buổi tập tối mà không gây ảnh hưởng tiêu cực đến khối cơ hay quá trình chuyển hóa năng lượng [2].
Những điều khoa học chưa làm rõ
Các nghiên cứu hiện tại chưa khảo sát trực tiếp trên người lao động nặng đặc thù như công nhân xây dựng, khuân vác hay thợ mỏ với thời gian làm việc kéo dài liên tục nhiều giờ mỗi ngày.
Ngưỡng nạp đạm tối đa chính xác mà tại đó trạng thái ketosis bị ức chế hoàn toàn ở từng cá nhân lao động nặng vẫn chưa được xác định cụ thể trong các thử nghiệm lâm sàng dài hạn [3].
Tác động dài hạn của việc kết hợp thể ceton và lượng đạm cao đối với chức năng cơ bắp trong điều kiện làm việc thực tế ngoài thể thao vẫn cần thêm các nghiên cứu xác minh [3].
Ai nên thận trọng khi tăng lượng đạm?
Người có tiền sử bệnh thận, suy giảm chức năng thận hoặc bệnh gan cần hỏi ý kiến bác sĩ chuyên khoa trước khi áp dụng chế độ ăn giàu đạm kết hợp keto.
Người bắt đầu keto cần chú ý bổ sung đủ nước và điện giải như natri, kali [1, 5]. Bổ sung điện giải đầy đủ là điều kiện cần để duy trì cân bằng nitơ hiệu quả và bảo toàn các mô chức năng [1]. Tình trạng mất nước sẽ gây suy giảm thể lực nhanh chóng ở người lao động nặng [2].
Lời khuyên áp dụng thực tế
Người làm việc nặng nên tính toán lượng đạm dựa trên cân nặng thực tế, duy trì ở mức 1,2 đến 1,8 gam/kg/ngày tùy theo cường độ làm việc [1, 5]. Lượng protein này nên được chia đều qua các bữa ăn trong ngày thay vì dồn vào một bữa duy nhất.
Cần dành ít nhất 7 ngày cho cơ thể thích nghi với trạng thái đốt mỡ [1]. Song song với đạm, luôn chuẩn bị đủ nước uống và muối khoáng để tránh kiệt sức khi làm việc trong môi trường nặng nhọc [1, 5].






