Nhiều người trẻ từ 20 đến 30 tuổi có huyết áp bình thường bắt đầu chú ý đến chế độ ăn DASH nhằm bảo vệ tim mạch sớm. Tuy nhiên, việc người khỏe mạnh có cần tuân thủ thực đơn này hay có nguy cơ bị thiếu hụt natri không là băn khoăn khá phổ biến.
Hiện tại, chưa có nghiên cứu riêng biệt trên nhóm người 20-30 tuổi có huyết áp bình thường trong các tài liệu được cung cấp. Bằng chứng hiện có chỉ đến từ các thử nghiệm trên người trưởng thành nói chung, người cao tuổi hoặc trẻ em; dữ liệu ghi nhận chế độ ăn DASH dung nạp tốt, hỗ trợ hạ huyết áp nhẹ nhưng không có bằng chứng nào cho thấy chế độ này gây hạ natri máu [1], [2].
Bằng chứng trên người có huyết áp bình thường
Một thử nghiệm năm 2010 tại Anh thực hiện trên 14 người khỏe mạnh có huyết áp bình thường trong vòng 30 ngày theo chế độ ăn DASH tự chọn món phù hợp khẩu vị địa phương [1]. Kết quả ghi nhận lượng natri tiêu thụ giảm 860 mg mỗi ngày, huyết áp tâm thu giảm 4,6 mmHg và huyết áp tâm trương giảm 3,9 mmHg [1]. Nghiên cứu này đánh giá chế độ ăn DASH được dung nạp tốt ở người có huyết áp bình thường, dù quy mô thử nghiệm còn rất nhỏ [1].
Một nghiên cứu chéo năm 2014 trên 36 người có huyết áp bình thường (huyết áp tâm thu trung bình 116 mmHg) đã so sánh chế độ ăn kiểu Mỹ thông thường với chế độ DASH trong 5 tuần [2]. Kết quả cho thấy chế độ DASH chuẩn chứa 28 g thịt bò nạc mỗi ngày không tạo ra thay đổi có ý nghĩa thống kê đối với huyết áp tâm thu và tâm trương so với chế độ ăn đối chứng [2]. Tác dụng giảm huyết áp tâm thu chỉ xuất hiện khi tăng lượng đạm từ thịt bò nạc lên mức 153 g mỗi ngày trong biến thể BOLD+ [2].
Dữ liệu từ các nhóm đối tượng khác
Ở người cao tuổi, nghiên cứu năm 2022 tại Trung Quốc ghi nhận việc tuân thủ chế độ DASH liên quan đến việc giảm dao động huyết áp ban đêm, và mối liên quan này thể hiện rõ hơn ở nhóm có huyết áp bình thường so với nhóm đã tăng huyết áp [3]. Một tổng quan hệ thống năm 2019 cũng nhận thấy DASH cùng chế độ ăn Địa Trung Hải cho thấy triển vọng bảo vệ nhận thức ở người cao tuổi, đặc biệt ở người có nguy cơ tim mạch [4].
Bên cạnh đó, chế độ ăn DASH được đánh giá là mô hình dinh dưỡng cân bằng, giàu thực vật, sữa ít béo và có thể áp dụng cho cả gia đình [5], [6]. Chế độ này còn được đưa vào khuyến nghị nhằm cải thiện tình trạng kháng insulin, kiểm soát cân nặng ở người bệnh đái tháo đường [5], cũng như định hướng phòng ngừa tim mạch sớm cho trẻ em và thanh thiếu niên đến 18 tuổi [6].
Hiểu lầm về nguy cơ hạ natri ở người trẻ
Trọng tâm lo ngại về việc người trẻ huyết áp bình thường ăn DASH dễ bị hạ natri máu là chưa có cơ sở khoa học. Trong các trích đoạn nghiên cứu, không có báo cáo nào ghi nhận tình trạng hạ natri máu bệnh lý hay tác dụng phụ tiêu cực do thiếu muối ở người theo chế độ DASH.
Nghiên cứu can thiệp cho thấy mức giảm natri 860 mg mỗi ngày vẫn nằm trong phạm vi an toàn và dung nạp tốt [1]. Chế độ ăn DASH không bắt buộc kiêng khem cực đoan mà tập trung vào việc tiêu thụ thực phẩm nguyên phần như rau củ quả, các loại hạt và giảm bớt mỡ bão hòa cùng đồ ăn chế biến sẵn [1], [5].
Những điều nghiên cứu chưa thể giải đáp
Các nghiên cứu được cung cấp chưa theo dõi đoàn hệ dài hạn để xác định xem người 20-30 tuổi ăn DASH có giảm được nguy cơ tim mạch thực tế sau 20 hay 30 năm hay không.
Tài liệu cũng chưa đánh giá nhu cầu natri cụ thể ở người trẻ có thói quen vận động cường độ cao hoặc lao động thể lực nặng. Các thử nghiệm lâm sàng trên người huyết áp bình thường hiện có cỡ mẫu rất khiêm tốn (từ 14 đến 36 người) và thời gian can thiệp ngắn dưới 6 tuần [1], [2].
Ai nên thận trọng khi ăn chế độ DASH?
Bệnh nhân mắc bệnh thận mạn giai đoạn tiến triển cần thận trọng và hỏi ý kiến bác sĩ trước khi áp dụng chế độ DASH [7]. Chế độ ăn này giàu trái cây, rau xanh và các loại hạt nên có thể cung cấp lượng lớn khoáng chất kali hoặc phospho, đòi hỏi sự điều chỉnh phù hợp với chức năng thận [7].
Người trẻ đang có bệnh lý chuyển hóa hoặc tình trạng sức khỏe đặc biệt cũng nên tham khảo chuyên gia dinh dưỡng để được cá nhân hóa khẩu phần thay vì tự ý áp dụng máy móc.
Lời khuyên áp dụng thực tế
Người trẻ 20-30 tuổi huyết áp bình thường không nhất thiết phải tuân theo quy chuẩn nghiêm ngặt của chế độ DASH.
Thay vào đó, bạn có thể học hỏi nguyên tắc lành mạnh của mô hình này: ưu tiên ăn nhiều rau xanh, trái cây tươi, ngũ cốc nguyên hạt, dùng sữa ít béo và hạn chế thực phẩm siêu chế biến nhiều muối [1], [5], [6].




