Nhiều phụ nữ sau sinh tìm đến chế độ ăn DASH giàu kali nhằm hỗ trợ phục hồi sức khỏe tim mạch và ổn định huyết áp. Tuy nhiên, mối lo ngại về việc tăng lượng khoáng chất này có tác động gì đến quá trình bài tiết sữa mẹ hay không là thắc mắc rất phổ biến.

Hiện tại, chưa có nghiên cứu khoa học nào trong các dữ liệu được cung cấp chứng minh ảnh hưởng của chế độ ăn DASH hay lượng kali cao lên sự bài tiết sữa mẹ. Dữ liệu thực nghiệm và lâm sàng hiện chỉ xác nhận lợi ích hạ huyết áp của DASH ở người trưởng thành và khuyến nghị áp dụng cho phụ nữ sau sinh từng bị tiền sản giật để ngừa biến chứng [1].

Cơ chế kali điều hòa huyết áp và bảo vệ tim mạch

Kali là cation nội bào quan trọng, phối hợp cùng natri để duy trì điện thế màng tế bào và hoạt động của bơm Na-K-ATPase [2]. Nguồn kali từ rau củ và sữa giúp điều hòa sức cản mạch máu, thúc đẩy giãn mạch và làm giảm huyết áp [3]. Tỷ lệ kali trên natri cao giúp thận giảm giữ muối, từ đó hạn chế độ nhạy cảm với muối của cơ thể [3].

Ngược lại, chế độ ăn ít kali khiến thận kích hoạt cơ chế giữ natri thông qua kinase WNK và chất đồng vận chuyển natri-clorid, dẫn đến tăng huyết áp khi tiêu thụ nhiều natri [2]. Việc bổ sung kali từ thực phẩm đồng thời cung cấp thêm polyphenol và axit glutamic, góp phần giảm stress oxy hóa và bảo vệ hệ tim mạch [3].

Nghiên cứu nói gì về kali và chế độ ăn DASH?

Tác động kiểm soát huyết áp của chế độ ăn ít natri và nhiều kali đã được xác lập rõ ràng, nhất là trên nhóm người có bệnh tăng huyết áp [4].

Đối với thai kỳ, một nghiên cứu cắt ngang cho thấy lượng natri và kali trong khẩu phần không làm thay đổi huyết áp ở phụ nữ mang thai có huyết áp bình thường [1]. Tuy nhiên, ở thai phụ có nguy cơ cao, huyết áp lại tương quan trực tiếp với tỷ lệ natri/kali; tỷ lệ natri cao kèm kali thấp gây ảnh hưởng xấu lên chức năng thận và huyết áp tâm thu [1]. Do đó, chế độ ăn DASH được khuyến nghị cho phụ nữ sau sinh từng mắc tiền sản giật để phòng ngừa biến chứng tim mạch [1]. Việc mất cân bằng nồng độ kali huyết thanh từ đầu thai kỳ cũng làm tăng nguy cơ đái tháo đường thai kỳ và tăng huyết áp [1].

Ở người trưởng thành nói chung, nghiên cứu INTERMAP trên 2.164 người Mỹ và 496 người Anh ghi nhận điểm tuân thủ DASH tương quan với mức bài tiết kali qua nước tiểu 24 giờ [5]. Cứ mỗi 5 điểm tăng thêm trên thang điểm DASH, huyết áp tâm thu giảm trung bình 1,35 mmHg [5]. Hai chất chuyển hóa hippurat và citrat được xác định là chất trung gian cho mối liên hệ giữa kali và việc giảm huyết áp [5].

Tại Nhật Bản, thử nghiệm DASH-JUMP can thiệp trên người có huyết áp bình thường cao và tăng huyết áp độ 1 cho thấy nồng độ kali trong nước tiểu tăng gần gấp đôi sau 1 đến 2 tháng, đóng vai trò chính giúp hạ huyết áp tâm thu [6]. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến nghị người trưởng thành nên nạp 3.510 mg kali mỗi ngày để giảm nguy cơ đột quỵ và bệnh tim thiếu máu cục bộ [6]. Nghiên cứu dài hạn trên 57.078 người tại Singapore cũng chỉ ra rằng việc tuân thủ chế độ ăn DASH giúp giảm 24% nguy cơ tử vong do bệnh động mạch vành và 38% nguy cơ tử vong do đột quỵ [7].

Ai nên thận trọng khi tiêu thụ nhiều kali?

Ở người có chức năng thận bình thường, lượng kali dư thừa từ thức ăn sẽ được bài tiết an toàn qua nước tiểu [8]. Tuy nhiên, những người bị suy giảm chức năng bài tiết kali ở thận cần hết sức thận trọng vì nguy cơ tăng kali máu dẫn đến biến chứng tim mạch [8].

Trong thử nghiệm lâm sàng DASH-JUMP, có 4 người tham gia bị tăng kali máu trong suốt đợt can thiệp và 4 người bị giảm tạm thời độ lọc cầu thận ước tính (e-GFR), mặc dù các chỉ số này đã tự hồi phục sau khi kết thúc nghiên cứu [6]. Phụ nữ sau sinh có bệnh thận nền hoặc đang sử dụng thuốc điều trị tim mạch không nên tự ý tăng mạnh lượng kali khẩu phần mà cần có chỉ định y khoa.

Điều chưa biết về kali và sự bài tiết sữa mẹ

Các dữ liệu nghiên cứu hiện có chưa cung cấp câu trả lời cho các vấn đề sau:

  • Chế độ ăn DASH giàu kali có làm thay đổi nồng độ kali hoặc thành phần dưỡng chất trong sữa mẹ hay không.
  • Việc tăng lượng kali nạp vào có gây ảnh hưởng tiêu cực hay tích cực nào lên sản lượng và tốc độ bài tiết sữa mẹ hay không.
  • Nhu cầu kali chính xác cho phụ nữ đang nuôi con bằng sữa mẹ nhưng không có tiền sử tiền sản giật.

Gợi ý áp dụng thực tế cho phụ nữ sau sinh

Phụ nữ sau sinh có nhu cầu chăm sóc tim mạch nên ưu tiên bổ sung kali từ thực phẩm tự nhiên như rau, củ quả tươi và sữa ít béo thay vì tự ý dùng viên uống bổ sung kali [4, 7].

Hiệu quả điều hòa huyết áp của kali phát huy tốt nhất khi đi kèm với việc cắt giảm muối ăn trong bữa ăn hàng ngày [8]. Nhóm phụ nữ từng bị tiền sản giật có thể cân nhắc áp dụng chế độ ăn DASH sau khi sinh để hỗ trợ phục hồi huyết áp [1]. Trước khi thực hiện thay đổi lớn về chế độ ăn trong giai đoạn cho con bú, người mẹ nên tham khảo ý kiến của bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng để đảm bảo an toàn cho cả mẹ và bé.