Trào lưu dùng thảo dược giảm căng thẳng và nỗi lo của mẹ bầu
Căng thẳng, mất ngủ và mệt mỏi kéo dài là những vấn đề rất thường gặp ở phụ nữ trong giai đoạn mang thai cũng như thời kỳ cho con bú. Để tìm lại giấc ngủ ngon và cân bằng tâm lý, nhiều chị em có xu hướng tìm đến các sản phẩm bổ sung có nguồn gốc tự nhiên vì cho rằng thảo dược thì luôn lành tính. Trong số đó, sâm Ấn Độ (tên khoa học là Ashwagandha hay Withania somnifera) đang nổi lên như một trào lưu chăm sóc sức khỏe nhờ những lời quảng cáo về khả năng an thần và nâng cao thể lực.
Tuy nhiên, liệu loại thảo dược nổi tiếng này có thực sự an toàn cho thai nhi và trẻ sơ sinh hay không? Câu trả lời ngắn gọn từ các tài liệu y khoa là: Phụ nữ mang thai và đang cho con bú cần hết sức thận trọng và tốt nhất nên tránh xa Ashwagandha. Thảo mộc này tiềm ẩn các nghi ngại lớn liên quan đến nguy cơ kích thích co bóp tử cung gây sảy thai, dị tật thai nhi, cùng với sự thiếu hụt hoàn toàn các dữ liệu an toàn về việc hoạt chất tiết qua sữa mẹ.
Nguồn gốc của Ashwagandha và cảnh báo từ các cơ quan y tế
Ashwagandha là một loại thảo dược đã được sử dụng từ hàng ngàn năm trước trong nền y học cổ truyền Ayurveda của Ấn Độ nhờ các đặc tính bồi bổ và thích ứng sinh học (adaptogen) [1]. Trong y học hiện đại phương Tây, loại cây này được nghiên cứu và ứng dụng chủ yếu nhằm hỗ trợ cải thiện giấc ngủ và kiểm soát tình trạng căng thẳng [1]. Tại nhiều nước, nó xuất hiện rộng rãi dưới dạng thực phẩm chức năng bảo vệ sức khỏe hoặc thành phần trong các viên uống tổng hợp [1].
Mặc dù có lịch sử sử dụng lâu đời như một liệu pháp tự nhiên hỗ trợ chống lão hóa và viêm nhiễm [2], loại thảo mộc này đã vấp phải nhiều cảnh báo an toàn nghiêm trọng đối với thai kỳ. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cùng nhiều cơ quan quản lý y tế trên toàn cầu đã phát đi các báo cáo lo ngại về nguy cơ gây dị tật thai nhi (quái thai) và tác dụng kích thích sảy thai từ thảo dược Ashwagandha [1].
Nguy cơ co bóp tử cung và các nghi ngại về độc tính sinh sản
Nỗi lo ngại lớn nhất khiến các nhà khoa học khuyến cáo mẹ bầu không được tự ý dùng Ashwagandha bắt nguồn từ các ghi chép cổ truyền và tài liệu dân tộc thực vật học. Theo các báo cáo lịch sử này, Ashwagandha từng được ghi nhận có tiềm năng gây sảy thai thông qua việc tác động lên cơ trơn tử cung [1]. Trong thai kỳ, bất kỳ hoạt chất thảo dược nào có khả năng kích hoạt phản ứng co bóp tử cung bất thường đều có thể dẫn tới biến cố sảy thai hoặc sinh non nguy hiểm.
Bên cạnh nguy cơ kích thích sảy thai, các cơ quan quản lý còn đặt dấu hỏi lớn về khả năng gây dị tật bẩm sinh cho thai nhi nếu người mẹ tiếp xúc với thảo dược trong quá trình phát triển phôi thai [1]. Mặc dù những tác động tiêu cực này đòi hỏi thêm các bằng chứng sinh học sâu hơn, sự hiện diện của các cảnh báo chính thức từ WHO là lý do hàng đầu khiến giới y khoa duy trì thái độ thận trọng tuyệt đối với thai phụ [1].
Bằng chứng khoa học hiện tại nói gì về độ an toàn của Ashwagandha?
Để làm rõ thực hư về các nguy cơ trên, một nghiên cứu tổng quan hệ thống và dân tộc học công bố năm 2025 đã tiến hành đánh giá toàn diện các dữ liệu an toàn của Ashwagandha theo tiêu chuẩn PRISMA [1]. Nghiên cứu này rà soát độc tính sinh sản, tương tác phân tử và việc sử dụng theo truyền thống của cây Withania somnifera nhằm xác thực các khuyến cáo của WHO và các cơ quan quản lý [1].
Kết quả đánh giá cho thấy các báo cáo lịch sử về việc Ashwagandha gây sảy thai có hiện tượng trích dẫn sai lệch và thiếu hụt sự kiểm chứng từ các tài liệu gốc [1]. Trong các mô hình động vật thực nghiệm, thảo dược này biểu hiện mức độ dung nạp tương đối cao và không ghi nhận độc tính sinh sản đáng kể ở các mức liều tương đương với liều tiêu thụ bình thường của con người [1]. Bên cạnh đó, các thử nghiệm lâm sàng trên người cũng không cho thấy tác động bất lợi lên chức năng tuyến giáp, cân bằng nội tiết tố hay sức khỏe sinh sản [1].
Tuy nhiên, các tác giả của nghiên cứu năm 2025 kết luận rằng các bằng chứng hiện có để khẳng định hoặc bác bỏ tác dụng gây dị tật và sảy thai của Ashwagandha vẫn chưa thể đưa ra kết luận chắc chắn [1]. Nghiên cứu chỉ ra khoảng trống lớn về những thử nghiệm chất lượng cao, có kiểm soát nhằm đánh giá trực tiếp kết quả thụ thai và sự phát triển của thai nhi [1].
Mặt khác, các nghiên cứu sinh học lâm sàng trước đây, chẳng hạn như nghiên cứu thực hiện trên 180 nam giới vô sinh sử dụng 5 gram bột rễ Ashwagandha mỗi ngày trong 3 tháng, đã chứng minh loại rễ cây này tác động rất mạnh mẽ đến các chất chuyển hóa trong huyết tương tinh dịch, chu trình năng lượng và nồng độ hormone sinh sản [3]. Việc một thảo dược có khả năng can thiệp sâu vào các con đường chuyển hóa và hormone sinh học càng củng cố lý do phụ nữ mang thai cần tuyệt đối tránh dùng khi chưa rõ ranh giới an toàn [1, 4].
Thiếu hụt dữ liệu an toàn khi cho con bú: Nguy cơ tiềm ẩn cho trẻ sơ sinh
Không chỉ riêng phụ nữ mang thai, nhóm mẹ đang cho con bú cũng được khuyến cáo tránh xa Ashwagandha. Cơ thể của trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ chưa hoàn thiện chức năng gan và thận để chuyển hóa cũng như đào thải các hợp chất phức tạp. Cho đến nay, y văn hoàn toàn thiếu hụt các dữ liệu thực nghiệm kiểm tra xem các thành phần hóa học của Withania somnifera có bài tiết qua sữa mẹ hay không và nồng độ hấp thu ở trẻ bú mẹ là bao nhiêu [1].
Khi chưa có dữ liệu lâm sàng xác nhận, nguy cơ các hoạt chất có hoạt tính sinh học cao đi vào dòng sữa mẹ và gây tác động bất lợi đến sự phát triển của trẻ sơ sinh là hoàn toàn có thể xảy ra [1]. Do đó, việc tự ý bổ sung các loại bột rễ hay chiết xuất Ashwagandha trong giai đoạn nuôi con bằng sữa mẹ bị coi là một hành động tiềm ẩn nhiều rủi ro cho sức khỏe của trẻ.
Những hiểu lầm thường gặp về thảo dược tự nhiên trong thai kỳ
Một sai lầm rất phổ biến của nhiều người là đánh đồng khái niệm "thảo mộc tự nhiên" với sự "an toàn tuyệt đối". Thực tế, rất nhiều hoạt chất thảo dược có dược tính rất mạnh, có thể gây biến đổi nội tiết tố hoặc kích thích các cơ quan nội tạng [4, 6].
Nhiều người tin rằng vì Ashwagandha là một vị thuốc bổ dưỡng lâu đời trong y học cổ truyền nên an toàn cho mọi đối tượng ở mọi giai đoạn cuộc đời [1, 6]. Tuy nhiên, các ghi chép dân gian cũng chính là nơi đầu tiên ghi nhận nguy cơ làm sảy thai của thảo dược này [1]. Sự mâu thuẫn giữa các tài liệu cổ và sự thiếu hụt các thử nghiệm lâm sàng nghiêm ngặt ở phụ nữ mang thai là lời cảnh tỉnh rằng các sản phẩm gắn mác "thiên nhiên" vẫn có thể gây hại nghiêm trọng cho thai kỳ [1].
Ai nên thận trọng và cần tuyệt đối tránh xa Ashwagandha?
Dựa trên các bằng chứng y học hiện có, những đối tượng sau đây cần đặc biệt lưu ý:
- Phụ nữ đang mang thai ở bất kỳ tam cá nguyệt nào: Cần tuyệt đối kiêng dùng vì nguy cơ co bóp tử cung, sảy thai và các lo ngại về dị tật thai nhi chưa được loại trừ hoàn toàn [1].
- Phụ nữ đang trong giai đoạn cho con bú: Cần tránh sử dụng do thiếu dữ liệu an toàn về sự bài tiết của thảo dược qua sữa mẹ và tác động tới sự phát triển non nớt của trẻ nhỏ [1].
- Phụ nữ đang lên kế hoạch mang thai: Nên ngưng dùng các chế phẩm chứa Ashwagandha để đảm bảo môi trường tử cung an toàn tuyệt đối cho quá trình thụ thai [1].
Lời khuyên áp dụng thực tế cho phụ nữ mang thai và sau sinh
Để bảo vệ sức khỏe của bản thân và bé yêu, phụ nữ mang thai và sau sinh nên áp dụng lối sống khoa học thay vì phụ thuộc vào các thực phẩm bổ sung trôi nổi:
Trước hết, hãy tập thói quen đọc kỹ nhãn thành phần của tất cả các loại thực phẩm bảo vệ sức khỏe, trà thảo mộc hay viên uống giảm mệt mỏi; nếu thấy xuất hiện tên Withania somnifera hoặc Ashwagandha thì không nên sử dụng [1]. Khi gặp các vấn đề về căng thẳng thần kinh hay rối loạn giấc ngủ, hãy áp dụng các giải pháp tự nhiên đã được kiểm chứng an toàn như tập hít thở sâu, đi bộ nhẹ nhàng, thiền định hoặc nghe nhạc thư giãn.
Quan trọng nhất, nếu tình trạng lo âu, mất ngủ kéo dài gây ảnh hưởng lớn đến sức khỏe, mẹ bầu và mẹ sau sinh tuyệt đối không tự ý mua thảo dược về uống mà cần đến gặp bác sĩ chuyên khoa sản phụ khoa để được thăm khám và tư vấn phương án hỗ trợ an toàn nhất.
Nhìn chung, dù Ashwagandha được chứng minh mang lại nhiều triển vọng đối với sức khỏe của một số nhóm đối tượng nhất định [4, 6], nhưng với thai phụ và phụ nữ cho con bú, đây vẫn là thảo mộc nằm trong danh sách cảnh báo đỏ [1]. Sự an toàn của thai nhi và trẻ sơ sinh luôn là ưu tiên cao nhất, vì vậy việc chủ động phòng ngừa và tránh xa loại thảo dược này là lựa chọn sáng suốt và khoa học nhất [1].
