Hành tây là gia vị quen thuộc trong bữa cơm hằng ngày, và nhiều người quan tâm liệu quercetin trong hành tây có giúp kiểm soát đường huyết hay không. Đặc biệt, không ít người mắc đái tháo đường típ 2 muốn biết việc ăn hành tây hoặc dùng chiết xuất từ loại củ này có thực sự hỗ trợ hạ đường huyết trên lâm sàng không.
Quercetin trong hành tây có giúp hạ đường huyết không?
Câu trả lời ngắn gọn là chưa có đủ bằng chứng lâm sàng trên người để khẳng định riêng quercetin trong hành tây giúp kiểm soát đường huyết ở người đái tháo đường típ 2. Phần lớn dữ liệu hiện có mới dừng ở mức nghiên cứu trên động vật (chuột thí nghiệm) và trong ống nghiệm, cho thấy chiết xuất hành tây hoặc quercetin có thể làm giảm đỉnh đường huyết sau ăn [1]. Một số thử nghiệm trên chuột cũng ghi nhận sự cải thiện độ nhạy insulin ở mô hình động vật mắc đái tháo đường [2].
Trên người, một tổng quan chỉ nhắc đến kết quả sơ bộ khi dùng 100 g hành tây mỗi ngày giúp giảm đường huyết lúc đói khoảng 40 mg/dL ở người đái tháo đường típ 2 [3]. Tuy nhiên, nghiên cứu đó sử dụng cả củ hành tây chứ không đánh giá riêng hoạt chất quercetin [3]. Các thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng về chiết xuất vỏ hành tây giàu quercetin trên người hiện mới tập trung vào chỉ số vòng eo ở phụ nữ béo phì, chưa khảo sát đường huyết ở người bệnh đái tháo đường [4].
Cơ chế tác động lên đường huyết trong thí nghiệm
Trong ống nghiệm và trên chuột, quercetin cùng các hợp chất từ vỏ hành tây giúp làm chậm quá trình hấp thu đường sau bữa ăn bằng cách ức chế các enzyme tiêu hóa tinh bột và đường đôi như alpha-amylase, alpha-glucosidase và sucrase [1]. Khi tốc độ phân giải đường tại ruột chậm lại, mức tăng đường huyết sau ăn cũng giảm theo [1].
Bên cạnh đó, thí nghiệm kéo dài 8 tuần trên chuột đái tháo đường cho thấy chiết xuất vỏ hành tây giàu quercetin làm tăng dự trữ glycogen ở gan và cơ xương, đồng thời tăng biểu hiện thụ thể insulin và chất vận chuyển đường GLUT4 tại mô cơ [2]. Chiết xuất này còn làm giảm các dấu ấn stress oxy hóa và yếu tố gây viêm IL-6 ở gan chuột, qua đó góp phần cải thiện tình trạng kháng insulin [2].
Ngoài quercetin, hành tây còn chứa nhiều thành phần hoạt tính sinh học khác. Một số nghiên cứu trên động vật ghi nhận nhóm hợp chất lưu huỳnh trong hành tây cũng có tác dụng kích thích tiết insulin và hỗ trợ chuyển hóa đường [5]. Hành tây qua xử lý nhiệt còn tạo ra nhóm hợp chất ARCs có thể phối hợp cùng quercetin để làm giảm đường huyết sau ăn trên chuột [6].
Các nghiên cứu trên động vật và người nói gì?
Một thử nghiệm công bố năm 2011 đã đánh giá chuột cống đực gây đái tháo đường bằng chế độ ăn nhiều chất béo kết hợp streptozotocin trong 8 tuần [2]. Nhóm chuột dùng khẩu phần chứa 1% chiết xuất vỏ hành tây hoặc 0,1% quercetin có khả năng dung nạp glucose cải thiện rõ rệt so với nhóm đối chứng không điều trị [2].
Cùng năm 2011, một nghiên cứu khác so sánh chiết xuất ethanol từ vỏ hành tây (chứa 6,04 g quercetin trên 100 g vỏ khô) với quercetin tinh khiết ở liều 0,5 g/kg thể trọng trên chuột uống đường sucrose [1]. Cả hai nhóm đều giảm đáng kể mức tăng vọt đường huyết sau ăn theo cơ chế ức chế enzyme tương tự thuốc acarbose, nhưng hiệu quả này mới được kiểm chứng trên chuột và trong ống nghiệm [1].
Năm 2021, thí nghiệm trên chuột đái tháo đường ăn bánh mì bổ sung chiết xuất vỏ hành tây hoặc bột củ hành tây cũng ghi nhận đường huyết giảm, trong đó tỷ lệ nhỏ chiết xuất vỏ hành lại cho kết quả rõ hơn bột củ hành [7]. Trái ngược với dữ liệu dày đặc trên động vật, bằng chứng trên người còn rất mỏng: tổng quan năm 2021 chỉ nêu ngắn gọn rằng ăn 100 g hành tây mỗi ngày giảm đường huyết lúc đói khoảng 40 mg/dL ở người đái tháo đường típ 2 và 89 mg/dL ở người típ 1, nhưng thiếu thông tin về thiết kế thử nghiệm, cỡ mẫu hay thời gian theo dõi [3]. Trong khi đó, thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng dùng chiết xuất vỏ hành tây liều 100 mg mỗi ngày trong 12 tuần trên phụ nữ béo phì chỉ ghi nhận giảm vòng eo và vòng hông, còn nghiên cứu theo dõi sau đó không thấy thay đổi về chất trung gian gây viêm [4].
Điều chưa biết về thử nghiệm trên người đái tháo đường típ 2
Do dữ liệu chủ yếu đến từ phòng thí nghiệm và mô hình chuột, nhiều câu hỏi thực tế cho người bệnh đái tháo đường típ 2 vẫn chưa có lời giải:
- Chưa có thử nghiệm lâm sàng quy mô rõ ràng: Các thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng đánh giá trực tiếp hiệu quả kiểm soát đường huyết của quercetin hoặc chiết xuất vỏ hành tây ở người đái tháo đường típ 2 vẫn còn thiếu [4].
- Chưa xác định được liều dùng an toàn và hiệu quả trên người: Mức liều dùng trong thí nghiệm chuột như 0,5 g quercetin trên mỗi kg cân nặng là rất cao và không thể áp dụng trực tiếp cho người [1].
- Chưa rõ tác động lên đường huyết dài hạn: Dữ liệu sơ bộ trên người mới nhắc đến đường huyết lúc đói, chưa có thông số về chỉ số đường huyết trung bình nhiều tháng hay tác dụng phụ khi dùng lâu dài [3].
- Chưa rõ nguy cơ tương tác thuốc: Các nghiên cứu hiện có chưa đánh giá việc dùng chiết xuất hành tây đậm đặc cùng thuốc hạ đường huyết hoặc insulin có làm tăng nguy cơ hạ đường huyết quá mức hay không.
Hiểu lầm thường gặp về củ hành và vỏ hành tây
Nhiều người lầm tưởng ăn nhiều phần thịt củ hành tây thông thường sẽ cung cấp lượng lớn quercetin tương đương các bài thử nghiệm. Thực tế, một nghiên cứu năm 2007 cho thấy ngay cả giống hành tây vàng giàu hoạt chất cũng chỉ chứa khoảng 38,0 mg quercetin dạng glycoside trong 100 g hành tươi, còn phần lớn giống hành vàng khảo sát tại Nhật Bản và Mỹ chứa dưới 30 mg/100 g [8].
Hàm lượng lớn quercetin cùng các flavonoid khác như isorhamnetin và kaempferol thực chất tập trung nhiều ở lớp vỏ khô bên ngoài hơn là phần thịt củ bên trong [7]. Tuy nhiên, nghiên cứu năm 2007 cũng ghi nhận dạng quercetin glycoside tự nhiên trong củ hành được hấp thu vào máu chuột hiệu quả gấp khoảng hai lần so với quercetin đơn thuần [8]. Dù vậy, giới nghiên cứu mới xem đây là hướng bổ trợ tiềm năng cho tình trạng tăng đường huyết sau ăn liên quan đến phòng ngừa đái tháo đường típ 2, không thể thay thế thuốc điều trị chuẩn [6].
Ai nên thận trọng khi dùng chiết xuất hành tây?
Người mắc đái tháo đường típ 2 hoặc típ 1 đang dùng thuốc uống hạ đường huyết hoặc tiêm insulin cần thận trọng nếu muốn bổ sung chiết xuất vỏ hành tây hoặc viên uống quercetin liều cao, vì kết hợp nhiều yếu tố làm giảm đường huyết có thể gây dao động đường huyết ngoài dự kiến. Phụ nữ mang thai, đang cho con bú, trẻ em và người có bệnh lý gan thận cũng chưa có dữ liệu an toàn từ các nghiên cứu này, nên cần hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng bất kỳ chế phẩm đậm đặc nào.
Người tiêu dùng cũng cần phân biệt giữa hành tây ăn hằng ngày và thực phẩm chức năng chiết xuất từ vỏ hành. Ngay cả trên động vật, tác dụng lên các chỉ số oxy hóa cũng có giới hạn nhất định, chẳng hạn một thí nghiệm cho thấy cả chế độ ăn hành tây lẫn quercetin đều không làm thay đổi hoạt tính enzyme GPx ở gan chuột đái tháo đường [8].
Cách áp dụng thực tế và kết luận
Trong bữa ăn hằng ngày, bạn có thể sử dụng hành tây như một loại rau gia vị quen thuộc với lượng vừa phải trong chế độ dinh dưỡng cân đối. Không nên tự ý gom vỏ hành tây để sắc uống với lượng lớn hoặc tự mua viên uống quercetin nhằm kiểm soát đường huyết khi chưa được bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng tư vấn.
Tóm lại, quercetin và chiết xuất hành tây có những tín hiệu khả quan trong việc hỗ trợ giảm đường huyết sau ăn và cải thiện đề kháng insulin trên chuột thí nghiệm, nhưng bằng chứng lâm sàng trên người đái tháo đường típ 2 vẫn chưa đủ [2]. Người bệnh nên duy trì phác đồ điều trị chuẩn, ăn uống hợp lý, vận động đều đặn và luôn trao đổi với bác sĩ trước khi sử dụng bất kỳ sản phẩm bổ sung nào.
