Nhiều bạn trẻ ở độ tuổi 20 lựa chọn chế độ ăn keto (giàu chất béo, rất ít carbohydrate) để giảm cân nhanh và kiểm soát vóc dáng. Tuy nhiên, việc cắt giảm mạnh tinh bột phức tạp – nguồn nuôi dưỡng chính của vi sinh vật đường ruột – đang đặt ra nhiều dấu hỏi về sức khỏe tiêu hóa.
Hiện tại, chưa có nghiên cứu lâm sàng nào đánh giá trực tiếp tác động của chế độ ăn keto lên hệ vi sinh đường ruột ở người tuổi 20 khỏe mạnh [1]. Phần lớn bằng chứng khoa học hiện có chỉ được ghi nhận trên nhóm trẻ em điều trị động kinh kháng thuốc hoặc qua các thử nghiệm trên động vật [2], [3], [1].
Khoảng trống dữ liệu ở người trẻ tuổi 20
Dù keto rất phổ biến trong nhóm thanh thiếu niên và người trẻ tuổi với mục đích giảm cân, các tài liệu y khoa khẳng định vẫn cần thêm nhiều nghiên cứu để đánh giá đầy đủ tác động của chế độ ăn này đối với hệ vi sinh đường ruột và tình trạng dinh dưỡng lâu dài [1].
Các thử nghiệm lâm sàng hiện nay thiếu vắng dữ liệu trên người trẻ tuổi không mắc bệnh nền [2], [1]. Do đó, việc suy diễn rằng keto mang lại lợi ích hay tác hại giống hệt nhau giữa người khỏe mạnh và người bệnh là chưa có cơ sở khoa học xác thực [1].
Bằng chứng từ nghiên cứu lâm sàng ở trẻ em
Dữ liệu lâm sàng rõ ràng nhất về keto đến từ các nghiên cứu can thiệp trên trẻ em mắc chứng động kinh kháng thuốc [3], [4], [5]. Ở nhóm đối tượng này, việc cắt giảm carbohydrate kéo theo nhiều biến đổi rõ rệt trong quần thể vi khuẩn [3], [4].
Một nghiên cứu phân tích bộ gen phân của 12 trẻ em sau 3 tháng ăn keto ghi nhận độ đa dạng loài (alpha diversity) không đổi đáng kể, nhưng tỷ lệ các vi khuẩn có lợi tiêu thụ chất xơ như Bifidobacteria, Eubacterium rectale và Dialister giảm sút nghiêm trọng, trong khi vi khuẩn E. coli gia tăng [3]. Nghiên cứu cũng phát hiện sự suy giảm hoạt động của 7 con đường chuyển hóa carbohydrate trong đường ruột [3].
Một thử nghiệm khác trên 20 bệnh nhi điều trị keto trong 6 tháng cho thấy độ đa dạng loài trung bình sút giảm sau can thiệp [4]. Về mặt thành phần, ngành vi khuẩn Bacteroides gia tăng đáng kể, trong khi hai nhóm vi khuẩn quan trọng là Firmicutes và Actinobacteria sụt giảm rõ rệt [4]. Một tổng quan năm 2022 cũng xác nhận các nghiên cứu nhỏ lẻ ghi nhận vi khuẩn Desulfovibrio spp (liên quan đến viêm niêm mạc ruột) gia tăng ở nhóm bệnh nhân ăn keto trong 3 tháng [5].
Phát hiện từ các nghiên cứu trên động vật
Trên mô hình chuột cống trẻ (5 tháng tuổi) và già (22 tháng tuổi), chế độ ăn keto kéo dài 7 tháng làm biến đổi cấu trúc hệ khuẩn ruột (beta diversity) bất kể tuổi tác, trong đó làm tăng ngành Verrucomicrobia và làm giảm đáng kể Actinobacteria cùng Patescibacteria [6].
Ở chuột nhắt, một số thử nghiệm ghi nhận keto làm giảm độ đa dạng loài nhưng lại gia tăng vi khuẩn có lợi Akkermansia muciniphila, giúp bảo vệ chống co giật [2]. Ngược lại, một nghiên cứu khác cảnh báo chế độ ăn giàu béo, ít carbohydrate có thể làm gia tăng vi khuẩn Bilophila wadsworthia, đi kèm tình trạng suy giảm nhận thức sau thiếu oxy ở chuột [2]. Ngoài ra, phản ứng của hệ khuẩn ruột với chế độ ăn keto trên chuột còn phụ thuộc lớn vào yếu tố di truyền và chủng loài [7].
Điều chưa biết
Các trích đoạn nghiên cứu hiện tại chưa trả lời được những câu hỏi quan trọng:
- Tác động thực sự của keto lên hệ vi sinh đường ruột ở người trưởng thành trẻ tuổi (khoảng 20 tuổi) có thể trạng bình thường là gì [1].
- Liệu tình trạng suy giảm các vi khuẩn tiêu thụ chất xơ có tự phục hồi sau khi dừng keto hay không [3], [1].
- Mức độ ảnh hưởng lâu dài của việc thiếu hụt prebiotic từ carbohydrate phức tạp đến hàng rào niêm mạc ruột ở người khỏe mạnh [3], [1].
Ai nên thận trọng với chế độ ăn keto?
Những người đang gặp các vấn đề về đường tiêu hóa, viêm ruột hoặc rối loạn hệ vi sinh nên thận trọng trước khi bắt đầu keto [3], [5]. Sự sụt giảm của các vi khuẩn sản sinh butyrate và vi khuẩn tiêu hóa chất xơ có thể gây bất lợi cho sức khỏe đại tràng [3], [5].
Người trẻ tuổi muốn giảm cân cũng không nên tự ý áp dụng keto cực đoan trong thời gian dài mà không có sự theo dõi y tế, do nguy cơ mất cân bằng dinh dưỡng và rối loạn khuẩn ruột tiềm ẩn [1].
Cách áp dụng thực tế
Nếu muốn áp dụng keto để quản lý cân nặng ở tuổi 20, bạn nên duy trì lượng chất xơ cần thiết từ các loại rau ít tinh bột được phép trong chế độ ăn, nhằm hạn chế sự suy giảm của vi khuẩn có lợi [3], [1].
Thay vì tự ý cắt giảm toàn bộ carbohydrate, người trẻ tuổi nên tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng để xây dựng thực đơn cân bằng, theo dõi phản ứng tiêu hóa và xác định thời gian áp dụng phù hợp [1].
Chế độ ăn keto có thể tạo ra những biến đổi rõ rệt ở hệ khuẩn ruột, đặc biệt là sự sụt giảm vi khuẩn tiêu thụ chất xơ, nhưng dữ liệu trên người trẻ tuổi 20 khỏe mạnh vẫn còn bỏ ngỏ. Hãy lắng nghe cơ thể và ưu tiên tham vấn chuyên môn y tế trước khi thực hiện các thay đổi ăn uống nghiêm ngặt.





