Nhiều thai phụ băn khoăn liệu chế độ ăn giàu chất xơ, giảm chất béo bão hòa như DASH có khiến cơ thể không nạp đủ năng lượng và dẫn tới thiếu cân trong thai kỳ hay không. Nỗi lo này xuất phát từ việc các bữa ăn nhiều rau củ, ngũ cốc nguyên hạt thường gây no nhanh và chứa ít năng lượng đặc hơn khẩu phần thông thường.

Các bằng chứng khoa học hiện nay cho thấy chế độ ăn DASH không làm thai phụ bị thiếu cân hay tăng cân dưới chuẩn. Dữ liệu từ các nghiên cứu quan sát quy mô lớn và thử nghiệm lâm sàng chỉ ra rằng chế độ ăn này hỗ trợ kiểm soát tốc độ tăng cân ổn định, đồng thời giảm đáng kể rủi ro tăng cân quá mức trong thai kỳ.

Ăn DASH có làm thai phụ tăng cân dưới chuẩn?

Nghiên cứu đoàn hệ quy mô lớn thuộc Nghiên cứu Phát triển Thai nhi NICHD năm 2025 đã phân tích mối liên hệ giữa các mô hình ăn uống và mức tăng cân thai kỳ [1]. Kết quả cho thấy nhóm phụ nữ tuân thủ chế độ ăn DASH ở mức cao có tỷ lệ tăng cân không đủ thấp hơn 31% so với nhóm tuân thủ thấp [1]. Đáng chú ý, trong 3 tháng đầu thai kỳ, việc bám sát mô hình DASH giúp giảm nguy cơ tăng cân không đủ đến 64% [1].

Dữ liệu này phản bác lo ngại rằng chế độ ăn giàu thực vật và giảm chất béo bão hòa sẽ cản trở việc tăng cân ở giai đoạn đầu của thai kỳ [1]. Thay vì gây thiếu cân, khẩu phần cân bằng của DASH cung cấp đủ dinh dưỡng để người mẹ đạt được mức tăng cân khuyến nghị [1].

Tác động của DASH đến nguy cơ tăng cân quá mức

Bên cạnh việc ngăn ngừa thiếu cân, chế độ ăn DASH còn thể hiện ưu thế rõ rệt trong việc ngăn tích tụ cân nặng dư thừa. Một phân tích tổng quan hệ thống và phân tích gộp năm 2025 trên 41.424 phụ nữ mang thai và trẻ em cho thấy tuân thủ chế độ ăn DASH giúp giảm tới 70% nguy cơ tăng cân thai kỳ quá mức [2].

Cũng trong phân tích gộp này, chế độ ăn DASH đi kèm với mức giảm nguy cơ mắc đái tháo đường thai kỳ [2]. Một nghiên cứu khác trên dữ liệu khảo sát dinh dưỡng NHANES năm 2025 cũng ghi nhận điểm số DASH cao có mối liên hệ nghịch với nguy cơ mắc đái tháo đường thai kỳ ở những phụ nữ tăng cân thai kỳ [3]. Việc giữ cân nặng trong ngưỡng chuẩn và ổn định đường huyết là hai yếu tố song hành giúp bảo vệ thai kỳ [2], [3].

Bằng chứng từ các thử nghiệm lâm sàng can thiệp

Tại Brazil, một thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên có đối chứng năm 2023 trên 68 thai phụ mắc đái tháo đường từ trước đã so sánh chế độ ăn DASH điều chỉnh với khẩu phần tiêu chuẩn trong 18 tuần [4]. Chế độ ăn DASH can thiệp giữ nguyên tỷ lệ năng lượng từ carbohydrate, đạm và chất béo nhưng tăng cường canxi, kali, magie, chất xơ và giảm chất béo bão hòa [4]. Kết quả cho thấy mức tăng cân ở lần khám thứ năm và thứ bảy của nhóm DASH thấp hơn nhóm đối chứng [4]. Tuy nhiên, tổng mức tăng cân cả thai kỳ không có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê giữa hai nhóm, đạt trung bình 9 kg ở nhóm DASH và 10 kg ở nhóm tiêu chuẩn [4].

Một nghiên cứu đoàn hệ khác tại Mỹ (Project Viva năm 2018) trên 1.760 phụ nữ mang thai cho thấy điểm số DASH nhìn chung không làm thay đổi các biến chứng thai kỳ [5]. Tuy nhiên, ở nhóm phụ nữ béo phì trước khi mang thai, mỗi điểm tăng thêm trong thang điểm DASH liên quan đến việc tăng thêm 0,19 kg cân nặng trong thai kỳ [5]. Kết quả này cho thấy DASH không cắt giảm năng lượng quá mức ở những người có thể trạng lớn [5].

Cân nặng và sự phát triển của thai nhi

Nhiều người e ngại việc mẹ kiểm soát cân nặng chặt chẽ có thể khiến trẻ sinh ra bị nhẹ cân. Nghiên cứu đoàn hệ năm 2024 trên 601 cặp mẹ con tại Brazil ghi nhận việc tuân thủ chế độ ăn DASH giúp giảm 49% nguy cơ sinh con to hơn so với tuổi thai [6]. Đồng thời, nghiên cứu không tìm thấy mối liên quan nào giữa chế độ ăn DASH và nguy cơ sinh con nhỏ hơn so với tuổi thai [6].

Tại một thử nghiệm lâm sàng năm 2019 trên 85 thai phụ bị tăng huyết áp thai kỳ hoặc tăng huyết áp mạn tính, nhóm can thiệp chế độ ăn DASH có tỷ lệ tiền sản giật, sinh non và trẻ nhẹ cân thấp hơn nhóm đối chứng [7]. Sự khác biệt về cân nặng sơ sinh trung bình giữa hai nhóm can thiệp và đối chứng không có ý nghĩa thống kê [7]. Một phân tích mạng năm 2017 cũng cho thấy mô hình ăn theo phong cách DASH giúp cải thiện đường huyết lúc đói ngay cả khi không kèm theo tư vấn kiểm soát cân nặng thai kỳ [8].

Hiểu lầm thường gặp về chế độ ăn DASH khi mang thai

Nhiều người lầm tưởng DASH là chế độ ăn kiêng nghèo năng lượng nhằm mục đích giảm cân. Trên thực tế, DASH trong thai kỳ là mô hình tập trung vào chất lượng thực phẩm: tăng cường rau củ, trái cây, các loại đậu, ngũ cốc nguyên hạt và sữa ít béo [4], [3].

Một hiểu lầm khác là khẩu phần giàu xơ sẽ gây cản trở hấp thu dinh dưỡng khiến mẹ bầu thiếu năng lượng. Mặc dù chế độ ăn nhiều chất xơ nói chung có liên quan đến việc giảm cân nặng sơ sinh khoảng 109,54 gam trong một phân tích gộp, mô hình DASH hoàn chỉnh vẫn đảm bảo đầy đủ các nhóm chất dinh dưỡng đa lượng và vi chất thiết yếu như kali, canxi, magie [4], [2].

Những điều nghiên cứu hiện tại chưa làm rõ

Các dữ liệu hiện tại còn tồn tại một số khoảng trống khoa học:

  • Chưa có thử nghiệm lâm sàng quy mô lớn so sánh các mức năng lượng cụ thể của chế độ ăn DASH trên phụ nữ mang thai có thể trạng thiếu cân trước thai kỳ.
  • Bằng chứng can thiệp trực tiếp phần lớn tập trung vào nhóm phụ nữ có bệnh nền như đái tháo đường hoặc tăng huyết áp, chưa đại diện đầy đủ cho toàn bộ thai phụ khỏe mạnh bình thường [4], [7].
  • Mức độ tuân thủ thực tế của thai phụ đối với các thành phần của DASH ngoài đời sống thường nhật còn thấp ở một số quần thể nghiên cứu [6].

Ai nên thận trọng với chế độ ăn DASH?

Mặc dù chế độ ăn DASH đem lại nhiều lợi ích, các nhóm đối tượng sau cần có sự tư vấn y khoa trước khi áp dụng:

  • Phụ nữ mang thai bị thiếu cân hoặc có chỉ số khối cơ thể (BMI) trước thai kỳ quá thấp: Cần được chuyên gia dinh dưỡng tính toán tổng mức năng lượng để tránh nguy cơ thiếu hụt calo do nhanh no.
  • Người có bệnh lý thận mạn tính hoặc rối loạn bài tiết khoáng chất: DASH rất giàu kali và magie, cần có ý kiến bác sĩ điều trị để tránh tích tụ khoáng chất [4].
  • Phụ nữ có hệ tiêu hóa nhạy cảm: Việc tăng lượng chất xơ quá nhanh từ đậu và ngũ cốc nguyên hạt có thể gây đầy hơi, khó tiêu tạm thời.

Lời khuyên áp dụng thực tế

Chế độ ăn DASH không đòi hỏi cắt giảm khẩu phần đột ngột mà hướng tới việc lựa chọn nguồn thực phẩm chất lượng. Thai phụ nên phối hợp đa dạng rau củ quả tươi, các loại đậu, ngũ cốc nguyên hạt và sản phẩm sữa ít béo vào bữa ăn hàng ngày [3].

Để đảm bảo mức tăng cân đạt chuẩn, thai phụ không nên tự ý cắt giảm chất béo lành mạnh hay kiêng khem tinh bột quá mức. Việc theo dõi cân nặng định kỳ tại các lần khám thai và trao đổi trực tiếp với bác sĩ sản khoa hoặc chuyên gia dinh dưỡng là cách tốt nhất để điều chỉnh năng lượng phù hợp cho từng giai đoạn thai kỳ.

Tóm lại, chế độ ăn DASH là mô hình dinh dưỡng an toàn giúp thai phụ duy trì tốc độ tăng cân hợp lý mà không lo bị thiếu cân. Việc ăn uống đa dạng thực phẩm tự nhiên kết hợp theo dõi y tế định kỳ sẽ đảm bảo sự phát triển tối ưu cho cả mẹ và thai nhi.