Nhiều người lao động chân tay thắc mắc liệu chế độ DASH có cung cấp đủ năng lượng cho ngày làm việc nặng nhọc. Thực tế, chế độ ăn này vốn nổi tiếng trong việc kiểm soát huyết áp nhưng thường bị nhầm là thực đơn ăn kiêng ít calo.
Hiện tại chưa có nghiên cứu can thiệp trực tiếp đánh giá riêng trên đối tượng công nhân lao động nặng; bằng chứng hiện có chỉ ghi nhận chế độ DASH trên người bệnh tiểu đường, tâm thần phân liệt, đau nửa đầu hoặc người trưởng thành nói chung [2, 3, 4, 5, 6]. Về mặt thiết kế, DASH không cố định ở một mức calo thấp mà có các khung linh hoạt từ 1.200 đến 3.100 kcal mỗi ngày, có thể tùy chỉnh theo mức độ tiêu hao thể lực [3, 6].
Các mức năng lượng được thiết kế trong chế độ DASH
Nhiều thực đơn chuẩn của chế độ DASH thường lấy mốc năng lượng tham chiếu khoảng 2.100 kcal mỗi ngày, dựa trên ước tính cho nhóm người trưởng thành có mức độ hoạt động thể chất nhẹ [1]. Một số hướng dẫn khác phân bổ khẩu phần mẫu ở mức 2.000 kcal mỗi ngày cho phụ nữ và 2.600 kcal mỗi ngày cho nam giới [2].
Tuy nhiên, các thang đo dinh dưỡng chuẩn hóa ghi nhận chế độ DASH bao gồm nhiều mức năng lượng khác nhau: 1.200, 1.400, 1.600, 1.800, 2.000, 2.600 và lên đến 3.100 kcal mỗi ngày [3]. Khi nâng mức năng lượng lên khoảng 2.000 đến 3.000 kcal mỗi ngày, số lượng khẩu phần ăn tăng lên đáng kể, gồm 7-15 khẩu phần ngũ cốc nguyên hạt, 8-12 khẩu phần rau và trái cây, 2-3 khẩu phần sữa ít béo, 2 khẩu phần thịt đỏ và 1 khẩu phần hạt [4].
Phân bổ dưỡng chất đa lượng trong các thử nghiệm DASH thường giữ ở mức 55-60% calo từ carbohydrate, 25-30% từ chất béo và 15-20% từ chất đạm [3, 4]. Một số can thiệp có thể điều chỉnh tỷ lệ này thành 50% carbohydrate, 30% chất béo và 20% chất đạm nhằm đáp ứng nhu cầu duy trì cân nặng [5].
Nghiên cứu nói gì về calo và mức độ hoạt động?
Các nghiên cứu lâm sàng thường điều chỉnh calo của chế độ DASH dựa trên công thức tính tốc độ chuyển hóa lúc nghỉ nhân với hệ số hoạt động thể lực [4]. Trong thử nghiệm 16 tuần trên người mắc đái tháo đường loại 2 thừa cân hoặc béo phì, khẩu phần ăn được chỉ định trong khoảng 2.000-3.000 kcal mỗi ngày tùy nhu cầu từng người, sau đó trừ bớt 500-700 kcal mỗi ngày nếu cần giảm cân [4].
Ở chiều ngược lại, các nghiên cứu áp dụng chế độ DASH trong bệnh viện điều trị nội trú ghi nhận mức năng lượng trung bình khoảng 1.928 kcal mỗi ngày, cắt giảm 400 kcal so với chế độ ăn tiêu chuẩn 2.335 kcal để tránh ảnh hưởng tâm lý [6]. Những thực đơn hạn chế này được đo lường cho bệnh nhân ít vận động, không phản ánh năng lượng dành cho người lao động ngoài trời hay làm việc chân tay nặng nhọc [6].
Một khảo sát đo lường hoạt động thể chất qua bảng câu hỏi quốc tế (IPAQ) ghi nhận các hoạt động liên quan đến công việc, đi lại và việc nhà đều đóng góp vào tổng năng lượng tiêu hao hàng tuần [3]. Việc lựa chọn mức calo của DASH cần bám sát tổng tiêu hao này để không gây thiếu hụt năng lượng [3].
Ai nên thận trọng với chế độ DASH?
Người làm công việc mang vác nặng hoặc làm việc liên tục trong môi trường nhiệt độ cao cần hết sức thận trọng khi áp dụng các thực đơn DASH mẫu có sẵn trên sách báo. Phần lớn thực đơn mẫu chỉ thiết kế ở mức 1.600 đến 2.100 kcal mỗi ngày cho người ít vận động, rất dễ gây thiếu hụt năng lượng nếu áp dụng máy móc [1, 5].
Chế độ DASH khuyến nghị lượng muối tiêu thụ mỗi ngày ở mức 2.300 mg hoặc ít hơn [4]. Người lao động nặng ra nhiều mồ hôi cần tham khảo ý kiến nhân viên y tế trước khi cắt giảm muối quá sâu, nhằm tránh mất cân bằng điện giải khi làm việc cường độ cao.
Những điều khoa học chưa làm rõ
Các dữ liệu nghiên cứu hiện có chưa đưa ra con số chính xác về tổng nhu cầu calo tối ưu cho từng ngành nghề lao động nặng cụ thể khi theo đuổi chế độ DASH. Chưa có nghiên cứu can thiệp theo dõi sức bền, năng suất lao động hoặc nguy cơ kiệt sức của công nhân xây dựng, hầm mỏ hay bốc vác khi ăn theo mô hình dinh dưỡng này.
Hầu hết các thử nghiệm lâm sàng đều thực hiện trên đối tượng thừa cân, béo phì, bệnh nhân đái tháo đường hoặc người cần giảm cân, do đó mục tiêu chính vẫn là cắt giảm năng lượng hơn là bổ sung năng lượng cao [3, 5].
Áp dụng thực tế cho người lao động thể lực
Để áp dụng mô hình DASH mà không bị hụt hơi, công nhân lao động nặng không nên áp dụng các thực đơn mẫu ít calo. Thay vào đó, cần chọn mức năng lượng cao trong thang DASH (khoảng 2.600 đến 3.100 kcal mỗi ngày) bằng cách tăng số khẩu phần ngũ cốc, các loại hạt và đậu [3, 6].
Chế độ DASH hoàn toàn có thể tùy biến linh hoạt theo nhu cầu cá nhân [1, 2]. Nếu cảm thấy mệt mỏi, sụt cân ngoài ý muốn hoặc chóng mặt khi làm việc, người lao động nên điều chỉnh tăng lượng thức ăn hoặc trao đổi với chuyên gia dinh dưỡng để xây dựng khẩu phần phù hợp với cường độ vận động thực tế.






