Thành phần Oxybenzone trong kem chống nắng: Độc tính qua máu có đáng lo?

Nỗi lo hoạt chất chống nắng ngấm vào máu

Thoa kem chống nắng mỗi ngày từ lâu đã trở thành bước chăm sóc không thể thiếu để bảo vệ làn da trước tác hại của tia cực tím. Tuy nhiên, thông tin hoạt chất chống nắng hóa học oxybenzone có thể ngấm qua biểu bì đi vào tuần hoàn máu đã khiến không ít người tiêu dùng hoang mang. Nhiều người bắt đầu đặt câu hỏi liệu sự hiện diện của chất này trong máu có âm thầm gây độc và chúng ta có nên lập tức ngừng sử dụng sản phẩm hay không.

Câu trả lời ngắn gọn là hoạt chất oxybenzone thực sự có khả năng thẩm thấu qua da và đi vào máu ở nồng độ đo đạc được ^[1]. Dù vậy, các cơ quan y tế và chuyên gia khẳng định rằng việc phát hiện một hóa chất trong máu không đồng nghĩa với việc nó gây độc tính hay gây nguy hiểm tức thì cho cơ thể ^[2].

Để đánh giá đúng mức độ an toàn, người tiêu dùng cần hiểu rõ cơ chế hấp thu sinh học, các tiêu chuẩn kiểm nghiệm của cơ quan quản lý và những bằng chứng y khoa hiện có thay vì vội vã hoảng sợ.

Ngưỡng an toàn 0,5 ng/mL của FDA được hiểu như thế nào?

Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) đã ban hành hướng dẫn an toàn cho các sản phẩm chống nắng không kê đơn ^[1]. Theo quy định này, nếu một hoạt chất chống nắng có mức hấp thu toàn thân vượt quá 0,5 ng/mL hoặc có các nghi vấn về độ an toàn, nhà sản xuất bắt buộc phải tiến hành thêm các nghiên cứu độc tính phi lâm sàng ^[1]. Các đánh giá mở rộng này bao gồm thử nghiệm về khả năng sinh ung thư toàn thân cùng các nghiên cứu chuyên sâu về sự phát triển và sinh sản ^[1].

Nhiều người tiêu dùng thường hiểu lầm mốc 0,5 ng/mL là ranh giới phân định giữa sự an toàn và độc hại. Trên thực tế, đây chỉ là một ngưỡng sàng lọc kỹ thuật mang tính phòng ngừa do cơ quan quản lý đặt ra. Nếu mức hấp thu qua da duy trì dưới 0,5 ng/mL, nguy cơ sinh học được xem là rất thấp và chất đó được miễn trừ các quy trình kiểm tra độc tính kéo dài ^[2].

Ngược lại, khi nồng độ của một chất trong máu vượt qua con số này, điều đó không có nghĩa là sản phẩm đã gây hại cho người dùng. Mốc này chỉ kích hoạt yêu cầu các nhà khoa học phải tiếp tục thực hiện thêm nhiều thử nghiệm lâm sàng chuyên sâu để xác định rõ mức phơi nhiễm đó có dẫn đến hậu quả sức khỏe tiêu cực nào hay không ^[2].

Thử nghiệm lâm sàng thực tế: Con số hấp thu qua máu gây bất ngờ

Nghi ngờ về mức độ phơi nhiễm thực tế của các màng lọc hóa học đã thôi thúc FDA trực tiếp vào cuộc nghiên cứu. Một thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên được công bố vào năm 2019 đã theo dõi 24 tình nguyện viên khỏe mạnh tại một đơn vị dược lý lâm sàng giai đoạn 1 ở Mỹ ^[1]. Nghiên cứu bắt đầu thu thập số liệu từ tháng 7 năm 2018 và kết thúc vào tháng 8 năm 2018 ^[1]. Độ tuổi trung bình của các tình nguyện viên tham gia là 35,5 tuổi, bao gồm 12 phụ nữ và 14 người Mỹ gốc Phi ^[1]. Đã có 23 người, tương đương 96%, hoàn thành trọn vẹn thử nghiệm này ^[1].

Trong thử nghiệm, những người tham gia được chia ngẫu nhiên để sử dụng 1 trong 4 loại kem chống nắng thương mại gồm hai dạng xịt khác nhau, một dạng dưỡng thể lotion và một dạng kem bôi thông thường ^[1]. Họ được thoa kem với liều lượng chuẩn 2 mg/cm2 trên 75% diện tích bề mặt cơ thể, thực hiện 4 lần mỗi ngày và kéo dài liên tục trong 4 ngày ^[1]. Trong suốt 7 ngày theo dõi, các chuyên gia đã thu thập tổng cộng 30 mẫu máu từ mỗi người để phân tích ^[1].

Kết quả cho thấy nồng độ đỉnh trung bình hình học trong huyết tương của oxybenzone đạt tới 209,6 ng/mL đối với dạng xịt thứ nhất, 194,9 ng/mL đối với dạng xịt thứ hai và 169,3 ng/mL đối với dạng dưỡng thể lotion ^[1]. Các chỉ số đo lường này đều vượt xa mức ngưỡng 0,5 ng/mL của FDA ^[1]. Ngoài ra, nghiên cứu cũng ghi nhận nồng độ avobenzone đạt từ 1,8 đến 4,3 ng/mL và octocrylene đạt từ 2,9 đến 7,8 ng/mL tùy dạng bào chế ^[1].

Để mở rộng đánh giá và kiểm tra tốc độ thẩm thấu, một thử nghiệm ngẫu nhiên tiếp theo được công bố vào năm 2020 trên 48 người khỏe mạnh tại Wisconsin, diễn ra từ tháng 1 đến tháng 2 năm 2019 ^[3]. Độ tuổi trung bình của các tình nguyện viên là 38,7 tuổi, gồm 24 phụ nữ, 23 người da trắng, 23 người Mỹ gốc Phi, 1 người châu Á và 1 người chưa xác định chủng tộc ^[3]. Có 44 người, chiếm 92%, đã hoàn thành nghiên cứu ^[3].

Ở nghiên cứu này, các tình nguyện viên bôi sản phẩm ở 4 dạng gồm lotion, bình xịt aerosol, xịt không aerosol và xịt bơm ^[3]. Liều dùng là 2 mg/cm2 trên 75% diện tích cơ thể, thoa 1 lần vào ngày đầu tiên và thoa 4 lần mỗi ngày, cách nhau 2 giờ, từ ngày thứ 2 đến ngày thứ 4 ^[3]. Các nhà nghiên cứu đã lấy 34 mẫu máu trong vòng 21 ngày theo dõi ^[3].

Kết quả xác nhận toàn bộ 6 hoạt chất được thử nghiệm gồm avobenzone, oxybenzone, octocrylene, homosalate, octisalate và octinoxate đều có nồng độ đỉnh trung bình trong huyết tương vượt ngưỡng 0,5 ng/mL ^[3]. Đáng chú ý, nồng độ của tất cả các hoạt chất này trong máu đã vượt qua ngưỡng quy định ngay từ ngày đầu tiên chỉ sau một lần bôi duy nhất ^[3].

Để đảm bảo kết quả đo lường trong các thử nghiệm lâm sàng này đạt độ chính xác cao nhất, một phương pháp sắc ký lỏng siêu hiệu năng ghép khối phổ hai lần (UHPLC-MS/MS) tiên tiến đã được công bố vào năm 2021 ^[4]. Phương pháp phân tích sử dụng đĩa kết tủa protein loại bỏ phospholipid để làm sạch mẫu máu ^[4]. Quy trình phân tích này đã được kiểm định đầy đủ theo hướng dẫn của FDA với dải đo từ 0,40 đến 300,00 ng/mL cho oxybenzone và từ 0,20 đến 12,00 ng/mL cho avobenzone ^[4].

Lượng hấp thu thực tế và con đường đào thải trong cơ thể

Bên cạnh các thử nghiệm máu trực tiếp, một nghiên cứu mô phỏng công bố năm 2019 đã làm rõ hơn về tỷ lệ hấp thu toàn thân lý thuyết của hoạt chất chống nắng ^[5]. Bằng cách xây dựng các giả định về thể tích phân bố tối thiểu trên 3 lít và độ thanh thải toàn phần tối đa không vượt quá 144 lít/giờ của gan và thận, nghiên cứu ước tính tỷ lệ hấp thu toàn thân của oxybenzone nằm trong khoảng từ 0,1% đến 13,7% ^[5].

Cũng theo báo cáo từ Ủy ban Châu Âu (EC), cơ quan quản lý mỹ phẩm tại Liên minh Châu Âu, mức ước tính trung bình về tỷ lệ hấp thu toàn thân của oxybenzone qua da là 3,7%, với khoảng dao động từ 1,2% đến 8,7% ^[5]. Con số này của EC được xác lập dựa trên dữ liệu bài tiết qua nước tiểu ở 25 người tình nguyện sau khi thoa kem chống nắng chứa 4% oxybenzone với tần suất 2 lần mỗi ngày trong 5 ngày ^[5].

Dựa trên các tỷ lệ hấp thu này, lượng oxybenzone ngấm vào tuần hoàn hàng ngày khi thoa lượng lớn kem chống nắng (khoảng 35 gram ở nữ giới và 40 gram ở nam giới) có thể dao động từ 3,5 đến 548 mg mỗi ngày ^[5]. Mặc dù một lượng hoạt chất nhất định đã vào máu, cơ thể con người vẫn có các cơ chế lọc tự nhiên thông qua gan và bài tiết ra ngoài qua nước tiểu theo thời gian ^[5].

Bằng chứng y khoa: Thấm vào máu có đồng nghĩa với sinh bệnh?

Phát hiện oxybenzone ngấm vào máu với nồng độ cao hơn mốc 0,5 ng/mL đã thúc đẩy nhiều phân tích y khoa độc lập nhằm tìm kiếm các tác hại thực tế trên cơ thể người ^[2]. Một tổng quan hệ thống công bố năm 2020 đã rà soát toàn diện các bằng chứng về sức khỏe con người ^[2]. Nhóm nghiên cứu chỉ ra rằng dù oxybenzone dễ dàng hấp thu qua da vượt ngưỡng quy định, các bằng chứng hiện tại hoàn toàn không tìm thấy mối quan hệ nhân quả rõ ràng giữa nồng độ chất này trong máu và các kết cục sức khỏe tiêu cực ^[2].

Nghiên cứu tổng quan này khẳng định mức oxybenzone tăng cao trong tuần hoàn không gây tác động tiêu cực đến khả năng sinh sản của con người, không làm tăng nguy cơ béo phì ở trẻ nhỏ và không gây ảnh hưởng xấu đến sự phát triển của thai nhi cũng như trẻ sơ sinh ^[2].

Đồng thuận với nhận định này, một bài báo tổng quan y khoa khác xuất bản năm 2021 dựa trên 29 nghiên cứu đã phân tích sâu các tác động của oxybenzone ^[6]. Kết quả tổng hợp cho thấy hoạt chất này không gây ra bất kỳ tác dụng bất lợi nào đối với khả năng sinh sản ở cả nam và nữ ^[6]. Đồng thời, nó không làm biến đổi nồng độ hormone sinh dục nữ, không ảnh hưởng đến sự tích tụ mỡ, sự phát triển của thai nhi, sự phát triển thần kinh ở trẻ em hay sự trưởng thành giới tính ^[6].

Các chuyên gia y tế nhấn mạnh rằng các bằng chứng khoa học hiện nay vẫn chưa đủ vững chắc để quy kết mối quan hệ nhân quả giữa nồng độ oxybenzone trong huyết tương và các căn bệnh nguy hiểm ^[6]. Do đó, việc người tiêu dùng lo lắng kem chống nắng ngấm vào máu sẽ gây ngộ độc tức thì là chưa có cơ sở khoa học xác thực ^[6].

Những hiểu lầm phổ biến và câu chuyện cấm hoạt chất

Một trong những hiểu lầm lan truyền rộng rãi nhất là việc một số địa phương cấm kem chống nắng chứa oxybenzone vì chúng gây ung thư hoặc gây độc cho người dùng. Thực tế hoàn toàn không phải như vậy. Quần đảo Hawaii và thành phố Key West tại Mỹ đã thông qua lệnh cấm hai hoạt chất oxybenzone và octinoxate xuất phát từ các bằng chứng cho thấy chúng gây tổn hại cho các rạn san hô và sinh vật biển ở vùng nước nông ^[2]. Đây là quyết định bảo vệ hệ sinh thái đại dương, không bắt nguồn từ nguy cơ độc hại đối với người bôi sản phẩm ^[2].

Một vấn đề khác từng gây xôn xao dư luận là nguy cơ nhiễm tạp chất sinh ung thư benzen trong kem chống nắng ^[6]. Năm 2021, phòng thí nghiệm độc lập Valisure đã tiến hành kiểm nghiệm nhiều lô sản phẩm thuộc 69 thương hiệu kem chống nắng và dưỡng da sau khi đi nắng ^[6]. Họ phát hiện 78 lô sản phẩm có chứa lượng benzen tăng cao, một tạp chất đã được xác định là chất gây ung thư dẫn tới bệnh bạch cầu và u lympho ^[6].

Tuy nhiên, báo cáo y khoa làm rõ rằng sự hiện diện của benzen được phát hiện ở cả kem chống nắng hóa học lẫn kem chống nắng vật lý vô cơ, thậm chí ở cả một số loại mỹ phẩm hoàn toàn không chứa màng lọc chống nắng ^[6]. Rất nhiều sản phẩm chống nắng khác được kiểm tra không hề chứa benzen ^[6]. Điều này chứng minh benzen xuất hiện là do quá trình ô nhiễm nguyên liệu hoặc quy trình sản xuất của từng nhà máy, chứ hoàn toàn không phải do bản thân hoạt chất oxybenzone tự sinh ra hay phân hủy thành ^[6].

Bên cạnh đó, các nhà nghiên cứu cũng chỉ ra những khoảng trống thông tin cần tiếp tục giải quyết. Dù chưa ghi nhận tác hại lớn, giới khoa học vẫn khuyến nghị cần theo dõi thêm tác động của oxybenzone lên hormone tuyến giáp, nồng độ testosterone, chức năng thận, thời điểm dậy thì và hệ miễn dịch ^[2], ^[6]. Các thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng dài hạn là điều vô cùng cần thiết trước khi đưa ra các thay đổi trong hướng dẫn lâm sàng ^[2], ^[6].

Nhóm đối tượng nên thận trọng khi dùng kem chống nắng

Dù chưa có bằng chứng khẳng định oxybenzone gây dị tật hay tổn thương lâm sàng, việc hấp thu một lượng hóa chất qua da vẫn đòi hỏi sự thận trọng ở một số nhóm đối tượng đặc biệt. Những người có hàng rào bảo vệ da bị tổn thương nặng nề, mắc các bệnh lý viêm da cơ địa nặng hoặc vết thương hở nên cẩn trọng khi bôi các sản phẩm chống nắng hóa học diện rộng.

Phụ nữ đang trong giai đoạn mang thai hoặc cho con bú cũng nên cân nhắc kỹ lưỡng. Mặc dù các nghiên cứu cho thấy oxybenzone không ảnh hưởng xấu đến sự phát triển của thai nhi và trẻ sơ sinh ^[2], việc hạn chế đưa các hóa chất thẩm thấu sâu vào tuần hoàn máu trong giai đoạn nhạy cảm này luôn là một biện pháp y tế phòng ngừa khôn ngoan. Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ có tỷ lệ diện tích da trên khối lượng cơ thể lớn hơn người lớn nên mức độ phơi nhiễm thực tế có thể cao hơn.

Đối với những người có cơ địa dễ dị ứng tiếp xúc với màng lọc hóa học hoặc đang mắc các bệnh lý nội tiết, việc tham khảo ý kiến của bác sĩ chuyên khoa da liễu trước khi lựa chọn sản phẩm sử dụng hàng ngày là bước đi cần thiết. Bác sĩ sẽ giúp bạn đánh giá tình trạng da để lựa chọn màng lọc phù hợp nhất.

Hướng dẫn sử dụng an toàn và lời khuyên cân bằng

Để vừa bảo vệ làn da khỏi tác hại của ánh nắng, vừa an tâm về sức khỏe, bạn có thể áp dụng các giải pháp chăm sóc da khoa học sau:

• Lựa chọn kem chống nắng vật lý (khoáng chất): Nếu lo ngại sự thẩm thấu của oxybenzone, người dùng hoàn toàn có thể chuyển sang các sản phẩm sử dụng kẽm oxit (zinc oxide) hoặc titan dioxit (titanium dioxide) ^[2]. Đây là các khoáng chất hoạt động theo cơ chế phản xạ tia cực tím trên bề mặt, hầu như không hấp thu qua da vào tuần hoàn máu.
• Thoa kem đúng cách: Sử dụng một lượng kem chống nắng vừa đủ cho da mặt và các vùng da hở, thoa trước khi ra ngoài từ 15 đến 20 phút. Nếu vận động ngoài trời đổ mồ hôi nhiều hoặc đi bơi, hãy thoa lại sau mỗi 2 giờ để duy trì hiệu quả bảo vệ.
• Kết hợp bảo vệ vật lý: Không nên phụ thuộc hoàn toàn vào kem chống nắng. Việc kết hợp mặc áo khoác chống nắng có chỉ số chống tia cực tím, đội mũ rộng vành, đeo kính râm và chủ động tìm bóng râm sẽ giảm thiểu lượng kem phải bôi trên diện tích cơ thể lớn.
• Tránh nắng giờ cao điểm: Hạn chế hoạt động ngoài trời trong khung giờ tia cực tím hoạt động mạnh nhất, thường từ 10 giờ sáng đến 16 giờ chiều.

Việc phát hiện oxybenzone ngấm vào máu là một cơ sở khoa học quan trọng để các cơ quan y tế tiếp tục đánh giá và hoàn thiện các quy định an toàn. Tuy nhiên, nguy cơ da bị tổn thương, lão hóa sớm và phát triển ung thư da do tia cực tím là mối nguy hại đã được chứng minh rất rõ ràng. Vì vậy, người tiêu dùng không nên vì nỗi lo ngại chưa có căn cứ độc tính mà bỏ qua thói quen chống nắng bảo vệ làn da mỗi ngày.