Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.341 bài, trang 286 trên 1.468
Nhiều sản phụ dùng nhau thai khô để kích sữa, nhưng nghiên cứu cho thấy estrogen và progesterone tồn dư trong mô nhau có thể ức chế prolactin, gây giảm tiết sữa và rối loạn nội tiết ở trẻ sơ sinh.
Ngọc Tuyền hoàn và Lục Vị Địa Hoàng hoàn là hai bài thuốc cổ truyền quen thuộc cùng hỗ trợ điều trị chứng tiêu khát (tiểu đường). Trong khi Lục Vị Địa Hoàng tập trung tư bổ can thận âm và có nhiều bằng chứng bảo vệ mạch máu nhỏ, dữ liệu khoa học về hiệu quả độc lập của Ngọc Tuyền hoàn vẫn còn rất hạn chế.
Giữa ngọc lan tây và oải hương, tinh dầu oải hương sở hữu nhiều bằng chứng khoa học độc lập và đáng tin cậy hơn trong việc cải thiện chất lượng giấc ngủ. Trong khi đó, ngọc lan tây mới chỉ được ghi nhận hiệu quả khi kết hợp cùng các tinh dầu khác, cần thêm nghiên cứu riêng biệt để khẳng định tác dụng.
Nhiều sản phụ truyền tai nhau trào lưu ăn nhau thai để bồi bổ và ngăn ngừa trầm cảm sau sinh. Tuy nhiên, các nghiên cứu khoa học cho thấy phương pháp này không mang lại hiệu quả cải thiện tâm trạng, thậm chí tiềm ẩn rủi ro nhiễm khuẩn và rối loạn nội tiết cho trẻ.
Nhau thai cừu thường được quảng bá giúp trẻ hóa làn da, nhưng người có u xơ tử cung hay u nang buồng trứng cần hết sức cẩn trọng. Các nghiên cứu cho thấy mô nhau thai chứa hoạt tính kích thích thụ thể estrogen mạnh mẽ, có thể thúc đẩy tế bào khối u nhạy cảm nội tiết phát triển nhanh hơn.
Nhiều quảng cáo khẳng định viên uống nhau thai cừu giúp cân bằng và tăng cường hormone nội sinh ở phụ nữ. Tuy nhiên, các nghiên cứu khoa học hiện chỉ tập trung vào cơ chế nội tiết của bánh nhau người trong thai kỳ và nuôi cấy tế bào; chưa có bằng chứng lâm sàng chứng minh bổ sung nhau thai cừu đường uống làm thay đổi nồng độ hormone ở người.
Nhờ hàm lượng linalool dồi dào, hương thơm tinh dầu hoa ngọc lan ta đã được chứng minh qua thử nghiệm điện não đồ là có thể làm tăng sóng alpha và beta, giúp tạo cảm giác thư giãn và giảm căng thẳng. Dù vậy, đây chỉ là liệu pháp hỗ trợ tâm lý tạm thời chứ không thể thay thế phác đồ điều trị y khoa.
Nhiều người tin rằng ngâm nước muối có thể diệt sạch ký sinh trùng trên rau ngổ trâu, nhưng thực tế dung dịch muối không thể tiêu diệt được vỏ nang trùng. Để loại bỏ nguy cơ giun sán từ rau thủy sinh, chần qua nước sôi hoặc nấu chín mới là biện pháp xử lý nhiệt khoa học và an toàn nhất.
Bột ngọc trai thường xuyên bị làm giả hoặc pha trộn bột vỏ sò, bột đá vôi rẻ tiền do thành phần hóa học tương tự. Việc dùng nhầm bột tạp chất không chỉ làm mất tác dụng dưỡng da mà còn tiềm ẩn nguy cơ trầy xước, dị ứng da nghiêm trọng và gây rối loạn tiêu hóa nếu uống phải.
Ngọc vạn vàng chứa nhiều hoạt chất chống oxy hóa tiềm năng, nhưng việc ngâm với rượu nồng độ cao để uống bồi bổ có thể phản tác dụng. Dung môi cồn gây độc tế bào gan trực tiếp và làm tăng gánh nặng bài tiết cho thận, lấn át các hoạt tính sinh học có lợi của thảo dược.
Ngọc nữ biển (Clerodendrum inerme) và bạch đồng nữ (Clerodendrum chinense) cùng thuộc chi Clerodendrum nhưng khác nhau về đặc điểm tự nhiên, thành phần hóa học và định hướng sử dụng. Nghiên cứu khoa học cho thấy ngọc nữ biển nổi bật với hoạt tính bảo vệ gan, kháng viêm, trong khi bạch đồng nữ thể hiện tiềm năng hạ sốt, giảm đau và ức chế tế bào ung thư.
Ngọc nữ biển (*Clerodendrum inerme*) được nghiên cứu bảo vệ gan trên động vật, nhưng hoàn toàn thiếu dữ liệu an toàn liều cao dài ngày ở người. Người có bệnh nền chuyển hóa, suy giảm chức năng gan thận không nên tự ý dùng để tránh nguy cơ tổn thương cơ quan bài tiết.
Nhau thai cừu thường được quảng cáo như thần dược trẻ hóa da, nhưng ít ai biết đây là cơ quan tiềm ẩn nhiều mầm bệnh nguy hiểm. Các nghiên cứu cho thấy mô nhau thai có thể chứa vi khuẩn gây sảy thai, ký sinh trùng và virus, trong khi quy trình tiệt trùng triệt để lại làm mất đi hoạt tính sinh học.
Củ ngọt nghẹo chứa hàm lượng cao các alcaloid cực độc như colchicine và gloriosine với cơ chế ức chế phân bào mạnh. Dù chưa có thử nghiệm lâm sàng trên thai phụ, cơ chế sinh học cho thấy việc phơi nhiễm có thể gây quái thai, sảy thai, suy tủy và đe dọa tính mạng của cả mẹ lẫn thai nhi.
Nhiều người truyền tai nhau uống nước ngổ trâu (rau ngổ) để "bào mòn" và tán sạch sỏi thận. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay cho thấy loài cây này mới dừng lại ở thử nghiệm trong ống nghiệm và mô hình máy tính, hoàn toàn không có khả năng làm tan hay biến mất sỏi như lời đồn.
Hiện chưa có bằng chứng khoa học trong ống nghiệm xác nhận dịch chiết lá ngọt nai có khả năng kháng khuẩn hay ức chế vi nấm. Các nghiên cứu hiện tại chỉ ghi nhận tác dụng an thần, giảm đau từ rễ trên động vật và đặc tính hóa sinh của lá trong nghiên cứu ô nhiễm môi trường.
Các nghiên cứu tiền lâm sàng ghi nhận chiết xuất từ ngọc vạn vàng có khả năng ức chế yếu tố tạo mạch máu võng mạc trên chuột thí nghiệm. Dù vậy, hiện vẫn hoàn toàn thiếu bằng chứng lâm sàng trên người; người bệnh tuyệt đối không tự ý dùng thảo dược thay thế phác đồ điều trị mắt chuyên khoa.
Ngọc Tuyền hoàn hỗ trợ cải thiện triệu chứng đái tháo đường nhưng mang tính hàn lương, dưỡng âm. Ba nhóm người gồm thể tỳ vị hư hàn, tiêu chảy mạn tính và dị ứng thành phần thảo dược cần cẩn trọng tránh dùng để ngăn ngừa tiêu chảy nặng, dị ứng và nguy cơ hôn mê do hạ đường huyết.
Ngọc lan tây được nhiều người tìm đến để giải tỏa căng thẳng, nhưng bằng chứng khoa học cho thấy hiệu quả giảm lo âu thực tế còn mâu thuẫn. Hương thơm này giúp tăng cảm giác bình tĩnh chủ quan nhưng các thử nghiệm lâm sàng hiện tại còn quy mô nhỏ và chưa đủ cơ sở để khẳng định tác dụng y khoa vượt trội.
Ngọc vạn vàng (Dendrobium chrysotoxum) là loài thảo dược thuộc chi Thạch hộc thường được dùng pha trà hoặc bồi bổ sức khỏe. Tuy nhiên, các nhóm đối tượng như người tụt huyết áp, phụ nữ mang thai, người chuẩn bị phẫu thuật và người có cơ địa tỳ vị hư hàn tuyệt đối không nên tự ý dùng để tránh rủi ro sức khỏe.
