Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.036 bài, trang 42 trên 1.452
Đầu rìu hoa chùy (*Floscopa scandens*) và chi cỏ tai chuột (*Tradescantia*) đều thuộc họ Thài lài nhưng khác nhau về hình thái và phổ tác dụng thực nghiệm. Khoa học chứng minh cả hai giàu chất chống oxy hóa, kháng viêm trong ống nghiệm, song người dùng cần phân biệt rõ để tránh nhầm lẫn khi sử dụng.
Nhiều phụ huynh có thói quen cho trẻ uống nước đạm trúc diệp để thanh nhiệt, hạ sốt. Tuy nhiên, các chuyên gia y tế khuyến cáo không nên áp dụng cách này vì nguy cơ gây rối loạn tiêu hóa do dược tính hàn, thiếu bằng chứng an toàn trên trẻ nhỏ và cần ưu tiên giải pháp y khoa chuẩn mực.
Đại hoàng chứa nhóm hoạt chất anthraquinone và sennoside có tác dụng kích thích nhu động ruột, giảm táo bón hiệu quả. Tuy nhiên, tình trạng táo bón làm thay đổi dược động học của thuốc, đồng thời việc tự ý lạm dụng thảo dược này dễ dẫn đến nguy cơ trơ ruột, phụ thuộc thuốc và gây tương tác nguy hiểm với một số dược phẩm điều trị.
Nghiên cứu khoa học cho thấy rễ đảng sâm Việt Nam chứa lượng lớn hoạt chất polysaccharide có khối lượng phân tử đặc trưng, đem lại hiệu quả điều hòa miễn dịch mạnh mẽ trên thực nghiệm không thua kém các loài đảng sâm nhập khẩu.
Thử nghiệm trên đĩa thạch cho thấy cao chiết từ Đầu Rìu Hoa Chùy và các loài liên quan có khả năng ức chế vi khuẩn gram dương và một số chủng gram âm. Tuy nhiên, các kết quả này mới dừng lại ở cấp độ phòng thí nghiệm và chưa thể thay thế phác đồ kháng sinh của bác sĩ.
Nhiều người lo ngại uống đơn đỏ ngọn cùng thuốc điều trị cao huyết áp sẽ làm giãn mạch quá mức gây tụt huyết áp nguy hiểm. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện nay chỉ ghi nhận hoạt tính chống viêm, giảm đau trên động vật và chưa có dữ liệu nào chứng minh dược liệu này gây hạ áp hay tương tác bất lợi với tân dược.
Các hợp chất diterpene trong cây đại kích (*Euphorbia pekinensis*) thu hút sự chú ý nhờ hoạt tính sinh học trong ống nghiệm. Dù vậy, dữ liệu khoa học cho thấy các hoạt chất này tiềm ẩn độc tính tế bào cao, thậm chí có thể kích hoạt chuỗi phản ứng viêm và gây độc đường ruột nếu tự ý sử dụng bừa bãi.
Hoa hồi là gia vị quen thuộc nhưng dễ bị nhầm lẫn hoặc lẫn tạp với hồi Nhật Bản chứa độc tố thần kinh anisatin mạnh. Việc sử dụng phải sản phẩm bị lẫn tạp có thể gây co giật, nôn mửa và đe dọa tính mạng, đặc biệt nguy hiểm khi dùng chữa đau bụng cho trẻ nhỏ,.
Từng được xem là "cứu cánh" kinh điển để rửa dạ dày khi ngộ độc phosphor, đảm phàn (đồng sunfat) nay đã bị y học hiện đại loại bỏ hoàn toàn. Các bằng chứng độc chất học cho thấy việc dùng hoạt chất này gây họa nhiều hơn cứu sống, đẩy nạn nhân vào nguy cơ hoại tử nội tạng và tử vong nhanh chóng.
Quả đầu lân tươi tỏa mùi rất khó chịu khi nứt chín và không được khuyến cáo dùng làm thực phẩm. Dù chiết xuất từ quả chứa nhiều hoạt chất kháng khuẩn, chống viêm trong phòng thí nghiệm, hiện chưa có dữ liệu an toàn tiêu hóa trên người và việc tự ý ăn tươi tiềm ẩn nguy cơ kích ứng tiêu hóa nghiêm trọng.
Cây đại bi chứa hàm lượng tinh dầu cao và nhiều hoạt chất sinh học mạnh, chưa có đầy đủ nghiên cứu an toàn trên người. Ba nhóm người gồm phụ nữ mang thai hoặc cho con bú, bệnh nhân suy gan thận nặng và người có cơ địa dị ứng mẫn cảm cần tuyệt đối tránh tự ý sử dụng cây đại bi chữa bệnh.
Đại táo (táo tàu) giàu dinh dưỡng nhưng có thể tương tác bất lợi với thuốc an thần và thuốc chống đông. Dược chất trong đại táo có thể cộng hưởng gây ngủ liệm và ảnh hưởng đến enzyme chuyển hóa gan, đòi hỏi người bệnh phải hết sức cẩn trọng khi dùng chung.
Đại phúc bì là vỏ quả cau khô quen thuộc trong Đông y, giúp hành khí và tiêu trệ, nhưng dùng sai liều hoặc sơ chế ẩu dễ gây nôn nao, tổn hại tỳ vị. Mức liều an toàn theo y văn thường là 4-10g mỗi ngày, đồng thời dược liệu bắt buộc phải được loại bỏ sạch lớp vỏ ngoài xơ tạp trước khi sắc uống.
Hạt đông quỳ thường được truyền miệng là vị thuốc thông sữa, nhưng y học hiện đại chưa có nghiên cứu chứng minh tác dụng kích sữa ở phụ nữ. Người nuôi con bằng sữa mẹ cần thận trọng trước các bài thuốc dân gian chưa rõ mức độ an toàn dược lý này.
Không nên cho trẻ sơ sinh dùng trà đại hồi để trị khóc dạ đề. Cơ quan y tế và nhiều nghiên cứu lâm sàng cảnh báo loại nước uống dân gian này gây nguy cơ ngộ độc thần kinh nặng, co giật, tím tái và nôn mửa do lẫn độc tính hoặc quá liều.
Canh đảng sâm bắc là món tẩm bổ quen thuộc, nhưng người tiểu đường cần chú ý cách nấu. Dù các chuỗi đường đa trong sâm cho thấy tiềm năng hỗ trợ hạ đường huyết và cải thiện chuyển hóa trên động vật thí nghiệm, việc hầm chung với nguyên liệu nhiều đường hoặc ăn quá mức vẫn có thể làm đường huyết sau ăn tăng cao.
Đảng sâm là vị thuốc quen thuộc thường được dùng hỗ trợ các vấn đề tiêu hóa. Các nghiên cứu hiện đại ghi nhận chiết xuất và hoạt chất polysaccharide từ đảng sâm giúp giảm tổn thương loét niêm mạc dạ dày, chống oxy hóa và giảm tiết axit, tuy nhiên đa số bằng chứng mới dừng lại ở mô hình động vật.
Nhiều người quan tâm đến tác dụng giảm đau, kháng viêm của cây đơn rau má (chi Pratia/Lobelia). Tuy nhiên, các dữ liệu khoa học thực nghiệm hiện có chưa cung cấp bằng chứng trực tiếp trên loài cây này, mà chỉ ghi nhận tác dụng trên các dược liệu khác. Người dùng không nên tự ý dùng thay thuốc điều trị.
Đại phúc bì (vỏ quả cau) chứa tồn dư arecoline - hoạt chất mang nguy cơ gây xơ hóa niêm mạc miệng, độc tính di truyền và tổn thương nội tạng. Người dùng cần hiểu rõ ranh giới giữa tác dụng trị liệu và độc tính để tránh tự ý sắc uống kéo dài gây hại cho sức khỏe.
Dù cùng xuất phát từ một quả cau, vỏ cau (Đại phúc bì) và hạt cau (Binh lang) có dược tính hoàn toàn khác biệt. Vỏ cau thiên về hành khí, tiêu trướng và trừ phù êm dịu, trong khi hạt cau lại mang đặc tính tẩy hạ mạnh, diệt ký sinh trùng nhưng tiềm ẩn nhiều nguy cơ ngộ độc nếu lạm dụng.
