Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.641 bài, trang 554 trên 1.483
Thổ mộc hương là thảo dược có hoạt tính sinh học cao nhưng chống chỉ định tuyệt đối cho phụ nữ mang thai vì kích thích co bóp tử cung. Người chuẩn bị phẫu thuật và bệnh nhân tim mạch cũng phải tránh dùng do nguy cơ làm giảm nhịp tim và tụt huyết áp.
Cây vòi voi chứa độc tố pyrrolizidine alkaloid gây tổn thương tế bào nội mô mạch máu và dẫn đến bệnh tắc tĩnh mạch xoang gan. Độc chất tích tụ âm thầm qua từng liều nhỏ, không phân hủy qua đun nấu, có thể gây xơ gan không thể phục hồi và suy gan nguy hiểm tính mạng.
Đậu xanh giàu chất chống oxy hóa nhưng chứa oligosaccharide và chất ức chế enzyme tiêu hóa tinh bột, dễ sinh khí trong đại tràng. Người mắc hội chứng ruột kích thích, viêm đại tràng cấp và tiêu hóa kém cần hạn chế để tránh chướng bụng, kích ứng ruột.
Quan niệm uống nước cây cỏ cò thay thuốc trị viêm họng là sai lầm. Khoa học hiện chưa có bằng chứng lâm sàng chứng minh hiệu quả thay thế của loài cây này. Tự ý bỏ phác đồ điều trị chuẩn khiến bệnh dễ chuyển mạn tính và tiềm ẩn biến chứng nguy hiểm.
Tự ý dùng thổ mộc hương khi đang uống thuốc hạ áp hoặc thuốc an thần có thể kích hoạt tương tác dược lực học nguy hiểm. Người bệnh đối mặt với nguy cơ tụt huyết áp thế đứng đột ngột, hoa mắt ngất xỉu hoặc bị an thần quá mức, ngủ sâu li bì và giảm khả năng phản xạ.
Nhờ chứa hàm lượng tinh bột kháng cao và các hoạt chất ức chế enzym phân giải tinh bột, đậu xanh giúp làm chậm hấp thu đường, duy trì chỉ số đường huyết sau ăn ổn định. Đây là thực phẩm hỗ trợ hiệu quả cho người tiền tiểu đường khi được chế biến nguyên hạt và không thêm đường tinh luyện.
Cò ke chứa nhiều chất chống oxy hóa có tiềm năng hỗ trợ tế bào gan trước độc chất trong phòng thí nghiệm, nhưng không thể "giải độc rượu tức thì" như lời đồn. Hoạt chất thảo mộc không làm giảm nhanh nồng độ cồn trong máu; người uống rượu vẫn cần thời gian để cơ thể tự chuyển hóa.
Nhiều người tin rằng ăn quả óc chó giúp tăng cường trí nhớ, nhưng các thử nghiệm lâm sàng đối chứng cho thấy hạt óc chó không cải thiện chức năng nhận thức tổng thể ở người cao tuổi khỏe mạnh. Loại hạt này giàu omega-3 và polyphenol, nên được dùng chừng mực như một phần của lối sống lành mạnh.
Cây đầu heo (*Garuga pinnata*) chứa các hoạt chất có khả năng gây độc tế bào và tác động sâu lên hệ thần kinh, chuyển hóa nhưng chưa có dữ liệu lâm sàng về độ an toàn. Phụ nữ mang thai, phụ nữ cho con bú và trẻ nhỏ tuyệt đối không nên dùng dược liệu này để tránh nguy cơ ngộ độc và ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe.
Uống nước sắc lá hoặc vỏ cây vú sữa khi đang dùng metformin hoặc tiêm insulin có thể gây nguy hiểm do tương tác cộng dồn làm tụt đường huyết quá mức. Người bệnh đái tháo đường cần hiểu rõ cơ chế tương tác thảo dược - thuốc và tuyệt đối không tự ý kết hợp điều trị khi chưa có ý kiến của bác sĩ.
Người đau dạ dày hoàn toàn có thể ăn ổi chín mềm nhưng cần kiêng tuyệt đối ổi xanh và hạt ổi. Độ cứng và acid trong ổi xanh dễ gây tổn thương cơ học, trong khi ổi chín mềm bỏ hạt lại cung cấp nhiều dưỡng chất có lợi nếu được dùng đúng cách sau bữa ăn.
Quan niệm đậu xanh làm "mất tác dụng của thuốc" là nỗi lo phổ biến, nhưng khoa học cho thấy loại hạt này không tùy tiện hóa giải mọi dược chất. Dù vậy, các enzyme chuyển hóa và polyphenol trong đậu xanh có thể tương tác dược động học, bảo vệ gan hoặc cộng hưởng làm hạ đường huyết, đòi hỏi người dùng cần uống thuốc cách xa bữa ăn.
Nước sắc lá và các bộ phận của cây sổ (Dillenia indica) thường được truyền tai như bài thuốc dân gian hỗ trợ tiểu đường. Dù ghi nhận khả năng hạ đường huyết, người bệnh tiểu đường đang dùng thuốc, phụ nữ mang thai và người suy thận nặng cần hết sức thận trọng do nguy cơ tụt đường huyết quá mức và thiếu dữ liệu an toàn lâm sàng.
Các lời đồn về cây thằn lằn chữa đái tháo đường hiện chỉ dựa trên nghiên cứu tiền lâm sàng trên chuột cống, hoàn toàn chưa có thử nghiệm trên người. Người bệnh không được tự ý dùng nước sắc thảo dược này thay thế phác đồ điều trị y tế vì tiềm ẩn nhiều rủi ro sức khỏe.
Cây đầu heo (*Garuga pinnata*) chứa các hoạt chất chống oxy hóa tự nhiên nhưng hiện chưa từng được thử nghiệm lâm sàng trên người đối với bệnh viêm loét dạ dày. Mọi bằng chứng y học về loài cây này mới dừng lại ở các nghiên cứu tiền lâm sàng trên động vật, do đó người bệnh không nên tự ý dùng thay thế thuốc trị bệnh.
Uống nước củ tầm sét hằng ngày không giúp ngừa xơ vữa mạch máu do thiếu bằng chứng khoa học; lời đồn chủ yếu xuất phát từ nhầm lẫn tên khoa học với cây Baobab châu Phi. Người bệnh cần duy trì lối sống lành mạnh và tuân thủ phác đồ y khoa thay vì tự ý dùng nước thảo dược.
Nghiên cứu thực nghiệm ghi nhận tắc kè đá có tiềm năng giảm cytokine tiền viêm và hạn chế hủy sụn khớp gối ở động vật. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng trực tiếp trên thoái hóa khớp gối người còn rất hạn chế, người bệnh chỉ nên xem đây là biện pháp hỗ trợ và không thay thế thuốc điều trị.
Shikonin từ rễ cây tử thảo thể hiện hoạt tính kháng viêm và chống tăng sinh tế bào rõ rệt trên các mô hình thí nghiệm. Tuy nhiên, do sinh khả dụng kém, độc tính tiềm ẩn trên thận và thiếu dữ liệu thử nghiệm lâm sàng, hoạt chất này hiện chưa đủ cơ sở khoa học để coi là thuốc điều trị ung thư.
Cùng thuộc họ Trám (Burseraceae), nhũ hương nổi tiếng với đặc tính kháng viêm từ nhựa, trong khi cây đầu heo (*Garuga pinnata*) lại chứa amentoflavone và polyphenol từ lá và vỏ. Nghiên cứu thực nghiệm cho thấy cây đầu heo có tiềm năng phục hồi trí nhớ, chống oxy hóa và ổn định đường huyết, hoàn toàn khác biệt với nhũ hương.
Lời đồn thổi thổ mộc hương cắt được cơn hen suyễn cấp tính là sai sự thật và nguy hiểm; các tác dụng kháng histamine, ổn định tế bào mast hay giãn phế quản của dược liệu này mới chỉ ghi nhận trong ống nghiệm và trên động vật, hoàn toàn không thể thay thế thuốc cấp cứu chuẩn.
