Nhiều người thường có thói quen tìm đến bia không cồn để thay thế bia truyền thống trong các buổi liên hoan khi đang phải uống thuốc điều trị. Việc nghĩ rằng sản phẩm dán nhãn "không cồn" hoàn toàn vô hại khiến không ít người chủ quan kết hợp loại đồ uống này với các đợt dùng thuốc kháng sinh.
Thực tế, bia không cồn không hoàn toàn sạch cồn tuyệt đối và vẫn tiềm ẩn nguy cơ tương tác nếu dùng chung với một số loại kháng sinh đặc thù. Do đó, người bệnh cần cẩn trọng và hiểu rõ bản chất thành phần trước khi sử dụng.
Bia không cồn vẫn có thể chứa cồn tồn dư
Nhiều người tiêu dùng lầm tưởng bia không cồn là thức uống hoàn toàn không có ethanol. Quy định tại Mỹ và phần lớn các quốc gia châu Âu cho phép đồ uống dán nhãn "không cồn" vẫn được chứa nồng độ ethanol lên tới 1,2% theo thể tích [1].
Ở một số thị trường khác, nhiều nhãn hàng ghi nhãn bia không cồn nhưng thực tế vẫn chứa khoảng 0,05% cồn [2]. Một số sản phẩm được nhà sản xuất công bố là bia 0,0% cồn với các thành phần như nước, mạch nha, carbohydrate, chất chống oxy hóa INS316, chất ổn định INS305 và hoa bia [2]. Tuy nhiên, các dòng bia dán nhãn chung chung là bia không cồn hoàn toàn có thể còn sót lại lượng cồn nhất định sinh ra từ quá trình sản xuất.
Thực tế này cho thấy việc uống lượng lớn bia không cồn vẫn có thể đưa một lượng ethanol nhất định vào cơ thể. Người dùng rất khó tự xác định chính xác lượng cồn nạp vào nếu chỉ nhìn vào tên gọi của sản phẩm.
Nấm men và quá trình lên men bia không cồn
Để tạo ra hương vị đa dạng mà không làm tăng nồng độ cồn, công nghệ sản xuất hiện nay áp dụng nhiều kỹ thuật lên men mới. Đơn cử, việc sản xuất bia không cồn sử dụng các chủng nấm men không thuộc chi Saccharomyces tạo ra nhiều hương vị trái cây mới lạ [3].
Một nghiên cứu công bố năm 2022 đã khảo sát các đặc tính lên men của chủng nấm men Cyberlindnera saturnus TUM 247 nhằm tối ưu hóa loại bia có hương thơm trái cây tối đa nhưng hạn chế tối thiểu mùi khó chịu và hàm lượng ethanol [3]. Nghiên cứu chỉ ra rằng tỷ lệ cấy giống nấm men thấp, nhiệt độ lên men vừa phải và nồng độ dịch đường ban đầu 10,5 P là các thông số tối ưu [3]. Qua phân tích hóa học, hợp chất (E)-beta-damascenone được xác định là thành phần quan trọng tạo nên hương vị táo và quả mọng đỏ trong bia không cồn dùng chủng men này [3].
Dù các chủng nấm men này được kiểm soát để giảm sinh cồn, quá trình chuyển hóa sinh học của chúng vẫn để lại các chất chuyển hóa thứ cấp và vết ethanol tự nhiên trong dịch bia [3]. Người sử dụng đồ uống này vẫn tiếp xúc với các sản phẩm phụ của nấm men và lượng cồn vi lượng.
Bằng chứng về lượng cồn vi lượng đi vào cơ thể
Khả năng ethanol tồn dư trong bia không cồn xâm nhập và lưu chuyển trong cơ thể đã được chứng minh qua thực nghiệm lâm sàng. Một nghiên cứu công bố năm 2013 đã tiến hành thử nghiệm trên 15 phụ nữ khỏe mạnh đang cho con bú [1].
Các đối tượng tham gia được yêu cầu kiêng cồn ít nhất 5 ngày và cung cấp mẫu sữa mẹ trắng làm đối chứng trước khi uống 1,5 lít bia không cồn trong vòng 1 giờ [1]. Các mẫu sữa mẹ sau đó được thu thập bằng máy hút sữa điện tử ngay sau khi uống xong, cũng như sau 1 giờ và 3 giờ [1]. Kết quả phân tích sắc ký khí cho thấy lượng vết ethanol lên tới 0,0021 g/L xuất hiện trong mẫu sữa mẹ ngay sau khi uống ở 2 người phụ nữ [1]. Ở các mẫu còn lại, nồng độ ethanol nằm dưới ngưỡng phát hiện 0,006 g/L [1].
Kết quả trên chứng minh cồn trong bia không cồn hoàn toàn có thể hấp thu vào cơ thể và đi vào dịch tiết sinh học khi uống một lượng đáng kể [1]. Dù nồng độ này được đánh giá là rất nhỏ, nó khẳng định cơ thể vẫn phải tiếp nhận và xử lý một lượng ethanol nhất định.
Tương tác nguy cơ với kháng sinh
Trong điều trị nội khoa, hai nhóm kháng sinh gồm metronidazole và một số cephalosporin có khả năng tương tác rất mạnh với rượu bia. Nguyên nhân là do các hoạt chất này ức chế enzyme aldehyde dehydrogenase, khiến quá trình chuyển hóa rượu bị tắc nghẽn và làm tích tụ acetaldehyde. Người bệnh gặp phải tình trạng này sẽ bị phản ứng giống disulfiram với các biểu hiện tụt huyết áp, nôn mửa, tim đập nhanh và đỏ bừng mặt.
Với bia không cồn, lượng cồn tồn dư từ 0,05% đến 1,2% có thể tích tụ nếu bệnh nhân uống nhiều lon cùng lúc [1, 5]. Lượng vết cồn này khi gặp thuốc kháng sinh đang ức chế men chuyển hóa vẫn có thể kích hoạt phản ứng khó chịu. Hơn nữa, bia nói chung còn chứa nhiều hợp chất hữu cơ và vô cơ phức tạp khác có hoạt tính sinh học [4, 5].
Các nghiên cứu cho thấy bia chứa hơn 2.000 hợp chất hữu cơ và vô cơ [4]. Một số thành phần phi cồn của bia kích thích bài tiết enzyme tuyến tụy ở người và chuột thông qua tác động trực tiếp lên tế bào nang tụy [4]. Bia cũng có thể chứa các chất như chì, nitrosamine, phytoestrogen bên cạnh lượng nhỏ cồn [2]. Các chất này có thể tạo gánh nặng thêm cho đường tiêu hóa và gan trong lúc cơ thể đang phải chuyển hóa kháng sinh.
Lợi ích dinh dưỡng và giới hạn của bằng chứng
Ở góc độ tổng thể, bia và các đồ uống lên men chứa một số thành phần dinh dưỡng nhất định. Đồ uống có cồn cung cấp khoảng 7 calo cho mỗi gam ethanol [5]. Riêng bia chứa tỷ lệ nhỏ nhu cầu vitamin hàng ngày và một tỷ lệ đáng kể nhu cầu kim loại cùng khoáng chất vi lượng [5].
Bia cũng sở hữu tỷ lệ kali trên natri thuận lợi cho cơ thể [5]. Ngoài ra, một số hợp chất không chứa cồn trong bia như quercetin, resveratrol, axit ellagic hoặc catechin đã được chứng minh có tác dụng bảo vệ chống viêm tụy thực nghiệm bằng cách ức chế tiết dịch tụy, kích hoạt tế bào sao hoặc giảm stress oxy hóa [4]. Quercetin, axit ellagic và resveratrol cũng cho thấy tiềm năng chống ung thư trong các thử nghiệm in vitro và in vivo [4].
Mặc dù vậy, các bằng chứng này chủ yếu đến từ các mô hình thí nghiệm hoặc nghiên cứu quan sát trên đồ uống truyền thống [4, 6]. Hiệu ứng bảo vệ của các polyphenol này không thể triệt tiêu hoàn toàn tác động bất lợi của ethanol tồn dư và các phụ gia đối với hệ men gan khi dùng chung kháng sinh.
Hiểu lầm thường gặp về bia không cồn
Sai lầm phổ biến nhất là đánh đồng nhãn "0% cồn" với việc tuyệt đối không có phân tử ethanol nào. Đa phần các quy định thương mại đều có dung sai cho phép mức cồn vi lượng nhất định trong đồ uống giải khát [1, 5]. Uống dồn dập vài lon bia không cồn vẫn có thể nạp vào lượng ethanol tương đương nửa ly bia nhẹ thông thường.
Hiểu lầm thứ hai là cho rằng bia không cồn chỉ đơn thuần là nước pha hương liệu, không gây hại cho đường tiêu hóa. Một nghiên cứu trên động vật công bố năm 2015 đã sử dụng bia không cồn Liber ghi nhận các thay đổi đáng chú ý trên hệ thần kinh chuột [2]. Nhóm dùng bia không cồn có sự khác biệt rõ rệt so với nhóm chứng về sự hấp thu glutamate sau khi bị kích thích bởi LPS và về hàm lượng GSH [2].
Điều này gợi ý bản thân công thức bia không cồn có thể chứa các thành phần làm tăng tính dễ bị tổn thương trước stress oxy hóa và viêm nhiễm [2]. Thức uống này do đó không hoàn toàn trung tính về mặt sinh học như nước lọc.
Nhóm đối tượng nên thận trọng
Bệnh nhân đang sử dụng các kháng sinh nhóm nitroimidazole (như metronidazole, tinidazole) hoặc các kháng sinh cephalosporin có đuôi methyltetrazolethiole tuyệt đối không nên thử nghiệm bia không cồn. Ngay cả lượng cồn 0,0021 g/L ghi nhận được trong dịch sinh học cũng đủ tiềm ẩn nguy cơ gây mệt mỏi cho người nhạy cảm [1].
Người đang bị rối loạn tiêu hóa, nhiễm trùng đường ruột hoặc viêm đại tràng do dùng kháng sinh cũng cần tránh loại thức uống này. Quá trình lên men bia có thể tạo ra các peptide kháng khuẩn tự nhiên, chẳng hạn vi khuẩn Enterococcus faecium L50 trong quy trình sản xuất bia sinh ra enterocin có tác dụng diệt khuẩn mạnh đối với các vi khuẩn axit lactic [6]. Các chất kháng khuẩn hoặc phụ gia trong bia có thể gây kích ứng niêm mạc ruột vốn đang suy yếu [3, 5].
Phụ nữ mang thai, bà mẹ đang nuôi con bú hoặc người có bệnh lý nền về gan, tụy cũng cần tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng bất kỳ sản phẩm bia không cồn nào [1, 4, 5].
Gợi ý áp dụng an toàn trong đời sống
Trong thời gian điều trị bằng thuốc kháng sinh, nguyên tắc an toàn nhất là kiêng tuyệt đối mọi loại đồ uống lên men, bao gồm cả bia dán nhãn không cồn. Người bệnh nên duy trì việc uống nước lọc đun sôi để nguội, nước khoáng hoặc nước ép trái cây tươi để hỗ trợ đào thải thuốc.
Nếu bắt buộc phải tham gia các buổi tiệc xã giao, hãy ưu tiên các loại nước giải khát không cồn thực thụ không qua quy trình lên men bia. Hãy luôn đọc kỹ bảng thành phần trên bao bì sản phẩm; chỉ chọn những sản phẩm ghi rõ 0,0% cồn thay vì nhãn "non-alcoholic" chung chung [2].
Sau khi kết thúc đợt thuốc kháng sinh, người bệnh nên đợi tối thiểu từ 48 đến 72 giờ để thuốc đào thải hoàn toàn khỏi cơ thể trước khi quay lại sử dụng các loại đồ uống lên men. Nếu có bất kỳ triệu chứng bất thường nào như đỏ mặt, buồn nôn, hồi hộp sau khi uống nước giải khát, cần ngừng ngay và thông báo cho nhân viên y tế.
Bia không cồn là một giải pháp thay thế tốt cho bia truyền thống trong đời sống thường nhật, nhưng không phải là lựa chọn an toàn tuyệt đối khi đang dùng kháng sinh. Sự hiện diện của lượng vết ethanol cùng các thành phần chuyển hóa lên men vẫn có thể gây ra những tương tác bất lợi cho sức khỏe. Người bệnh cần ưu tiên tuân thủ phác đồ điều trị và tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng.
