Thói quen tìm kiếm đồ ăn vặt vào giữa buổi chiều hay đêm muộn là trở ngại quen thuộc của nhiều người trong hành trình kiểm soát cân nặng. Gần đây, việc uống nước pha từ nhụy hoa nghệ tây (saffron) được lan truyền như một giải pháp tự nhiên giúp tạo cảm giác no, kiềm chế cơn thèm ăn nhanh chóng.
Khoa học ghi nhận nghệ tây có tiềm năng nhất định trong việc giảm hành vi ăn vặt và hỗ trợ quản lý cân nặng. Tuy nhiên, hiệu quả này chủ yếu được kiểm chứng qua các dạng chiết xuất cô đặc trong nghiên cứu, thay vì chỉ là vài sợi pha nước uống thông thường.
Cơ chế tác động lên cảm giác no và chuyển hóa
Nhu cầu ăn vặt thường bắt nguồn từ cả tín hiệu sinh lý lẫn phản ứng tâm lý với căng thẳng. Nghiên cứu tổng quan chỉ ra rằng nghệ tây tạo ra hiệu ứng gây no, từ đó góp phần làm giảm nhu cầu nạp thức ăn vặt giữa các bữa chính [1].
Bên cạnh tác động lên hành vi ăn uống, các nhà khoa học còn tìm hiểu ảnh hưởng của các thành phần trong cây nghệ tây lên mô mỡ. Thử nghiệm trong phòng thí nghiệm cho thấy chiết xuất từ cánh hoa nghệ tây (tepals) có khả năng ức chế sự biệt hóa của tế bào mỡ [2]. Khi tế bào mỡ mới bị hạn chế hình thành, quá trình tích tụ năng lượng dư thừa vào mô mỡ cũng giảm đi [2].
Đồng thời, chiết xuất này còn làm giảm sự phì đại và viêm nhiễm ở mô mỡ dưới da, góp phần cải thiện độ nhạy insulin toàn thân [2]. Nhờ các chuyển biến tích cực trong chuyển hóa lipid, cơ thể duy trì trạng thái năng lượng cân bằng hơn [2].
Nghiên cứu trên người nói gì về hành vi ăn vặt?
Bằng chứng rõ ràng nhất trên người về tác dụng kiềm chế thèm ăn của nghệ tây đến từ một nghiên cứu ngẫu nhiên, mù đôi, có đối chứng với giả dược kéo dài trong 8 tuần [1]. Nghiên cứu này được tiến hành trên nhóm phụ nữ khỏe mạnh nhưng có tình trạng thừa cân nhẹ, với chỉ số khối cơ thể (BMI) trung bình là 26,8 [1].
Trong suốt thời gian thử nghiệm, những người tham gia hoàn toàn không bị hạn chế lượng calo nạp vào và không bị áp đặt chế độ tập thể dục [1]. Một nhóm được chỉ định sử dụng chiết xuất nghệ tây với liều lượng 176,5 mg mỗi ngày, nhóm còn lại dùng giả dược [1].
Kết quả sau 8 tuần cho thấy nhóm dùng nghệ tây giảm đáng kể tần suất ăn vặt lên đến 55%, trong khi nhóm dùng giả dược chỉ giảm 28% [1]. Nhờ việc cắt giảm các bữa phụ không kiểm soát, nhóm dùng nghệ tây giảm được trung bình 2,2 lbs (khoảng 1 kg), trong khi nhóm giả dược không ghi nhận mức giảm cân nào (0 lbs) [1].
Thử nghiệm tiền lâm sàng về khả năng ức chế lượng thức ăn
Tác động làm giảm tiêu thụ thực phẩm của nghệ tây cũng được quan sát thấy trong các mô hình thử nghiệm cấp tính trên động vật. Một nghiên cứu in vivo năm 2019 tiến hành đánh giá hiệu quả ức chế thèm ăn của nhiều thành phần thảo dược trên chuột cống [3].
Các nhà nghiên cứu đã cho chuột thử nghiệm chiết xuất củ nghệ tây (Crocus sativus bulb extract) ở mức liều quy đổi tương đương 10 g ở người [3]. Lượng thức ăn nạp vào được đo lường tại các mốc thời gian sau khi cung cấp thức ăn [3].
Kết quả cho thấy chiết xuất củ nghệ tây làm giảm 34,1% lượng thức ăn tiêu thụ, nhưng tác dụng này chỉ xuất hiện có ý nghĩa thống kê tại thời điểm 2 giờ [3]. Tại các mốc thời gian khác, tác động ức chế ăn uống của chiết xuất không duy trì liên tục [3].
Bằng chứng về cân nặng và chuyển hóa lipid trên động vật
Ngoài củ và nhụy, các bộ phận khác như cánh hoa nghệ tây cũng được đưa vào thử nghiệm nhằm làm rõ tác động chuyển hóa. Trong một nghiên cứu trên chuột bị gây béo phì bằng chế độ ăn giàu chất béo (60% chất béo) kéo dài 14 tuần, chiết xuất cánh hoa nghệ tây được cho uống trong 5 tuần cuối [2].
Sau đợt can thiệp, chuột được điều trị bằng chiết xuất cánh hoa nghệ tây ghi nhận tình trạng giảm khối lượng cơ thể và giảm nồng độ triglyceride trong máu [2]. Tình trạng peroxy hóa lipid cũng được cải thiện đáng kể [2].
Quan sát mô học cho thấy sự cải thiện tín hiệu insulin và ngăn ngừa phì đại tế bào chỉ diễn ra ở mô mỡ dưới da, không ghi nhận ở mô mỡ nội tạng [2]. Điều này cho thấy các hoạt chất từ nghệ tây có thể tác động chọn lọc lên từng loại mô mỡ nhất định [2].
Giá trị thực tế và giới hạn của các bằng chứng khoa học
Các nghiên cứu bước đầu chỉ ra rằng nghệ tây có tác động tích cực đến việc quản lý hành vi ăn uống và không gây ra tác dụng tiêu cực nào đối với tình trạng thèm ăn [1]. Tuy nhiên, tổng quan hệ thống năm 2017 khẳng định số lượng nghiên cứu về đề tài ăn vặt và kiểm soát cân nặng vẫn còn rất hạn chế [1].
Bằng chứng lâm sàng mạnh nhất của nghệ tây hiện nay thực chất nằm ở việc cải thiện các triệu chứng rối loạn trầm cảm nặng, chứ không phải chuyên biệt về giảm cân [1]. Các thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên với quy mô lớn hơn là điều kiện bắt buộc trước khi đưa ra kết luận chắc chắn [1].
Bên cạnh đó, nghiên cứu trên người dùng viên nang chiết xuất liều chuẩn 176,5 mg mỗi ngày [1]. Lượng hoạt chất hòa tan từ vài sợi nhụy hoa hãm nước sôi tại nhà thường thấp hơn nhiều và không thể đồng nhất như dạng chiết xuất chuẩn hóa.
Những hiểu lầm thường gặp khi dùng nhụy hoa nghệ tây
Nhiều người lầm tưởng uống nước nhụy hoa nghệ tây có thể "đốt cháy mỡ thừa" thần tốc mà không cần điều chỉnh ăn uống. Thực tế, nghệ tây chỉ hỗ trợ tạo cảm giác no sinh lý để bạn bớt tìm đồ ăn vặt [1].
Hiểu lầm khác là càng uống đặc thì mỡ giảm càng nhanh. Các thử nghiệm chỉ ra tác động ức chế ăn uống có khung thời gian giới hạn và việc lạm dụng liều lượng cao chưa được chứng minh sẽ mang lại hiệu quả vượt trội hơn [3].
Nước nhụy hoa nghệ tây không phải thuốc giảm cân và không thể thay thế cho việc duy trì lối sống lành mạnh. Cân nặng chỉ giảm bền vững khi tổng năng lượng tiêu hao lớn hơn năng lượng nạp vào qua khẩu phần ăn mỗi ngày.
Ai nên thận trọng khi sử dụng?
Dù nghệ tây được đánh giá là an toàn trong các liều dùng nghiên cứu [1], một số nhóm người vẫn cần lưu ý đặc biệt. Phụ nữ mang thai hoặc đang cho con bú không nên tự ý dùng nghệ tây liều đậm đặc vì nguy cơ kích thích co bóp tử cung.
Những người có tiền sử huyết áp thấp hoặc đang dùng thuốc điều trị huyết áp cần theo dõi chỉ số chặt chẽ, do thảo dược này có thể gây hạ thêm huyết áp. Người chuẩn bị phẫu thuật cũng nên tạm dừng sử dụng để tránh ảnh hưởng đến quá trình đông máu.
Nếu bạn đang mắc các bệnh lý nền mạn tính hoặc đang dùng các loại thuốc kê đơn kéo dài, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa trước khi bổ sung nghệ tây vào thói quen hàng ngày.
Gợi ý cách áp dụng trong đời sống
Để tận dụng tiềm năng hỗ trợ giảm thèm ăn, bạn có thể thả 3-5 sợi nhụy hoa nghệ tây vào 300-500 ml nước ấm (khoảng 70-80 độ C). Đợi 10-15 phút cho các hoạt chất tan đều và nước chuyển sang màu vàng óng.
Thời điểm thích hợp để uống là vào giữa buổi sáng hoặc khoảng 1-2 tiếng trước bữa xế chiều. Đây là thời điểm cơn đói giả hoặc cảm giác thèm ăn vặt dễ xuất hiện nhất, việc uống một ly nước ấm saffron sẽ giúp xoa dịu dạ dày.
Bạn nên kết hợp ly nước này cùng việc uống đủ nước lọc trong ngày, bổ sung rau xanh, protein nạc trong bữa chính để kéo dài cảm giác no tự nhiên. Tránh cho thêm đường, sữa đặc hay mật ong vào nước nghệ tây vì sẽ làm tăng thêm calo không cần thiết.
Nước nhụy hoa nghệ tây có thể là một thức uống hỗ trợ tinh thần và hạn chế thói quen ăn vặt nhờ hiệu ứng gây no [1]. Dù vậy, thảo dược này không thể thay thế một chế độ ăn uống thâm hụt calo hợp lý cùng việc vận động thể chất đều đặn mỗi ngày.
