Trào lưu uống trà lá nguyệt quế và thực hư tác dụng

Trong văn hóa ẩm thực phương Tây và Trung Đông, lá nguyệt quế (Laurus nobilis) vốn là loại gia vị quen thuộc tạo hương thơm đặc trưng cho các món hầm, súp hay nước dùng. Thời gian gần đây, loại lá khô này trở thành đề tài được nhiều hội nhóm chăm sóc sức khỏe tự nhiên quan tâm với lời đồn đại như một "thần dược" giúp thanh lọc mạch máu và hạ mỡ máu nhanh chóng.

Thực tế, dịch chiết lá nguyệt quế có hỗ trợ cải thiện các chỉ số mỡ máu, đặc biệt là tăng nồng độ cholesterol "tốt" HDL-C trên người [1]. Tuy nhiên, tác dụng giảm trực tiếp cholesterol "xấu" LDL-C và triglyceride vẫn chưa đủ bằng chứng mạnh mẽ trên người [1]. Do đó, loại thảo mộc này không thể thay thế cho chế độ ăn khoa học hay các loại thuốc điều trị hạ lipid máu chuẩn y khoa.

Cơ chế tác động đến lipid máu của lá nguyệt quế

Lá nguyệt quế chứa nhiều hợp chất tự nhiên có hoạt tính sinh học cao, nổi bật với đặc tính kháng khuẩn, kháng nấm, hạ đường huyết và chống viêm [1]. Khi đi vào cơ thể, các hợp chất trong dịch chiết nước của lá có khả năng can thiệp vào quá trình chuyển hóa chất béo tại gan [2]. Cụ thể, các thử nghiệm tế bào cho thấy chiết xuất nước lá nguyệt quế ức chế biểu hiện của enzym CYP2E1 và giảm tiết các cytokine gây viêm [2].

Đồng thời, dịch chiết này còn hỗ trợ làm giảm quá trình tạo mỡ nội sinh thông qua điều hòa các yếu tố sinh mỡ (lipogenesis) trong tế bào gan [2]. Quá trình này giúp giảm bớt tình trạng tích tụ lipid, hạn chế độc tính do mỡ gây ra và bảo vệ tế bào gan khỏi nguy cơ chết theo chương trình (apoptosis) [2]. Nhờ khả năng nâng cao hoạt tính của các enzym chống oxy hóa, thảo dược này tạo nền tảng hỗ trợ cân bằng chuyển hóa mỡ máu và giảm thiểu tổn thương oxy hóa ở các mô cơ quan [2].

Nghiên cứu trên người: Tăng cholesterol tốt nhưng chưa rõ hiệu quả hạ mỡ xấu

Để kiểm tra tác dụng thực tế của thức uống này trên cơ thể người, một thử nghiệm lâm sàng công bố năm 2020 đã được tiến hành trên 30 tình nguyện viên khỏe mạnh tại Tunisia, trong độ tuổi từ 20 đến 57 [1]. Những người tham gia được cho uống trà lá nguyệt quế mỗi ngày một lần liên tục trong 10 ngày [1]. Mỗi tách trà được pha từ 5 g lá nguyệt quế khô hãm trong 100 ml nước sôi [1]. Các chỉ số lipid máu gồm LDL-C, triglyceride và HDL-C được đo bằng hệ thống phân tích Beckman Coulter Dx 600 vào thời điểm trước khi uống và sau khi kết thúc thử nghiệm [1].

Kết quả sau 10 ngày cho thấy nồng độ cholesterol tốt HDL-C tăng lên rõ rệt và có ý nghĩa thống kê, từ mức trung bình 1,34 ± 0,25 pg/mL ở ngày đầu tiên lên 1,42 ± 0,29 pg/mL vào ngày thứ 11 [1]. Tuy nhiên, đối với nồng độ cholesterol xấu LDL-C và triglyceride, nhóm nghiên cứu chỉ ghi nhận sự sụt giảm nhẹ nhưng không có ý nghĩa thống kê [1]. Các tác giả kết luận rằng thói quen dùng trà nguyệt quế có thể mang lại tác động tích cực trong việc cải thiện hồ sơ mỡ máu và giảm nguy cơ bệnh tim mạch, nhưng vẫn cần thêm các nghiên cứu dài ngày hơn trên quy mô lớn hơn để khẳng định [1].

Bằng chứng mạnh mẽ hơn trên mô hình động vật

Trái ngược với kết quả còn khiêm tốn ở người, nhiều nghiên cứu trên mô hình động vật lại ghi nhận hiệu quả hạ mỡ máu toàn diện của lá nguyệt quế. Một thử nghiệm năm 2017 tiến hành trên 120 con thỏ trắng New Zealand 35 ngày tuổi được chia đều thành 4 nhóm theo dõi khẩu phần ăn [3]. Các nhóm bao gồm đối chứng ăn tiêu chuẩn, nhóm ăn giàu béo bổ sung 2,5% mỡ lợn, nhóm ăn mỡ lợn kết hợp 1 g bột lá nguyệt quế khô/kg thức ăn, và nhóm chỉ bổ sung bột lá nguyệt quế khô 1 g/kg thức ăn [3].

Kết quả cho thấy việc bổ sung bột lá nguyệt quế khô với liều 1 g/kg thức ăn đã giúp giảm đáng kể toàn bộ hồ sơ lipid máu, hạ đường huyết và giảm men gan ALT, AST [3]. Các chỉ số cholesterol toàn phần, LDL-C và triglyceride đều giảm rõ rệt, trong khi HDL-C tăng lên [3]. Tình trạng chống oxy hóa trong huyết tương của thỏ cũng được cải thiện mạnh nhờ tăng lượng polyphenol toàn phần, enzym SOD, chỉ số ORAC, FRAP và nồng độ vitamin tan trong dầu, kèm theo giảm đáng kể các gốc oxy hóa ROMs và chỉ số peroxy hóa lipid MDA [3].

Một nghiên cứu khác vào năm 2024 khảo sát trên 24 chuột cống trắng bị gây tăng acid uric máu bằng oxonic acid (250 mg/kg thể trọng) nhằm đánh giá biến chứng rối loạn chuyển hóa mỡ và tổn thương thận [4]. Chuột sau đó được điều trị bằng dịch chiết củ dền hoặc lá nguyệt quế [4]. Kết quả cho thấy nhóm dùng lá nguyệt quế giảm đáng kể nồng độ cholesterol toàn phần xuống 49,00 ± 6,48 mg/dL, triglyceride còn 47,25 ± 2,22 mg/dL và LDL-C còn 34,50 ± 3,11 mg/dL [4]. Các chỉ số acid uric (4,90 ± 0,22 mg/dL), urea (46,00 ± 0,82 mg/dL), creatinine (0,35 ± 0,03 mg/dL), đường huyết (193,00 ± 11,20 mg/dL) và mức tăng trọng lượng (77,75 ± 2,06 g) đều giảm mạnh so với nhóm chuột bệnh [4]. Đồng thời, tổn thương mô học ở nephron như teo cầu thận và thoái hóa nước ở ống lượn gần cũng được thuyên giảm rõ rệt [4].

Ngoài ra, trên mô hình chuột bị tổn thương gan do tiêu thụ rượu quá mức, dịch chiết nước lá nguyệt quế đã chứng minh khả năng bảo vệ gan, giảm tích tụ mỡ trong gan và giảm các tổn thương do stress oxy hóa và viêm nhiễm gây ra [2].

Lợi ích tiềm năng và khoảng cách bằng chứng khoa học

Từ các dữ liệu hiện có, lá nguyệt quế thể hiện tiềm năng nhất quán trong việc cải thiện tình trạng stress oxy hóa, bảo vệ chức năng gan và kích thích tăng nồng độ HDL-C [1], [3], [2]. HDL-C đóng vai trò quan trọng trong việc vận chuyển bớt cholesterol dư thừa từ các mô ngoại vi quay về gan để xử lý, do đó việc tăng chỉ số này có lợi cho hệ tim mạch [1].

Tuy nhiên, khoảng cách lớn giữa thử nghiệm trên động vật và thực tế lâm sàng ở người vẫn là rào cản. Thử nghiệm trên người hiện có chỉ kéo dài 10 ngày trên 30 tình nguyện viên khỏe mạnh [1]. Khoảng thời gian này quá ngắn để đánh giá sự thay đổi bền vững của các hạt lipoprotein gây xơ vữa như LDL-C [1]. Người tiêu dùng không thể xem việc uống nước lá nguyệt quế là phương pháp "quét sạch mỡ máu" như nhiều quảng cáo thổi phồng trên mạng xã hội.

Những hiểu lầm phổ biến khi sử dụng

Nhiều người lầm tưởng rằng thảo mộc thiên nhiên thì hoàn toàn vô hại và có thể dùng thay thế thuốc tây. Đây là quan niệm nguy hiểm đối với những người đã được chẩn đoán rối loạn lipid máu hoặc có mảng xơ vữa động mạch. Lá nguyệt quế chỉ là thực phẩm hỗ trợ, hoàn toàn không có khả năng thay thế các nhóm thuốc kiểm soát mỡ máu do bác sĩ chỉ định.

Một sai lầm khác là nấu nước lá quá đặc hoặc uống liên tục với lượng lớn cả ngày nhằm "hạ mỡ máu cấp tốc". Các nghiên cứu sinh học đều sử dụng nồng độ và liều lượng được kiểm soát chặt chẽ [1], [3]. Việc lạm dụng thảo dược đậm đặc có thể gây kích ứng đường tiêu hóa, ảnh hưởng đến chức năng lọc của thận hoặc tương tác bất lợi với các loại thuốc điều trị đang sử dụng.

Ai nên thận trọng khi uống trà lá nguyệt quế?

Mặc dù lá nguyệt quế được xem là gia vị an toàn trong nấu nướng, việc uống trà đậm đặc hàng ngày lại cần sự cân nhắc kỹ lưỡng đối với một số nhóm đối tượng:

  • Người đang điều trị đái tháo đường: Lá nguyệt quế có tác động làm giảm nồng độ đường trong máu [4]. Việc kết hợp uống trà này cùng lúc với thuốc hạ đường huyết có thể làm tăng nguy cơ hạ đường huyết quá mức.
  • Người đang dùng thuốc chuyển hóa qua gan: Do dịch chiết lá có khả năng tác động lên enzym gan CYP2E1 [2], những người dùng thuốc điều trị mạn tính cần tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa để tránh tương tác bất lợi.
  • Phụ nữ có thai và cho con bú: Hiện chưa có đủ dữ liệu an toàn về việc hấp thụ chiết xuất lá nguyệt quế liều lượng cao trong thời kỳ thai nghén và nuôi con bằng sữa mẹ.
  • Bệnh nhân chuẩn bị phẫu thuật: Tác động của thảo dược này lên đường huyết và chuyển hóa đòi hỏi người bệnh nên tạm ngừng sử dụng trước ngày can thiệp ngoại khoa theo chỉ định của nhân viên y tế.

Hướng dẫn áp dụng thực tế an toàn và hợp lý

Nếu muốn bổ sung loại thảo mộc này vào chế độ dinh dưỡng hàng ngày để hỗ trợ sức khỏe, bạn có thể tham khảo phương pháp hãm trà đã được áp dụng trong thử nghiệm lâm sàng [1]:

  • Liều lượng: Sử dụng khoảng 5 g lá nguyệt quế khô (tương đương vài lá nguyên vẹn) cho mỗi lần dùng [1].
  • Cách pha: Rửa sạch lá khô, hãm cùng 100–150 ml nước sôi trong khoảng 10–15 phút rồi lọc bỏ bã trước khi uống [1].
  • Thời điểm: Nên uống sau bữa ăn, dùng mỗi ngày 1 lần và không nên uống kéo dài liên tục mà không có quãng nghỉ [1].
  • Ứng dụng ẩm thực: Cách an toàn và bền vững nhất vẫn là sử dụng lá nguyệt quế như một loại gia vị nấu chậm trong các món súp, ninh hoặc cà ri để vừa tạo hương thơm, vừa tận dụng các hợp chất thực vật tự nhiên một cách chừng mực.

Uống trà lá nguyệt quế có thể đem lại một số lợi ích sinh học tích cực, đặc biệt là giúp tăng nhẹ lượng cholesterol tốt HDL-C [1]. Dù vậy, thức uống này không thể thay thế cho chế độ dinh dưỡng ít chất béo bão hòa, lối sống năng động và phác đồ điều trị y khoa. Người bệnh mỡ máu cao cần thăm khám định kỳ và thảo luận cùng bác sĩ điều trị trước khi áp dụng bất kỳ bài thuốc thảo dược nào vào thói quen hàng ngày.