Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
1.603 bài, trang 34 trên 81
Dân gian thường dùng dây mỏ quạ để chữa ho và viêm phế quản, song khoa học hiện đại mới chỉ ghi nhận chiết xuất loài cây này có hoạt tính chống viêm, giảm đau trên động vật thí nghiệm. Hiện chưa có bằng chứng lâm sàng chứng minh thảo dược này giúp long đờm hay cắt cơn co thắt phế quản.
Dân gian lưu truyền dây vằng trắng có thể trị dứt điểm đau nhức xương khớp, tê thấp. Tuy nhiên, các nghiên cứu khoa học hiện nay cho thấy các hoạt chất trong dược liệu chỉ mới bước đầu thể hiện tác dụng kháng viêm, giảm tổn thương sụn trên mô hình động vật thí nghiệm, chưa đủ bằng chứng lâm sàng xác thực trên người.
Nhiều người dùng dây thuốc cá giã nát bôi lên da trị ghẻ nước, nhưng phương pháp này tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc rất lớn. Cây thuốc cá chứa rotenone, một chất ức chế hô hấp tế bào liên quan đến tổn thương thần kinh, có thể ngấm qua vết thương hở vào máu gây hại nghiêm trọng cho cơ thể.
Dây chìa vôi Việt Nam và Cissus quadrangularis là hai loài thực vật khác nhau. Hầu hết các bằng chứng khoa học quốc tế về khả năng thúc đẩy lành xương, khoáng hóa nguyên bào xương đều được thực hiện trên cây Cissus quadrangularis, chứ không thể suy diễn hay đánh đồng hoàn toàn cho dây chìa vôi thông thường.
Dâm dương hoắc là thảo dược chứa flavonoid icariin, trong khi nhung hươu là mô sừng động vật giàu yếu tố tăng trưởng và hormone nội sinh. Nghiên cứu sinh học cho thấy nhung hươu chứa tỷ lệ estradiol mô cao hơn testosterone, khác biệt hoàn toàn với thảo dược và hiện chưa có bằng chứng lâm sàng chữa khỏi yếu sinh lý.
Quả dâu núi (dâu dại hoa vàng) không chứa độc chất gây chết người như lời đồn đại dân gian. Dù không có độc tính nguy hiểm, loại quả hoang dại này có vị rất nhạt, xốp và có thể gây khó chịu đường tiêu hóa nếu ăn quá nhiều.
Uống nước sắc dâu gia xoan để giải độc gan là ngộ nhận chưa có bằng chứng trên người. Nghiên cứu khoa học mới ghi nhận khả năng bảo vệ gan trên chuột gây độc bằng hóa chất, đồng thời cảnh báo dùng liều cao có thể gây tổn thương thoái hóa mô gan và thận.
Quả dành dành núi từ lâu được dân gian dùng để thoái hoàng, trị chứng vàng da. Các nghiên cứu tiền lâm sàng hiện đại trên động vật xác nhận thảo dược này có tác dụng kích thích tiết mật và cải thiện ứ mật. Tuy nhiên, chưa có bằng chứng lâm sàng chứng minh hiệu quả chữa khỏi bệnh vàng da ở người.
Lá dong gói bánh (*Phrynium*) và củ dong riềng (*Canna*) là hai loài thực vật hoàn toàn khác biệt. Trong khi lá dong chủ yếu dùng gói thực phẩm và giải nhiệt dân gian, củ dong riềng lại là nguồn tinh bột kháng dồi dào, giúp hỗ trợ hệ vi sinh đường ruột và cải thiện chuyển hóa lipid trên mô hình nghiên cứu.
Duyên đơn, chu sa và hùng hoàng chứa các kim loại nặng độc hại gồm chì, thủy ngân và asen, có cơ chế tàn phá tế bào và cơ quan nội tạng hoàn toàn khác nhau. Dù dạng khoáng vật tự nhiên ít độc hơn hóa chất công nghiệp, người bệnh tuyệt đối không tự ý sử dụng vì nguy cơ tích tụ gây suy gan, suy thận mạn tính.
Nước dung lá táo giàu flavonoid và glycoside chống oxy hóa, có độ bền nhiệt tương đối tốt ở mức nhiệt sôi thông thường. Khi sắc tại nhà, nên đun sôi nhẹ trong thời gian ngắn để tối ưu chiết xuất hoạt chất, tránh ninh quá lâu làm biến tính dưỡng chất tự nhiên.
Chiết xuất quả dành dành có độ an toàn cấp tính cao nhưng dung nạp liều lớn kéo dài có thể gây ảnh hưởng xấu đến sức khỏe. Người dân chỉ nên dùng lượng vừa phải khi tạo màu hoặc hãm nước uống ngắt quãng, tránh dùng liên tục thay nước lọc hàng ngày.
Diệp hạ châu có tác dụng chống oxy hóa và bảo vệ gan, nhưng nghiên cứu cho thấy dùng liên tục khoảng 4 tuần có thể gây tổn thương và hoại tử ống thận. Người dùng chỉ nên uống theo từng đợt ngắn 2-3 tuần rồi nghỉ ngắt quãng 1-2 tuần, tuyệt đối không uống thay nước lọc dài ngày.
Tinh dầu củ gấu bôi ngoài da có căn cứ khoa học trong việc làm giảm mọc lông nách, đạt hiệu quả tương đương laser Alexandrite và vượt trội trên sợi lông trắng. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng hiện dừng ở quy mô nhỏ và chưa có thử nghiệm riêng cho vùng mặt.
Cây diễm mao (chi Callitriche) không phải là thảo dược trị bệnh hay bài thuốc uống bồi bổ sức khỏe như nhiều lời đồn đại. Trong khoa học, loài thực vật thủy sinh này là công cụ xử lý môi trường đắc lực, có khả năng siêu tích lũy kim loại nặng độc hại và phóng xạ nhằm làm sạch các nguồn nước ô nhiễm.
Quan niệm uống nước đun củ nâu hàng ngày giúp mát gan là hoàn toàn sai lầm. Nước sắc củ nâu chứa hàm lượng tannin ngưng tụ đậm đặc và sắc tố tự nhiên, không có tác dụng thanh lọc gan mà việc lạm dụng kéo dài còn gây áp lực chuyển hóa lớn lên gan và thận.
Lạm dụng thuốc chứa ergotamine trị đau nửa đầu có thể kích hoạt co thắt động mạch ngoại vi dữ dội, làm cạn kiệt lưu lượng máu đến các chi. Nếu không phát hiện kịp thời, biến chứng thiếu máu đầu chi có thể dẫn tới tổn thương thần kinh và hoại tử mô nghiêm trọng.
Rắc bột da voi lên vết thương hở không giúp mau liền da mà tiềm ẩn rủi ro bội nhiễm nghiêm trọng. Dữ liệu y khoa chỉ ra da voi có thể mang vi nấm Microsporum canis và vi khuẩn tụ cầu vàng kháng methicillin (MRSA), dễ dẫn đến mưng mủ, hoại tử mô khi dùng bột thô chưa qua tiệt trùng y tế.
Cốt khí muồng có tiềm năng hỗ trợ sức khỏe nhưng tiềm ẩn rủi ro hoại tử gan và suy đa cơ quan nếu dùng sai liều. Y văn khuyến cáo khống chế liều dưới 15 g/ngày để tránh ngộ độc tích lũy, người dùng tuyệt đối không tự ý uống kéo dài khi chưa có chỉ định chuyên môn.
Nấm ngọc cẩu chuẩn y văn (*Cynomorium songaricum*) và cây dó đất bản địa là hai loài thực vật khác nhau về vùng sinh thái và cấu trúc hóa học. Trong khi *Cynomorium* giàu glycoside, triterpenoid và polyphenol có tác dụng kháng khuẩn, chống oxy hóa, người mua cần phân biệt rõ nguồn gốc để tránh nhầm lẫn khi sử dụng dược liệu.
