Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
7.372 bài, trang 158 trên 369
Người đang dùng thuốc hạ áp cần thận trọng khi sử dụng cẩm xà lặc hay các thảo mộc giãn mạch, lợi tiểu. Cơ chế cộng gộp tác dụng dược lý và nguy cơ biến đổi nồng độ thuốc trong máu có thể khiến huyết áp hạ quá mức hoặc gây mất kiểm soát huyết áp an toàn.
Cẩm địa (*Kaempferia rotunda*) và địa liền (*Kaempferia galanga*) là hai loài thảo dược khác nhau thuộc họ Gừng, thường bị nhầm lẫn trên thị trường. Cẩm địa có thân lá cao, mặt dưới lá ánh tím, hoa nở trước lá, chuyên dùng làm thuốc mỡ trị bầm tím; trong khi địa liền mọc sát đất, chứa tới 66% ethyl p-methoxy cinnamate mang tính cay ấm, giúp kháng viêm và giảm đau nhức.
Quan niệm củ ngải máu cẩm địa giúp bổ huyết, phục hồi thể trạng phụ nữ sau sinh hoàn toàn thiếu bằng chứng y học. Chiết xuất loài này mới chỉ thử nghiệm kháng viêm, giảm đau trên động vật hoặc tế bào, chưa có dữ liệu an toàn cho mẹ và bé bú.
Nhựa mủ trắng của cẩm cù và nhiều cây cảnh chứa hợp chất tự nhiên gây kích ứng mạnh khi dính vào mắt hoặc nuốt phải. Người trồng cần hiểu rõ nguy cơ độc tính, biết cách xử lý tiếp xúc và thực hiện các biện pháp an toàn khi chăm sóc cây tại nhà.
Hoa cẩm cù là cây cảnh quen thuộc nhờ vẻ đẹp độc đáo, nhưng nhiều người lầm tưởng cây có thể hút sạch khí độc hoặc dùng làm thuốc uống chữa bệnh. Nghiên cứu khoa học chỉ ra cơ chế hấp thụ khí của cây rất hạn chế, đồng thời việc tự ý sắc uống tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc do nhựa mủ gây kích ứng.
Nước lá cần thăng thường được truyền tai giúp giải độc và hạ men gan nhanh chóng. Tuy nhiên, các nghiên cứu khoa học mới ghi nhận hoạt tính chống oxy hóa và bảo vệ gan trên mô hình động vật, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người; dùng liều cao còn tiềm ẩn rủi ro cho thận.
Civetone tự nhiên từ dịch cầy hương và civetone nhân tạo có cấu trúc hương tương đồng, nhưng xạ tổng hợp an toàn hơn về độ tinh khiết và tính nhân đạo. Quan niệm xạ tự nhiên lành tính hơn thực chất là định kiến tâm lý, trong khi dịch động vật thô dễ tiềm ẩn nguy cơ kích ứng da.
Cùng thuộc họ Cam (Rutaceae), Cần Thăng và Ba Chạc có dược tính khác biệt rõ rệt. Trong khi tinh dầu lá Ba Chạc vượt trội về khả năng kháng viêm và quả chứa hệ alcaloid indole quinazoline an thần, giảm đau nhưng kèm độc tính, thì Cần Thăng lại thiên về hoạt tính ức chế tế bào lạ từ tinh dầu bay hơi.
Nước ép cần tây không có khả năng "thải độc" hay đốt cháy mỡ thừa thần tốc như lời đồn. Lợi ích giảm cân thực chất đến từ việc tạo thâm hụt calo do chứa ít năng lượng và nhiều nước, trong khi hiệu quả sinh học phần lớn mới dừng ở thử nghiệm động vật.
Cần tây chứa nhiều hoạt chất sinh học tự nhiên và flavonoid có thể làm thay đổi chuyển hóa thuốc qua gan. Người đang dùng thuốc chống đông warfarin uống nước ép cần tây đậm đặc đối mặt nguy cơ tương tác thuốc, làm biến động chỉ số đông máu và tăng rủi ro xuất huyết nghiêm trọng.
Nhiều người có thói quen dùng thảo dược dân gian như cần hôi song song với thuốc tây mà không biết nguy cơ tương tác bất lợi. Các hoạt chất thực vật có thể ức chế hoặc kích thích enzym cytochrome P450 ở gan, làm thay đổi nồng độ thuốc, giảm hiệu quả điều trị hoặc tăng độc tính nguy hiểm.
Cẩm quỳ chứa hàm lượng chất nhầy tự nhiên rất cao, có thể tạo lớp màng bọc niêm mạc ống tiêu hóa và làm chậm quá trình hấp thu các thuốc tây dùng kèm. Để đảm bảo hiệu quả điều trị, người bệnh cần uống thảo dược này cách xa thời điểm dùng thuốc tây tối thiểu 2 giờ.
Cây cất hơi cho thấy tiềm năng giảm đau và tác động thần kinh trung ương trong nghiên cứu thực nghiệm trên động vật, nhưng hoàn toàn thiếu bằng chứng lâm sàng trên người. Tự ý dùng thảo dược này để an thần, nhất là phối hợp với thuốc tây, tiềm ẩn nguy cơ buồn ngủ quá mức và ngộ độc.
Rượu ngâm xạ cầy hương thường được đồn thổi là bài thuốc quý giúp tăng cường sinh lực phái mạnh. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học khẳng định dịch tiết tuyến xạ chỉ có vai trò nhận diện lãnh thổ giữa các cá thể cầy hương, hoàn toàn không có tác dụng lâm sàng nào trong điều trị rối loạn cương dương hay tăng bản lĩnh đàn ông.
Cần hôi (*Pimpinella diversifolia*) và tiểu hồi hương (*Pimpinella anisum*) cùng thuộc chi họ Hoa tán nhưng khác biệt lớn về thành phần. Tiểu hồi hương chứa tới 72% trans-anethole mang vị ngọt ấm và tính kháng khuẩn cao, thường dùng hạt làm gia vị, trong khi cần hôi dùng lá làm rau thơm cay nồng bản địa.
Canh cải cúc không phải là thuốc ngủ tức thì, nhưng các nghiên cứu dược lý cho thấy các hợp chất flavonoid và polyphenol dồi dào trong chi cúc có khả năng làm dịu thần kinh, hỗ trợ giảm bồn chồn lo âu và cải thiện chất lượng giấc ngủ tự nhiên.
Cải xoong ăn sống hoặc hấp nhẹ giúp bảo toàn enzyme myrosinase, tối ưu hóa việc giải phóng hợp chất kháng ung thư phenethyl isothiocyanate (PEITC) và chất chống oxy hóa. Trong khi đó, luộc hoặc nấu chín kỹ làm mất enzyme và thất thoát polyphenol nhưng lại giúp giải phóng nhiều carotenoid hơn.
Tuyên bố rễ cần núi giúp thanh lọc, thải độc gan chỉ dựa trên các thử nghiệm chống oxy hóa hạn chế trên tế bào trong phòng thí nghiệm, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người. Người dân không nên tự ý dùng dịch chiết đậm đặc thay thế các phác đồ y khoa chính thống.
Cải ô rô được dân gian ca ngợi là bài thuốc giải độc gan kỳ diệu, nhưng các nghiên cứu khoa học hiện nay chỉ mới chứng minh tác dụng bảo vệ tế bào gan trên mô hình động vật thí nghiệm. Việc thiếu dữ liệu lâm sàng trên người cho thấy người tiêu dùng không nên lạm dụng để thay thế điều trị y khoa.
Cần hôi là loại rau gia vị giàu chất chống oxy hóa nhưng sở hữu lượng tinh dầu rất nồng. Để tránh vị gắt át món ăn hoặc gây cồn cào tiêu hóa, người nội trợ chỉ nên dùng ngọn non lượng nhỏ, vò nhẹ khử bớt tinh dầu và nêm vào lúc tắt bếp.
