Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
3.837 bài, trang 108 trên 192
Lời đồn thổi thổ mộc hương cắt được cơn hen suyễn cấp tính là sai sự thật và nguy hiểm; các tác dụng kháng histamine, ổn định tế bào mast hay giãn phế quản của dược liệu này mới chỉ ghi nhận trong ống nghiệm và trên động vật, hoàn toàn không thể thay thế thuốc cấp cứu chuẩn.
Các chiết xuất từ vỏ và hạt vú sữa ghi nhận khả năng tăng tiết dịch nhầy và bảo vệ niêm mạc dạ dày trong phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, đây mới là thử nghiệm trên động vật, không thể thay thế phác đồ điều trị y khoa.
Cao tử thảo và thuốc mỡ Shiunko chứa các hoạt chất giúp kích thích tái tạo tế bào, tăng sinh collagen và giảm viêm. Tuy nhiên, phần lớn bằng chứng hiện tại mới dừng ở thử nghiệm tế bào và động vật gặm nhấm, chưa đủ dữ liệu lâm sàng để thay thế phác đồ điều trị bỏng chuẩn y khoa.
Chiết xuất polyphenol từ quả sơ ri cho thấy khả năng ức chế enzyme alpha-glucosidase và giảm hấp thu đường sau ăn trong các nghiên cứu tiền lâm sàng trên tế bào và động vật. Dù vậy, hiện chưa có bằng chứng thử nghiệm trên người và hoạt chất này không thể thay thế các thuốc điều trị đái tháo đường tiêu chuẩn.
Được dân gian tôn vinh là "hoàng kỳ nam", cây vú bò sở hữu lượng lớn flavonoid, polyphenol với tác dụng chống oxy hóa và bảo vệ tế bào gan. Tuy nhiên, bản chất hóa học của vị thuốc này hoàn toàn khác biệt với hoàng kỳ, người dùng không nên tùy tiện thay thế trong điều trị.
Các nghiên cứu tiền lâm sàng cho thấy chiết xuất quả và lá cây sổ (*Dillenia indica*) có khả năng ức chế enzym alpha-glucosidase và hỗ trợ hạ đường huyết trên động vật. Tuy nhiên, hiện vẫn chưa có đủ thử nghiệm lâm sàng trên người để xác nhận hiệu quả điều trị đái tháo đường thay thế thuốc y học hiện đại.
Uống nước lá trứng cá chữa tiểu đường là kinh nghiệm truyền miệng phổ biến, nhưng các dữ liệu y khoa hiện tại mới chỉ ghi nhận tác dụng hạ đường huyết trên động vật thí nghiệm. Chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người xác thực hiệu quả này, do đó người bệnh không nên tự ý bỏ thuốc điều trị.
Các nghiên cứu trên động vật cho thấy chiết xuất lá trứng cá chứa nhiều flavonoid giúp ức chế phù nề và giảm đau qua hệ thụ thể opioid cùng nhiều thụ thể thần kinh. Tuy nhiên, hiệu quả này chưa được kiểm chứng trên người, người dân không nên tự ý dùng thay thế thuốc trị bệnh.
Hoa thiên lý từ lâu được dân gian truyền tai nhau như một vị thuốc an thần, giúp ngủ ngon. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện đại cho thấy tác dụng này mới chỉ dừng lại ở các thử nghiệm hoạt chất trên động vật, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người để khẳng định khả năng chữa trị bệnh mất ngủ.
Tắc kè đá chứa hoạt chất naringin và nhóm flavonoid giúp thúc đẩy sinh mạch máu và kích thích tế bào gốc tạo xương trên động vật thực nghiệm. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng trên người còn nhiều hạn chế, người bệnh tuyệt đối không dùng thảo dược này thay thế cho việc nắn chỉnh và cố định xương gãy.
Chiết xuất cây tầm sét chứa hàm lượng dồi dào phenolic và flavonoid với hoạt tính chống oxy hóa mạnh trong thử nghiệm ống nghiệm. Dù vậy, thảo dược này chưa có thử nghiệm lâm sàng chứng minh hiệu quả bảo vệ gan trên người, người dân không nên tự ý dùng thay thuốc.
Cây tầm sét được dân gian truyền tai là thảo dược giúp lợi sữa, nhưng hiện chưa có bất kỳ nghiên cứu lâm sàng nào trên người chứng minh hiệu quả này. Dược liệu này từng được ghi nhận giúp hạ đường huyết ở chuột, do đó phụ nữ cho con bú không nên tự ý sử dụng bừa bãi.
Các nghiên cứu in vitro cho thấy sinh khối cây sậy (*Arundo donax*) có khả năng tạo sợi kháng vi khuẩn tụ cầu vàng (*Staphylococcus aureus*) và diệt virus cúm tới 99,99%, đồng thời thân rễ chứa hemicellulose thô mang hoạt tính chống oxy hóa tự nhiên.
Thổ mộc hương chứa alantolactone cho thấy tiềm năng bảo vệ cơ tim và giảm đau thắt ngực trên mô hình thực nghiệm, nhưng bằng chứng lâm sàng trên người còn rất hạn chế. Người bệnh tim mạch tuyệt đối không tự ý dùng thảo dược thay thế thuốc điều trị chuẩn.
Cả lá và vỏ thân cây duối đều chứa hàm lượng dồi dào chất chống oxy hóa và chất kháng khuẩn. Trong đó, chiết xuất từ lá có khả năng trung hòa gốc tự do tốt hơn, còn dịch chiết từ vỏ thân lại thể hiện dược tính mạnh và độc tính tế bào cao hơn đáng kể.
Nhiều người quan tâm tìm kiếm thảo dược chống lão hóa tự nhiên, trong đó có cây thàu táu. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện tại chỉ dừng ở mức thử nghiệm chiết xuất trong phòng thí nghiệm trên các dòng thực vật bụi chứa polyphenol, chưa có bất kỳ thử nghiệm lâm sàng nào khẳng định tác dụng bảo vệ sức khỏe con người.
Nhiều người dùng nước sắc lá thông để thanh lọc cơ thể và chống lão hóa, song giới khoa học cảnh báo việc tự ý hái lá nấu uống tiềm ẩn nhiều rủi ro. Dù chứa chất chống oxy hóa polyphenol dồi dào, một số loài thông lại mang độc tố diterpene có thể gây kích ứng ruột, tổn thương thận và sảy thai.
Chiết xuất vỏ cây thàu táu (*Aporosa lindleyana*) cho thấy khả năng ức chế phù nề thực nghiệm lên đến 73% trên động vật, tương đương thuốc indomethacin. Hoạt tính này đến từ cơ chế ngăn chặn tín hiệu gây viêm NF-kappaB, giảm COX-2, TNF-alpha và hạ nồng độ nitric oxide.
Các nghiên cứu phòng thí nghiệm cho thấy polysacarit từ thân cây tai mèo không gây độc tế bào, trong khi hoạt chất taraxerol từ lá thể hiện khả năng kháng viêm hiệu quả ở liều thử nghiệm trên chuột. Dù vậy, dữ liệu an toàn dài hạn trên người vẫn còn thiếu, đòi hỏi người dùng phải hết sức cẩn trọng.
Rễ sậy thường được truyền tai với công dụng thanh nhiệt, lợi tiểu trong dân gian. Tuy nhiên, các nghiên cứu khoa học hiện đại mới chỉ bước đầu phát hiện một số alkaloid hạ sốt và hoạt tính chống oxy hóa trong phòng thí nghiệm; dữ liệu thử nghiệm lâm sàng trên người hiện vẫn còn rất hạn chế.
