Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
3.837 bài, trang 123 trên 192
Chiết xuất vỏ bồ quân Ấn (*Flacourtia indica*) ghi nhận khả năng ức chế mạnh các enzyme gây viêm như A5-LOX, XO và iNOS trong thí nghiệm ống nghiệm. Dù vậy, dữ liệu lâm sàng trên người còn thiếu, người bệnh tuyệt đối không tự ý dùng thay thế thuốc điều trị đặc hiệu.
Cây bồn bồn cho thấy độ tương thích tế bào tốt ở dạng bột và dịch chiết nồng độ thấp, nhưng dạng bào chế nano có thể gây độc tế bào rõ rệt. Do thiếu dữ liệu lâm sàng dài hạn trên người, người dân chỉ nên dùng bồn bồn như rau ăn thông thường, không tự ý sắc uống lượng lớn.
Các nghiên cứu ống nghiệm ghi nhận dịch chiết bồ hòn có khả năng ức chế một số vi khuẩn và vi nấm. Tuy nhiên, nước bồ hòn đun nấu tại nhà thiếu nồng độ hoạt chất tinh khiết chuẩn hóa, chỉ có tác dụng hỗ trợ tẩy rửa cơ học chứ không thể diệt khuẩn thay thế hóa chất sát trùng chuyên dụng.
Nhựa bồ đề (an tức hương) là chất tiết từ thân cây thuộc chi Styrax, giàu acid benzoic, acid cinnamic và hợp chất tạo hương vani. Nghiên cứu thực nghiệm cho thấy nhựa có hoạt tính kháng nấm và kháng viêm nhẹ, nhưng bằng chứng lâm sàng trên người còn thiếu hụt và thị trường đối mặt nguy cơ lẫn tạp chất cao.
Bồ cu vẽ chứa hoạt chất nhóm breynin có tác dụng kháng viêm tương đương thuốc giảm đau trên mô hình động vật, nhưng đây cũng chính là độc chất của cây. Khoa học hiện mới dừng ở mức thử nghiệm phòng thí nghiệm, người dân không nên tự ý dùng ngậm hay uống chữa nhiệt miệng, viêm họng.
Bồ kết chứa hàm lượng saponin dồi dào có hoạt tính ức chế nấm gây gàu *Malassezia* trong phòng thí nghiệm. Dù vậy, phương pháp nấu gội dân gian chưa có đủ bằng chứng lâm sàng trực tiếp trên người, chỉ nên xem là biện pháp hỗ trợ làm sạch da đầu dịu nhẹ thay vì giải pháp điều trị dứt điểm.
Nghiên cứu khoa học xác nhận axit benzoic và các dẫn xuất trong bồ đề có hoạt tính kháng nấm, kháng khuẩn in vitro rõ rệt, ức chế tụ cầu vàng và nấm *Candida*. Tuy nhiên, hiệu quả này chủ yếu ghi nhận từ hợp chất tinh chế hoặc gel bôi chuẩn hóa, người bệnh không nên tự đắp nhựa thô lên da.
Các nghiên cứu hiện đại phát hiện gai bồ kết chứa nhiều triterpenoid và flavonoid sinh học có khả năng can thiệp chuỗi tín hiệu viêm và ức chế các chất trung gian gây tổn thương tế bào. Tuy nhiên, phần lớn dữ liệu mới dừng lại ở thử nghiệm lab, đòi hỏi thêm bằng chứng lâm sàng trước khi ứng dụng thực tế.
Bọ mắm rừng được dân gian truyền tai là thảo dược trị ho, tiêu đờm hiệu quả. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện nay mới dừng ở mức phân lập hoạt chất hóa học trong ống nghiệm, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người chứng minh tác dụng điều trị hô hấp.
Các hoạt chất tự nhiên trong bồ bồ và thảo mộc cho thấy tiềm năng kích thích tiết mật trên mô hình động vật thí nghiệm. Tuy nhiên, hiện vẫn hoàn toàn thiếu bằng chứng lâm sàng trên người để khẳng định tác dụng "mát gan", người dùng không nên lạm dụng hay tự ý bỏ thuốc điều trị.
Gội đầu bằng quả bồ hòn là mẹo dân gian phổ biến để làm sạch tóc. Khoa học chứng minh saponin bồ hòn có hoạt tính kháng nấm và kháng viêm trong phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, chưa có bằng chứng diệt nấm gàu trên người, việc dùng sai cách còn tiềm ẩn nguy cơ gây kích ứng niêm mạc mắt.
Cây bọ chó chứa hoạt chất kháng khuẩn, kháng nấm và kháng viêm tiềm năng trong ống nghiệm. Tuy nhiên, chưa có thử nghiệm lâm sàng chứng minh hiệu quả diệt ký sinh trùng ghẻ trên người. Người bệnh không nên tự ý dùng đắp da thay thế thuốc đặc trị.
Cây bọt ếch chứa nhiều hợp chất tự nhiên có hoạt tính kháng vi sinh vật và diệt côn trùng trong phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, hiệu quả trị viêm da thực tế hiện chưa có thử nghiệm lâm sàng chứng minh, người bệnh không nên tự ý đắp lá tươi để tránh nguy cơ kích ứng và nhiễm trùng.
Tổ bọ ngựa (tang phiêu tiêu) là vị thuốc dân gian thường dùng trị tiểu đêm, nhưng y học hiện đại chưa có bằng chứng lâm sàng xác nhận hiệu quả. Các nghiên cứu hiện hành chứng minh kiểm soát bàng quang đòi hỏi can thiệp bằng thuốc chuẩn hóa hoặc phẫu thuật sau khi thăm khám kỹ lưỡng.
Alkaloid peimine trong bối mẫu được khoa học ghi nhận có khả năng ức chế phản xạ ho và kích thích dịch tiết khí quản giúp làm loãng đờm trên mô hình động vật. Dù vậy, dữ liệu lâm sàng ở người vẫn còn hạn chế và người dùng cần cẩn trọng với nguy cơ ức chế kênh tim mạch.
Bản xé thơm được dân gian truyền tai nhau về khả năng trị viêm và làm lành tổn thương. Dù các nghiên cứu ghi nhận hàm lượng polyphenol dồi dào cùng hoạt tính chống oxy hóa, kháng khuẩn trong ống nghiệm, bằng chứng kháng viêm trên cơ thể người vẫn chưa được xác lập đầy đủ.
Nghiên cứu hiện đại cho thấy tổ bọ ngựa chứa các dẫn xuất N-acetyldopamine và dịch chiết lipid có khả năng ức chế gốc tự do gây viêm và kháng khuẩn. Dù giàu tiềm năng trong phòng thí nghiệm, dược liệu này cần thêm thử nghiệm lâm sàng trước khi ứng dụng rộng rãi.
Nghiên cứu mới xác nhận tinh dầu lá cây bỏng nổ chứa nhiều hoạt chất có khả năng kháng viêm và chống oxy hóa mạnh mẽ trong phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, bằng chứng hạ sốt trên cơ thể sống vẫn chưa được chứng minh đầy đủ, người dân không nên tùy tiện dùng thay thế thuốc điều trị.
Bọ mẩy đỏ (chi Clerodendrum) được y học cổ truyền dùng hỗ trợ giải độc và bệnh gan, song các bằng chứng khoa học hiện chỉ dừng ở mức thử nghiệm tế bào và chuột. Chiết xuất cho thấy khả năng chống oxy hóa, hạ men gan trên mô hình nhiễm độc, nhưng chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người.
Bọ mắm lông được dân gian truyền miệng dùng chữa ho và viêm họng, song khoa học hiện chưa có thử nghiệm lâm sàng nào chứng minh hiệu quả này trên người. Dù chứa nhiều flavonoid kháng khuẩn trong ống nghiệm, việc tự ý dùng liều cao có thể gây hại cho gan do tích tụ saponin.
