Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
3.837 bài, trang 128 trên 192
Bùm bụp trườn là dược liệu quen thuộc trong các bài thuốc dân gian trị đau nhức xương khớp và phong thấp. Các thử nghiệm trên động vật và tế bào ghi nhận khả năng giảm đau, kháng viêm rõ rệt, nhưng hiện vẫn chưa có dữ liệu lâm sàng trên người để xác nhận hiệu quả điều trị.
Các phân tích hóa thực vật cho thấy bộ phận lá bùng bục chứa nồng độ polyphenol và flavonoid cao hơn rõ rệt so với bộ phận rễ. Nhờ quá trình quang hợp tích cực, mô lá tích tụ dồi dào chất chống oxy hóa tự nhiên, mang lại tiềm năng kháng viêm và bảo vệ cơ thể tốt hơn rễ khi ứng dụng chiết xuất.
Cây bùng bục được dân gian truyền tai nhau về công dụng trị đau dạ dày nhờ khả năng làm dịu cơn đau. Dù các nghiên cứu ghi nhận chiết xuất từ chi bùng bục có hoạt tính kháng viêm và giảm đau trên động vật thực nghiệm, hiện vẫn chưa có bất kỳ thử nghiệm lâm sàng nào chứng minh hiệu quả và độ an toàn của loài cây này trên bệnh nhân đau dạ dày.
Các nghiên cứu tiền lâm sàng ghi nhận chiết xuất lá và các bộ phận của cây bông bạc có khả năng ức chế phản ứng viêm, giảm phù nề và hạ sốt trên chuột thực nghiệm. Tuy nhiên, toàn bộ dữ liệu hiện nay mới dừng ở mô hình động vật, chưa có thử nghiệm lâm sàng xác nhận hiệu quả cũng như độ an toàn trên người.
Axit rotundic chiết xuất từ vỏ cây bùi tròn (Ilex rotunda) ghi nhận khả năng hạ cholesterol và triglyceride trong các thử nghiệm tiền lâm sàng trên tế bào gan và động vật gặm nhấm. Dù cho thấy cơ chế điều hòa lipid hứa hẹn, hoạt chất này hiện chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người và không thể thay thế phác đồ điều trị mỡ máu y khoa.
Gossypol chiết xuất từ hạt bông vải từng được kỳ vọng là thuốc tránh thai hiệu quả cho nam giới, nhưng đã bị Tổ chức Y tế Thế giới bác bỏ. Dù ức chế sinh tinh mạnh mẽ, hoạt chất này tiềm ẩn nguy cơ vô sinh vĩnh viễn và gây biến chứng hạ kali máu nguy hiểm.
Dịch chiết lá bông vải chứa polyphenol nhưng thử nghiệm phòng thí nghiệm cho thấy hoạt tính kháng khuẩn rất yếu, chủ yếu kích thích nguyên bào sợi da và chống oxy hóa ở nồng độ từ 50 microg/ml. Hiện chưa có bằng chứng lâm sàng chứng minh hiệu quả diệt khuẩn hay tính an toàn trên người.
Gossypol trong hạt bông vải từng được kỳ vọng làm thuốc tránh thai nam nhờ hiệu quả ức chế sinh tinh trên 98%. Tuy nhiên, nguy cơ hủy hoại tế bào tinh hoàn và dẫn đến vô sinh vĩnh viễn đã khiến Tổ chức Y tế Thế giới chính thức loại bỏ hoạt chất này.
Chiết xuất lá cây bù ốc leo (*Dregea volubilis*) bước đầu ghi nhận khả năng hạ đường huyết và cải thiện mỡ máu trong các thử nghiệm trên chuột đái tháo đường. Tuy nhiên, thảo dược này hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người, bệnh nhân tuyệt đối không tự ý dùng thay thế thuốc điều trị.
Nhiều lời đồn thổi cho rằng cây bòng bong có thể làm tan sỏi thận mà không cần phẫu thuật. Dù chiết xuất dược liệu này đã cho thấy một số tác động giảm tinh thể sỏi trên mô hình động vật thí nghiệm, y học hiện nay vẫn hoàn toàn thiếu các thử nghiệm lâm sàng kiểm chứng hiệu quả và độ an toàn trên người.
Nhiều người có thói quen giã nát lá bông ổi đắp lên vết thương hở để sát trùng, mau lành sẹo. Dù nghiên cứu tiền lâm sàng trên chuột và trong ống nghiệm ghi nhận hoạt tính kháng khuẩn, tăng sinh collagen, giới chuyên gia cảnh báo chưa có thử nghiệm trên người và việc đắp lá tươi tiềm ẩn nguy cơ nhiễm trùng nghiêm trọng.
Nghiên cứu thực nghiệm cho thấy dịch chiết cồn từ lá bù ốc leo có khả năng ức chế sưng phù đến 66% và giảm sản xuất oxit nitric gây viêm. Tuy nhiên, các bằng chứng này hiện mới dừng lại ở cấp độ tiền lâm sàng trên chuột và tế bào nuôi cấy, chưa thể thay thế thuốc điều trị ở người.
Bòi ngòi cỏ thể hiện hoạt tính kháng viêm rõ rệt thông qua việc ức chế các cytokine và con đường truyền tín hiệu viêm trong các thử nghiệm tế bào và động vật. Tuy nhiên, hiện vẫn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người để xác nhận liều dùng chuẩn và hiệu quả thực tế.
Các thông tin về tác dụng hạ đường huyết của lá cây bông vải hiện mới chỉ dừng lại ở thử nghiệm tiền lâm sàng trên động vật đối với hoạt chất chiết xuất, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người. Bệnh nhân không nên tự ý dùng thay thuốc điều trị.
Nghiên cứu cho thấy sulforaphane trong bông cải xanh giúp kích hoạt enzyme giải độc và thanh thải độc tố trên động vật và người. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng về việc ăn bông cải xanh giúp ngăn ngừa hoặc điều trị ung thư vẫn còn hạn chế, chưa thể thay thế phác đồ y khoa chuẩn.
Cây bí đái chứa nhiều polyphenol và acetophenone có tiềm năng ức chế stress oxy hóa và kháng khuẩn trên tế bào thực nghiệm. Tuy nhiên, chưa có bằng chứng lâm sàng chứng minh hiệu quả trị viêm trên người, do đó người dân không nên tự ý dùng thay thuốc.
Thịt bò giàu protein, sắt và kẽm nhưng ăn mỗi ngày làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch, đái tháo đường và ung thư đại trực tràng. Bằng chứng dịch tễ cho thấy tiêu thụ 100g thịt đỏ chưa chế biến mỗi ngày làm tăng nguy cơ tử vong do tim mạch và đột quỵ. Người tiêu dùng nên ăn chừng mực, đa dạng thực phẩm.
Cây bông tai và Digitalis cùng chứa glycoside có khả năng ức chế bơm Na+/K+-ATPase để tăng lực co bóp cơ tim. Dù hoạt chất asclepin từ bông tai thể hiện hiệu lực co tim mạnh hơn cả digoxin trên mô hình thực nghiệm, độc tính tim mạch cao khiến loài cây này tuyệt đối không thể tự ý sử dụng.
Khả năng kháng viêm của bòng bong (*Lygodium flexuosum*) được quyết định bởi nhóm hoạt chất flavonoid và triterpenoid. Các bằng chứng thực nghiệm cho thấy chiết xuất từ cây ức chế con đường truyền tín hiệu gây viêm NF-kappaB, giảm tổn thương oxy hóa và hạ men gan hiệu quả trên mô hình thí nghiệm.
Cây bòn bọt chứa hàm lượng dồi dào các hợp chất polyphenol, flavonoid và terpenoid với khả năng chống viêm, ức chế tế bào trong thử nghiệm in vitro. Dù có tiềm năng sinh học phong phú, các bằng chứng khoa học hiện nay mới dừng ở mức phòng thí nghiệm và động vật, chưa thể thay thế thuốc điều trị lâm sàng.
