Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
3.837 bài, trang 132 trên 192
Nghiên cứu cho thấy các hoạt chất phenanthrene và flavonoid trong bàn long sâm có tác dụng ức chế chất trung gian gây viêm và giảm stress oxy hóa. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện nay chỉ mới dừng lại ở quy mô tế bào và chuột thí nghiệm, người dân không nên tự ý dùng thay thế thuốc trị bệnh.
Butterbur sở hữu bằng chứng lâm sàng thuyết phục hơn feverfew trong việc phòng ngừa và giảm nhẹ tần suất cơn đau nửa đầu. Tuy nhiên, người dùng butterbur đối mặt với rủi ro tổn thương gan nghiêm trọng, đòi hỏi phải chọn lọc chế phẩm đã khử độc tố và có sự giám sát y tế chặt chẽ.
Hiện chưa có bằng chứng khoa học tiền lâm sàng trực tiếp chứng minh hoạt tính kháng viêm từ chiết xuất thân rễ cây biến hoá (*Asarum caudigerum*). Người dân cần cẩn trọng, không tự ý dùng theo truyền miệng do nhiều loài cùng chi chứa hoạt chất có độc tính tế bào.
Cây bàn tay ma được dân gian truyền tai trị đau nhức xương khớp, phong thấp. Khoa học bước đầu ghi nhận dịch chiết thực vật có hoạt tính ức chế viêm trên tế bào và mô hình chuột, nhưng chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người. Người bệnh không nên tự ý dùng thay thế thuốc tây.
Bàm bàm (Entada phaseoloides) là cây thuốc dân gian dùng trị đau nhức xương khớp. Bằng chứng hiện tại dừng ở thử nghiệm trên chuột cống. Chiết xuất saponin hạt và thân giúp giảm viêm, giảm đau, chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người. Không tự ý dùng thay thuốc kê đơn.
Vị đắng từ hoạt chất cnicin trong cây kế ban kích thích thụ thể lưỡi, qua dây thần kinh phế vị thúc đẩy dạ dày tiết acid và enzyme tiêu hóa. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện nay chủ yếu là nghiên cứu tiền lâm sàng, đòi hỏi người dùng thận trọng khi áp dụng.
Bàn long sâm được đồn thổi như thảo dược đẩy lùi khối u, song các bằng chứng khoa học hiện nay xác nhận hoạt tính gây độc tế bào mới chỉ dừng lại ở thử nghiệm ống nghiệm. Người bệnh tuyệt đối không tự ý dùng thảo dược thay thế phác đồ điều trị y khoa.
Ajmaline chiết xuất từ cây ba gạc hoa đỏ là một hoạt chất chống loạn nhịp tim mạnh mẽ thông qua cơ chế chẹn kênh natri và kali. Tuy nhiên, hoạt chất này cũng tiềm ẩn nguy cơ cao gây block dẫn truyền tim, hạ huyết áp và kích phát các cơn loạn nhịp thất nguy hiểm nếu không được giám sát y khoa.
Các dẫn xuất phloroglucinol và flavonoid phân lập từ cây ban thể hiện hoạt tính kháng khuẩn rõ rệt trên vi khuẩn gram dương trong ống nghiệm. Dù vậy, bằng chứng lâm sàng trên người còn thiếu, việc tự đắp lá tươi lên mụn nhọt tiềm ẩn nguy cơ bội nhiễm nguy hiểm.
Bromelain từ dứa cho thấy tiềm năng giảm đau và kháng viêm khớp gối tương đương một số thuốc NSAID ở mức độ nhẹ đến vừa. Tuy nhiên, dữ liệu khoa học hiện nay chủ yếu đến từ các nghiên cứu cỡ mẫu nhỏ, kết quả còn chưa đồng nhất nên chưa thể thay thế phác đồ điều trị chuẩn.
Cây ban (Hypericum japonicum) thường được truyền miệng là vị thuốc hỗ trợ điều trị viêm gan B. Dù các chiết xuất từ thảo dược này ghi nhận khả năng giảm viêm gan và ức chế một số loại virus trên động vật, hiện vẫn chưa có thử nghiệm lâm sàng chuẩn trên người để chứng minh khả năng diệt trừ virus HBV.
Black cohosh là thảo dược quen thuộc thường được dùng để giảm bốc hỏa thời kỳ mãn kinh. Dù có một số nghiên cứu ban đầu ghi nhận tác dụng khả quan, các thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên, mù đôi uy tín cho thấy hiệu quả của loài cây này vẫn chưa đồng nhất và không thực sự vượt trội hơn so với giả dược.
Các thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên cho thấy chiết xuất Boswellia serrata giúp giảm đau, bớt cứng khớp và cải thiện rõ rệt chỉ số vận động WOMAC ở bệnh nhân thoái hóa khớp gối. Dù mang lại triển vọng kháng viêm và bảo vệ sụn tự nhiên, đây vẫn là giải pháp hỗ trợ ngắn hạn cần dùng đúng cách.
Nước sắc an điền cỏ được dân gian tin dùng để làm mát gan, hạ men gan. Dù nghiên cứu trên chuột cống cho thấy chiết xuất cây giúp giảm các enzym gan SGPT, SGOT, bằng chứng lâm sàng trên người hiện vẫn chưa có, đòi hỏi người bệnh phải cẩn trọng.
Nhiều người quan tâm hoạt tính kháng khuẩn của cây ban tròn (*Hypericum patulum*). Nghiên cứu hiện tại cho thấy loài này chứa nhiều hợp chất xanthone tự nhiên. Dù nhóm xanthone nói chung có tiềm năng ức chế vi khuẩn trong ống nghiệm, bằng chứng kháng khuẩn trực tiếp trên người của ban tròn vẫn còn hạn chế.
Quả non cam đắng (chỉ thực) từ lâu được Đông y dùng để kiện tỳ tiêu tích. Khoa học hiện đại chứng minh các hoạt chất flavonoid và meranzin hydrate trong loại quả này giúp tăng co bóp cơ trơn, điều hòa hormone đường ruột và đẩy nhanh tốc độ tháo rỗng tiêu hóa hiệu quả.
Uống chiết xuất bilberry không phải là chiêu trò tiếp thị vô căn cứ mà có tác dụng thật trong việc hỗ trợ giảm mỏi điều tiết mắt do dùng màn hình. Tuy nhiên, hoạt chất này đòi hỏi thời gian dùng từ 8 đến 12 tuần và không thể thay thế thói quen nghỉ ngơi thị giác.
Các thử nghiệm phòng thí nghiệm (in vitro) cho thấy chiết xuất từ nhiều loài chi Ban có khả năng chống oxy hóa và ức chế các enzyme gây viêm như COX-1, COX-2. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng trên người hiện vẫn chưa đầy đủ để khẳng định hiệu quả điều trị thực tế.
Các nghiên cứu tiền lâm sàng cho thấy thảo dược chi Ban chứa hàm lượng phong phú flavonoid và xanthone, có khả năng khử gốc tự do và ức chế viêm tế bào hiệu quả. Tuy nhiên, tác dụng thực tế trên cơ thể người cần thêm thử nghiệm lâm sàng, người dùng không nên tự ý lạm dụng thay thế thuốc chữa bệnh.
Chiết xuất vỏ cây ba đậu tây (*Hura crepitans*) thể hiện hoạt tính kháng ký sinh trùng và giảm viêm trong phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, chưa có bằng chứng diệt khuẩn trên người và cây chứa độc tố, tuyệt đối không tự ý sắc uống.
