Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
3.826 bài, trang 22 trên 192
Chiết xuất cây tầm phỏng (*Cardiospermum halicacabum*) được ghi nhận giúp làm dịu ngứa và giảm viêm da cơ địa nhờ chứa phytosterol tự nhiên. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng trực tiếp so sánh với kem cortisone còn hạn chế, người bệnh không nên tự ý đắp lá tươi mà cần chọn chế phẩm chuẩn hóa.
Carrageenan từ tảo đỏ là phụ gia phổ biến nhưng gây nhiều tranh cãi về nguy cơ viêm ruột. Bằng chứng khoa học cho thấy carrageenan thực phẩm không gây ung thư, nhưng các dạng phân tử thấp hoặc bán tinh chế có thể kích hoạt phản ứng viêm và làm trầm trọng tổn thương niêm mạc ruột trên mô hình động vật.
Tước sàng và xuyên tâm liên đều thuộc họ Ô rô (Acanthaceae), thường được dân gian dùng để tiêu viêm, trị cảm sốt. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện nay tập trung rất nhiều vào xuyên tâm liên với hoạt chất đặc trưng andrographolide, trong khi dữ liệu trực tiếp về tước sàng còn rất hạn chế.
Nhiều lời đồn cho rằng tích dương là thảo dược giúp tăng cường sinh lý nam và tăng vọt testosterone. Dù vậy, các bằng chứng khoa học hiện nay cho thấy tác dụng cải thiện số lượng và chất lượng tinh trùng mới chỉ được ghi nhận trên động vật, trong khi tác động lên testosterone vẫn còn mâu thuẫn và hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người.
Nhiều lời đồn cho rằng sừng tê giác có công dụng thần kỳ, trong khi số khác khẳng định nó chỉ giống móng tay người. Khoa học chứng minh cả hai đều cấu tạo chủ yếu từ alpha-keratin cứng, nhưng khác biệt về chuỗi axit amin, trật tự phân tử và không có giá trị dược liệu đặc biệt.
Tuyết liên hoa nuôi cấy tế bào trong phòng thí nghiệm không chỉ bảo vệ loài dược liệu quý trước nguy cơ tuyệt chủng mà còn cho hàm lượng hoạt chất sinh học cao gấp nhiều lần cây hoang dã. Các thử nghiệm độc chất học trên động vật khẳng định nguồn sinh khối nuôi cấy này có độ an toàn cao, là giải pháp thay thế bền vững.
Các nghiên cứu tiền lâm sàng ghi nhận chiết xuất lá tước sàng có tác dụng giãn mạch qua cơ chế chẹn kênh canxi và mở kênh kali trên mô hình động vật. Tuy nhiên, y học hiện vẫn chưa có đủ thử nghiệm lâm sàng đối chứng trên người để xác thực hiệu quả hạ huyết áp an toàn.
Nhiều nghiên cứu tế bào cho thấy fucoidan từ tảo nâu có khả năng ức chế tế bào ung thư và kháng viêm. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng trên người còn rất khiêm tốn, chỉ dừng lại ở mức hỗ trợ giảm viêm và tăng miễn dịch, chưa đủ cơ sở chứng minh khả năng ngăn ngừa hay trị khỏi ung thư.
Tăng thanh là khoáng vật tự nhiên có thành phần chính là azurite chứa muối đồng cơ bản. Dù từng được nhắc đến trong y học cổ truyền, việc tự ý sử dụng loại đá này tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc đồng cấp tính, hủy hoại tế bào gan thận và phơi nhiễm các tạp chất kim loại nặng cực độc như asen và chì.
Hoạt chất justicidin trong cây tước sàng bước đầu chứng minh tiềm năng kháng viêm đường thở và chống kết tập tiểu cầu trên mô hình tế bào và động vật. Dù vậy, dữ liệu hiện tại chưa có thử nghiệm lâm sàng khẳng định hiệu lực điều trị, người dân không nên tự ý dùng thay thế thuốc tây y.
Các phân tích khoa học đã bước đầu phân lập được một số hợp chất nhóm terpenoid và polyphenol từ thân cây tô hạp trong phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, các bằng chứng hiện tại chưa đủ để chứng minh hiệu quả chữa bệnh của loại nhựa thơm này trên cơ thể người, đòi hỏi người dùng cần cẩn trọng.
Dịch chiết lõi gỗ tô mộc cho thấy khả năng ức chế mạnh mẽ tụ cầu vàng và các chủng kháng thuốc trong phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, người dân không nên tự đun nước sắc dược liệu này để rửa vết thương hở tại nhà vì tiềm ẩn nguy cơ nhiễm trùng và kích ứng da do chưa được kiểm chứng lâm sàng.
Các nghiên cứu tiền lâm sàng cho thấy chiết xuất tía tô giới có khả năng hỗ trợ hạ đường huyết và lipid máu trên mô cô lập và chuột thí nghiệm. Tuy nhiên, do chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người và tiềm ẩn nguy cơ tương tác thuốc chuyển hóa qua gan, người bệnh không được tự ý sử dụng thay thế thuốc điều trị.
Nọc các loài ong bắp cày và tò vò chứa hỗn hợp hoạt chất sinh học phức tạp như mastoparan, anoplin, kinin và các peptide thần kinh gây tê liệt con mồi. Dù bộc lộ tiềm năng kháng khuẩn, chống viêm và ức chế tế bào lạ, toàn bộ dữ liệu hiện mới dừng ở quy mô tế bào thực nghiệm, tuyệt đối chưa có ứng dụng điều trị lâm sàng trên người.
Tạo phì thảo (*Saponaria officinalis*) được lưu truyền là chất làm sạch tự nhiên nhờ hàm lượng saponin cao. Dù nghiên cứu bước đầu ghi nhận khả năng tẩy tế bào chết và kháng viêm trong phòng thí nghiệm, hiện vẫn chưa có bằng chứng lâm sàng chứng minh thảo dược này điều trị được bệnh chàm ở người.
Thỏ ty tử (hạt cây tơ hồng) từ lâu được lưu truyền trong y học cổ truyền như vị thuốc bổ thận, tráng dương và tăng cường sinh lực phái mạnh. Các nghiên cứu khoa học gần đây cho thấy thảo dược này chứa nhiều hoạt chất chống oxy hóa, hỗ trợ cải thiện khả năng vận động và bảo vệ màng tinh trùng trong phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng trực tiếp trên người vẫn còn hạn chế.
Cây trạng nguyên (*Euphorbia pulcherrima*) cùng chi *Euphorbia* chứa nguồn hoạt chất triterpene và diterpenoid phong phú, thể hiện hoạt tính sinh học đa dạng trong ống nghiệm. Dù vậy, các nghiên cứu y học hiện đại mới dừng ở mức phân lập, thử nghiệm tế bào, đồng thời tồn tại rủi ro độc tính kích ứng cao, tuyệt đối không tự ý dùng trị bệnh.
Thỏ ty tử (hạt tơ hồng) chứa nhiều hợp chất chống oxy hóa giúp bảo vệ màng tế bào và cải thiện độ di động của tinh trùng trong các thử nghiệm tiền lâm sàng. Tuy nhiên, phần lớn bằng chứng hiện nay mới dừng ở mức nghiên cứu ống nghiệm và trên động vật, nam giới cần thận trọng trước khi dùng.
Nghiên cứu lâm sàng mù đôi ngẫu nhiên cho thấy chiết xuất lá tía tô giàu axit rosmarinic giúp giảm đáng kể triệu chứng ngứa mũi, chảy nước mắt và viêm niêm mạc ở người viêm mũi dị ứng theo mùa. Thảo dược tự nhiên này mở ra giải pháp hỗ trợ điều trị an toàn, song người bệnh vẫn cần thận trọng tham khảo ý kiến bác sĩ.
Acid abietic, hoạt chất chính trong tùng hương, được khoa học chứng minh có hoạt tính kháng viêm, chống oxy hóa và làm lành vết thương rõ rệt trên mô hình chuột và tế bào. Tuy nhiên, toàn bộ dữ liệu hiện tại chỉ dừng ở mức tiền lâm sàng, chưa có thử nghiệm trên người và không thay thế thuốc điều trị.
