Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
3.837 bài, trang 65 trên 192
Hạt móc mèo núi từng cho thấy tiềm năng hạ đường huyết và giảm lipid máu trong các nghiên cứu trên chuột nhờ cơ chế cản trở hấp thu glucose và kích thích tiết insulin. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng trên người vẫn chưa được thiết lập, người bệnh tiểu đường không nên tự ý dùng thay thế thuốc chỉ định.
Cao chiết cây móc (*Caryota urens*) bước đầu thể hiện hoạt tính bắt gốc tự do và kháng khuẩn trong các thử nghiệm ống nghiệm. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện mới chỉ dừng lại ở quy mô phòng thí nghiệm, chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người để ứng dụng làm thuốc điều trị bệnh.
Cây mò giấy (*Litsea monopetala*) được dân gian truyền tai nhau về công dụng hạ đường huyết, nhưng các nghiên cứu hiện tại mới chỉ ghi nhận khả năng chống oxy hóa và ức chế nhẹ enzym tiêu hóa đường trong ống nghiệm, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người.
Lá mã đề giúp giảm ho và viêm phế quản nhờ chứa hoạt chất iridoid aucubin cùng các acid phenolic và triterpenoid. Các hợp chất này giúp bao bọc, làm dịu niêm mạc đường thở, chống co thắt phế quản, kích thích miễn dịch và hỗ trợ phục hồi tổn thương biểu mô hô hấp.
Policosanol chiết xuất từ sáp mía được quảng bá rộng rãi như giải pháp tự nhiên giúp kiểm soát mỡ máu. Các thử nghiệm lâm sàng đối chứng cho thấy hoạt chất này có tiềm năng hạ cholesterol toàn phần và LDL-C, song hiệu quả vẫn ghi nhận nhiều kết quả trái ngược giữa các nhóm nghiên cứu độc lập.
Lá mò mâm xôi chứa các hoạt chất thực vật quý thuộc nhóm phenylethanoid glycoside (như verbascoside, isoverbascoside), dẫn xuất flavonoid (hispidulin) và triterpenoid. Trong phòng thí nghiệm, các hợp chất này thể hiện khả năng ức chế phù nề, giảm đau và ngăn chặn các hóa chất trung gian gây viêm.
Cây mè đất rìa (*Leucas ciliata*) chứa một số acid phenolic có khả năng ức chế phản ứng viêm trên mô hình tế bào thực nghiệm. Tuy nhiên, hiện chưa có thử nghiệm lâm sàng nào trên người chứng minh hiệu quả giảm đau, người bệnh không nên tự ý dùng thay thuốc điều trị.
Chiết xuất mè đất rìa (*Leucas ciliata*) được ghi nhận giàu axit béo laballenic trong hạt và thuộc chi thực vật chứa nhiều terpenoid, flavonoid. Tuy nhiên, hiện chưa có dữ liệu thử nghiệm ống nghiệm cụ thể nào công bố về chỉ số polyphenol hay khả năng trung hòa gốc tự do trực tiếp của riêng loài này.
Nhiều người truyền tai nhau cách dùng mã đề nước để trị ho và viêm họng, nhưng y học hiện đại khẳng định chưa có bằng chứng lâm sàng chứng minh hiệu quả này. Dữ liệu dược lý mới dừng ở thử nghiệm tế bào, thậm chí cây còn chứa hoạt chất có độc tính cao, tiềm ẩn nguy cơ cho người dùng.
Cây mía dò chứa hoạt chất diosgenin có tiềm năng hỗ trợ hạ đường huyết và kháng viêm. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay phần lớn mới chỉ dừng lại ở thử nghiệm trên động vật và trong ống nghiệm, chưa đủ cơ sở chứng minh hiệu quả và độ an toàn trên người.
Nhiều lời truyền miệng ca ngợi mía dò là cứu cánh hạ đường huyết cho bệnh nhân tiểu đường. Tuy nhiên, các bằng chứng y khoa hiện tại xác nhận tác dụng này mới chỉ dừng lại ở các nghiên cứu trên chuột, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng hay dữ liệu an toàn trên người.
Các nghiên cứu ống nghiệm cho thấy chiết xuất mè đất có hoạt tính ức chế tụ cầu vàng và kháng viêm. Tuy nhiên, do hoàn toàn thiếu hụt thử nghiệm lâm sàng trên người, người dân không nên tự ý dùng thảo dược này để thay thế phác đồ điều trị mẩn ngứa hay viêm da của bác sĩ.
Các nghiên cứu nuôi cấy tế bào ghi nhận hoạt chất acetogenin trong mãng cầu xiêm có khả năng gây độc tế bào ung thư. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng trên cơ thể người hiện còn rất hạn chế, người bệnh tuyệt đối không tự ý bỏ điều trị chuẩn để dùng nước lá.
Mè đất nhám được dân gian dùng để hạ sốt, kháng viêm, nhưng khoa học hiện mới chỉ ghi nhận hoạt tính ức chế prostaglandin và giảm viêm trên mô hình động vật và tế bào. Thảo dược này chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người, vì vậy không thể thay thế phác đồ điều trị chuẩn của bác sĩ.
Axit aristolochic trong cây Mã Đâu Linh là chất sinh ung thư nhóm 1, được khoa học chứng minh tạo đột biến trực tiếp lên DNA với tần suất cao bất thường. Độc chất tự nhiên này làm tổn thương cấu trúc gen, trực tiếp gây ung thư biểu mô đường tiết niệu trên cùng nhiều bệnh lý ác tính khác.
Mâm xôi đen giàu chất chống oxy hóa anthocyanin và có tiềm năng cải thiện độ nhạy insulin, hỗ trợ cơ thể sử dụng năng lượng hiệu quả hơn. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng trực tiếp trên người còn rất hạn chế, và loại quả này không thể làm giảm đường huyết tức thì hay thay thế các phương pháp điều trị y khoa.
Nhiều lời đồn dân gian cho rằng mây vọt có khả năng tiêu viêm và làm lành vết thương, nhưng các bằng chứng khoa học hiện nay chỉ ghi nhận đặc tính cơ sinh học và bộ gen của loài cây này. Cho đến nay, vẫn chưa có đủ thử nghiệm lâm sàng trên người chứng minh hiệu quả trị viêm hay kháng khuẩn của mây vọt.
Quả mè tré thường được truyền tai giúp ruột co bóp tốt hơn, nhưng khoa học hiện mới chỉ ghi nhận tác dụng kích thích nhu động tiêu hóa qua mô hình động vật và nghiên cứu dùng ngoài phối hợp. Người bệnh cần hiểu rõ giới hạn bằng chứng trước khi sử dụng.
Muồng truổng (chi *Zanthoxylum*) được dân gian truyền tai như bài thuốc bảo vệ gan hữu hiệu. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay mới dừng lại ở mức thử nghiệm trên tế bào và động vật, chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người, thậm chí dùng liều cao còn tiềm ẩn nguy cơ tổn thương gan.
Các nghiên cứu hóa học đã chứng minh vỏ củ mã thầy chứa nhiều hợp chất flavonoid có khả năng chống oxy hóa vượt trội trong phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, bằng chứng hiện mới chỉ dừng lại ở thử nghiệm ống nghiệm và mô hình chuột, người dùng không nên tự ý ăn vỏ thô để tránh nguy cơ nhiễm khuẩn.
