Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
4.653 bài, trang 12 trên 233
Dược liệu trâu cổ mang lại nhiều giá trị sinh học nhưng không phù hợp cho mọi thể trạng. Người tỳ vị hư hàn, thường xuyên tiêu chảy hoặc bệnh nhân chuẩn bị phẫu thuật cần thận trọng khi sử dụng để tránh nguy cơ rối loạn tiêu hóa và tương tác sinh học bất lợi.
Safrole là hoạt chất tự nhiên có trong cây xá xị và một số loài họ Quế, đã được khoa học chứng minh có khả năng gây độc cho gan và nguy cơ gây ung thư trên mô hình thực nghiệm động vật. Để tránh tổn hại tế bào gan, người dân không nên dùng nước sắc xá xị đậm đặc hoặc ngâm rượu bừa bãi.
Nhai ngậm củ xạ can tươi để trị viêm họng là thói quen dân gian tiềm ẩn nhiều rủi ro. Dù xạ can chứa các hợp chất kháng viêm tự nhiên, dịch củ tươi có tính kích ứng mạnh dễ gây bỏng rát, loét niêm mạc miệng nếu dùng sai cách.
Xạ hương là dược liệu quý nhưng tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc nghiêm trọng nếu dùng quá liều hoặc dùng phải hợp chất tổng hợp kém an toàn. Các nghiên cứu độc học cho thấy nồng độ cao của các chất nhóm xạ hương có thể gây tổn thương tế bào gan, run rẩy, rối loạn tuần hoàn và tăng nguy cơ hình thành khối u.
Nhiều người tin dùng xạ đen Hòa Bình để hạ men gan và giải độc bia rượu. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học về khả năng chống oxy hóa bảo vệ gan hiện chỉ dừng ở mức nghiên cứu trên động vật thí nghiệm, chi xạ đen vẫn thiếu thử nghiệm lâm sàng trên người để khẳng định hiệu quả điều trị.
Cây xương khô chứa dịch mủ có độc tính cao, có thể gây tổn thương mắt nghiêm trọng, kích ứng da, suy giảm chức năng thận và rối loạn tiêu hóa. Trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai, người có bệnh lý mắt và người mắc bệnh hô hấp mạn tính cần tránh hoàn toàn việc tiếp xúc hoặc xông hít loài cây này.
Cùng thuộc họ Xoan, vỏ cây xà cừ và vỏ cây xoan có hình thái thân gỗ tương đối giống nhau nhưng mang độc tính hoàn toàn khác biệt. Cây xoan chứa nhiều hợp chất alkaloid và limonoid có hoạt tính diệt tế bào cực mạnh. Nhầm lẫn khi tự ý bóc vỏ xoan sắc uống có thể dẫn tới ngộ độc cấp tính đe dọa tính mạng.
Các nghiên cứu trên động vật và tế bào cho thấy chiết xuất xương rồng bà có gai giúp giảm cholesterol, hạ mỡ máu và giảm viêm mạch máu. Dù vậy, hiện vẫn chưa có bất kỳ thử nghiệm lâm sàng nào trên người để chứng minh hiệu quả và độ an toàn thực tế.
Xơ mướp phơi khô nấu nước thanh nhiệt là thói quen dân gian phổ biến, nhưng cấu trúc xơ sợi rất dễ nhiễm nấm mốc nếu sơ chế sai cách. Nấm mốc sinh độc tố bền nhiệt không thể loại bỏ bằng đun sôi. Người dùng cần chọn quả lành lặn, phơi khô kiệt và bảo quản dưới 25 độ C để đảm bảo an toàn.
Saponin trong vỏ cây xơ là nhóm hoạt chất tự nhiên có hoạt tính sinh học mạnh nhưng tiềm ẩn nguy cơ độc tính đường uống. Nhờ đặc tính tạo bọt và phá màng, chúng có thể gây kích ứng niêm mạc tiêu hóa nặng và phá hủy hồng cầu ngay ở nồng độ thấp trong thử nghiệm, đòi hỏi người dùng phải vô cùng thận trọng.
Nhiều người tin rằng xạ hương có thể cấp cứu và phục hồi thần kỳ cho bệnh nhân đột quỵ. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện nay mới dừng lại ở các thử nghiệm trên chuột và phân tích mô phỏng, chưa có nghiên cứu lâm sàng chứng minh hiệu quả trên người; việc tự ý dùng có thể gây nguy cơ nghẹn sặc và xuất huyết nguy hiểm.
Xích thược là vị dược liệu có khả năng thanh nhiệt, tán ứ nhưng lại làm chậm đông máu và giảm ngưng tập tiểu cầu. Người bị xuất huyết, chuẩn bị phẫu thuật, tỳ vị hư hàn hoặc phụ nữ mang thai cần tuyệt đối tránh dùng để ngăn ngừa nguy cơ chảy máu mất kiểm soát và tổn thương tiêu hóa.
Mủ cây xương khô chứa độc tố phorbol ester có thể gây bỏng rát dữ dội, bong tróc biểu mô giác mạc và khiến thị lực suy giảm nghiêm trọng chỉ sau vài giờ tiếp xúc. Khi bị mủ bắn vào mắt, nạn nhân cần lập tức xối rửa bằng nước sạch liên tục và đến ngay cơ sở y tế chuyên khoa nhãn khoa để cấp cứu.
Nhiều phụ nữ dùng nước sắc xà sàng tử ngâm rửa vùng kín để trị nấm ngứa. Dù hoạt chất osthole trong xà sàng tử có tính kháng viêm và kháng nấm trong phòng thí nghiệm, chưa có bằng chứng lâm sàng chứng minh hiệu quả diệt nấm Candida âm đạo; ngược lại, việc tự ngâm rửa còn dễ gây viêm da kích ứng.
Xích đồng nam là dược liệu quen thuộc trong dân gian, nhưng việc tự ý sắc nước uống đậm đặc kéo dài tiềm ẩn nhiều rủi ro. Dù nghiên cứu tiền lâm sàng bước đầu cho thấy độ an toàn nhất định, người bệnh gan, suy thận, phụ nữ mang thai và người nhạy cảm cần hết sức thận trọng trước khi dùng.
Nhựa mủ cây xương rắn chứa độc chất kích ứng mạnh, có thể gây bỏng kiềm, viêm da quanh mắt và loét trợt giác mạc nặng dẫn đến giảm thị lực. Khi bị mủ dính vào mắt hoặc da, cần xối rửa liên tục dưới dòng nước sạch ít nhất 15-20 phút và đến ngay cơ sở nhãn khoa điều trị.
Nhiều người truyền tai nhau uống nước rễ xích đồng nam để hạ huyết áp nhanh chóng. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học cho thấy hoạt tính ức chế men chuyển mới dừng lại ở thử nghiệm ống nghiệm trên các dẫn xuất phenylpropanoid. Việc tự ý dùng thảo dược này tiềm ẩn rủi ro tụt huyết áp đột ngột và tổn thương tim mạch.
Xáo tam phân được dân gian truyền tai là thảo dược quý bảo vệ lá gan. Dù vậy, dữ liệu khoa học về cây còn hạn chế và chỉ tập trung vào phân loại, đặc tính kháng khuẩn hoặc kinh nghiệm bản địa, chưa có thử nghiệm lâm sàng xác nhận hiệu quả hạ men gan ở người.
Xương bồ được y học cổ truyền dùng trị chứng hay quên, nhưng bằng chứng khoa học hiện nay chỉ ghi nhận tác dụng bảo vệ thần kinh trên mô hình chuột và tế bào, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng xác nhận khả năng phục hồi trí nhớ ở người.
Tự ý sắc uống xà căn đậu có thể gây ức chế tủy xương nghiêm trọng, loét niêm mạc tiêu hóa, hoại tử tế bào lành và suy giảm cấp tính chức năng gan thận. Độc tính mạnh mẽ từ alkaloid camptothecin khiến loại cây này trở thành mối nguy hại chết người nếu sử dụng thiếu kiểm soát y khoa.
