Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
4.656 bài, trang 24 trên 233
Thóc lép cho thấy khả năng hạ đường huyết và kích thích tiết insulin trong các thử nghiệm trên chuột và tế bào cô lập. Tuy nhiên, giới khoa học hiện chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người, do đó người bệnh không được tự ý dùng dược liệu này thay thế thuốc điều trị.
Nhiều lời truyền miệng cho rằng cây thóc lép động có khả năng an thần, định tâm và trị mất ngủ. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện tại mới chỉ dừng lại ở các thử nghiệm chống oxy hóa trong ống nghiệm hoặc nghiên cứu hành vi trên động vật ở loài cùng chi, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người.
Rễ thiến thảo (Manjistha) được nghiên cứu da liễu ghi nhận chứa nhiều hoạt chất sinh học có khả năng ức chế vi khuẩn mụn *Cutibacterium acnes*. Khi phối hợp trong dạng gel bôi, dược liệu này cho hiệu quả giảm mụn viêm nhẹ tương đương clindamycin, nhưng cần dùng đúng cách để tránh kích ứng tiếp xúc.
Thóc lép có đuôi (*Desmodium caudatum*) chứa nhiều hợp chất chống oxy hóa và cho thấy khả năng giảm tích tụ mỡ gan trên mô hình tế bào và chuột thí nghiệm. Tuy nhiên, thảo dược này chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người và không thể thay thế thuốc điều trị hay "giải độc gan" thần kỳ như lời đồn dân gian.
Các nghiên cứu trên chuột cho thấy chiết xuất từ chi Thài lài có tiềm năng hạ đường huyết và cải thiện tổn thương tụy, gan. Tuy nhiên, chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người, đồng thời cây thài lài lông còn tiềm ẩn nguy cơ gây sảy thai và độc gan, người bệnh không được dùng thay thế thuốc tây.
Cây thóc lép có đuôi (*Desmodium caudatum*) cho thấy tiềm năng ức chế mạnh enzyme alpha-glucosidase và hạ đường huyết trên mô hình tế bào và chuột thí nghiệm. Tuy nhiên, đến nay chưa hề có bất kỳ thử nghiệm lâm sàng nào trên cơ thể người, bệnh nhân tuyệt đối không tự ý dùng thay thuốc.
Nhiều người có thói quen sắc thòng bong uống dài ngày để thanh nhiệt, trị sỏi nhưng chưa rõ mức độ an toàn cho thận. Hiện chưa có dữ liệu nghiên cứu độc tính trực tiếp của thòng bong, do đó tự ý uống kéo dài tiềm ẩn nguy cơ gây quá tải cho gan thận và cần được kiểm tra y tế.
Thói quen tự hái lá cây, sắc nước thuốc thượng để rửa mắt tiềm ẩn nguy cơ bội nhiễm vi khuẩn, nấm và tổn hại nghiêm trọng bề mặt giác mạc. Việc tự bào chế không vô khuẩn tại nhà biến dung dịch ngâm rửa thành nguồn độc tính trực tiếp, đe dọa thị lực vĩnh viễn.
Hạt thì là là gia vị quen thuộc, nhưng các sản phẩm bổ sung dạng chiết xuất cô đặc lại tiềm ẩn rủi ro sinh học đáng kể. Ba nhóm đối tượng gồm người có cơ địa dị ứng họ Hoa tán, phụ nữ dự định thụ thai và người có bệnh lý tuyến giáp cần đặc biệt thận trọng khi sử dụng.
Lá đỏ ngọn được nhiều người truyền tai nhau là vị thuốc bổ não, tăng trí nhớ và phòng đột quỵ. Tuy nhiên, y học hiện đại mới ghi nhận các cơ chế bảo vệ thần kinh và lưu lượng máu não trên mô hình động vật, chưa có đủ thử nghiệm lâm sàng chuẩn hóa trên người để khẳng định công dụng này.
Uống nước lá thành ngạnh không giúp tăng cường trí nhớ như lời đồn. Dữ liệu y học hiện chỉ ghi nhận một số hợp chất tinh chế từ loài cây này có tác dụng kháng viêm và bảo vệ tế bào thần kinh trong phòng thí nghiệm, hoàn toàn chưa có thử nghiệm chứng minh hiệu quả hay cải thiện tuần hoàn não trên người.
Khoáng thạch dạng sét có tác dụng làm dày màng nhầy ruột và hấp phụ độc tố giúp giảm tiêu chảy, nhưng việc dùng Thái Nhất Dư Lương liều cao kéo dài chưa có đủ bằng chứng an toàn và có thể gây gánh nặng lên thận, người bệnh không nên tự ý dùng lâu ngày.
Nhiều người truyền tai nhau uống nước lá đỏ ngọn thành ngạnh để hạ mỡ máu và ngừa xơ vữa. Dữ liệu thực nghiệm cho thấy các hoạt chất thực vật có thể hỗ trợ chống oxy hóa, ngừa mảng xơ vữa ở động vật, nhưng thảo dược hoàn toàn không thể thay thế phác đồ điều trị bằng thuốc statin.
Nhiều người tin rằng thài lài tím có thể lọc sạch khí độc trong nhà. Nghiên cứu thực tế cho thấy cây có khả năng hấp thụ benzen trong phòng thí nghiệm, nhưng giá trị lớn nhất của loài cây này là làm sinh vật chỉ thị đo mức độ ô nhiễm không khí.
Rotenone trong cây thàn mát là chất độc thần kinh nguy hiểm, có khả năng ức chế hô hấp tế bào ti thể và kích hoạt stress oxy hóa mạnh. Phơi nhiễm rotenone gây tổn hại tế bào thần kinh sản xuất dopamine, dẫn đến các tổn thương thần kinh nghiêm trọng và ngộ độc toàn thân đe dọa tính mạng.
Nhiều người lầm tưởng hút thuốc lá chỉ tàn phá phổi và tim mạch, nhưng dữ liệu từ hàng triệu người xác nhận thói quen này làm tăng rõ rệt nguy cơ mắc bệnh đái tháo đường type 2. Mức độ hút càng nhiều, nguy cơ suy giảm chuyển hóa đường càng lớn, đồng thời khói thuốc thụ động cũng gây hại tương tự.
Nhiễm độc methylmercury do ăn nhiều cá săn mồi thường biểu hiện sớm qua rối loạn cảm giác nông, tê bì quanh miệng và ngón chi, run hoặc mất phối hợp vận động. Khi xuất hiện các dấu hiệu thần kinh này kèm tiền sử ăn nhiều hải sản, người bệnh cần đi khám và làm xét nghiệm máu để kịp thời loại trừ nguồn phơi nhiễm.
Nhựa mủ cây thuốc giấu chứa các độc tố diterpene ester cực mạnh, có khả năng kích hoạt phản ứng viêm dữ dội và gây chết rụng tế bào. Tiếp xúc trực tiếp với mủ cây dẫn đến nguy cơ bỏng rát thượng bì, viêm loét da ở 100% trường hợp và gây tổn thương giác mạc nghiêm trọng, thậm chí dẫn đến mù lòa.
Uống nước ngâm thuốc lá để trị giun sán là mẹo dân gian hoàn toàn sai lầm và cực kỳ nguy hiểm. Các hoạt chất ancaloit như nicotine hay anabasine trong cây thuốc lá có độc tính cấp tính rất mạnh, dễ gây ngộ độc, suy hô hấp, liệt cơ và tử vong trước khi đạt nồng độ loại trừ ký sinh trùng.
Thuyền thoái (xác ve sầu) từ lâu được y học cổ truyền dùng để chữa khản tiếng, mất giọng. Các nghiên cứu hiện đại cho thấy dược liệu này có hoạt tính kháng viêm và chống oxy hóa nhờ chứa các oligomer N-acetyldopamine. Dù vậy, thuyền thoái chỉ có tác dụng hỗ trợ trong các trường hợp viêm thanh quản nhẹ và chưa có thử nghiệm lâm sàng trực tiếp trên người.
