Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
4.667 bài, trang 72 trên 234
Trà hoa cúc trắng chứa các flavonoid có khả năng hỗ trợ an thần nhẹ và kích hoạt thụ thể GABA, nhưng phần lớn bằng chứng thực nghiệm mới ghi nhận trên động vật. Thiếu dữ liệu lâm sàng trực tiếp trên người, thức uống này chỉ nên dùng như biện pháp thư giãn hỗ trợ thay vì thuốc trị mất ngủ.
Các nghiên cứu thực nghiệm cho thấy chiết xuất cải xoong có tiềm năng hỗ trợ cải thiện đường huyết và chức năng insulin nhờ giàu chất chống oxy hóa. Tuy nhiên, bằng chứng hiện mới dừng lại ở mô hình động vật, chưa có đủ thử nghiệm trên người để khẳng định khả năng thay thế thuốc điều trị đái tháo đường.
Nghiên cứu cho thấy chiết xuất lá cúc tần giúp giảm phản ứng viêm, ức chế stress oxy hóa và giảm chết tế bào gan trên mô hình động vật bị tổn thương. Tuy nhiên, hiệu quả này chưa được kiểm chứng lâm sàng đầy đủ trên người, do đó người dân tuyệt đối không dùng trà cúc tần thay thế thuốc điều trị.
Cải củ chứa các hoạt chất kích thích trương lực cơ trơn túi mật và thúc đẩy tiết mật, có thể gây co thắt đường mật bất lợi hoặc làm tăng nguy cơ đau quặn mật ở người có sỏi mật lớn. Do đó, người bệnh sỏi mật cần thận trọng, không nên ăn nhiều hay tự ý uống nước ép đậm đặc.
Củ cải trắng chứa nhiều flavonoid và chất chống oxy hóa, được ghi nhận có tiềm năng cải thiện kháng insulin và giảm đường huyết trên mô hình động vật. Tuy nhiên, hiện vẫn thiếu thử nghiệm lâm sàng trên người, người bệnh không nên bỏ thuốc điều trị để dùng củ cải thay thế.
Nghiên cứu trong phòng thí nghiệm cho thấy chiết xuất hoa cúc vạn thọ có khả năng ức chế enzyme alpha-glucosidase và giảm mỡ ở sinh vật mô hình. Tuy nhiên, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người, người bệnh tuyệt đối không tự ý dùng thay thuốc.
Bộ phận thân, cành non, lá và quả xanh của cây cơm cháy chứa lượng glycoside sinh cyanid cao nhất, có thể giải phóng chất độc hydrogen cyanide gây buồn nôn, tiêu chảy và chóng mặt. Ngược lại, quả chín được tách sạch cuống và nấu chín kỹ hoàn toàn an toàn cho người dùng.
Cúc áo hoa vàng thường được truyền miệng là bài thuốc giảm viêm nướu hiệu quả. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng cho thấy chiết xuất thảo dược này chỉ hỗ trợ cải thiện nướu khi kết hợp lấy cao răng chuyên khoa, hoàn toàn không tiêu diệt được vi khuẩn gây viêm nha chu.
Người tiểu đường tuýp 2 không nhất thiết phải kiêng tuyệt đối cơm nếp. Mặc dù gạo nếp trắng làm tăng đường huyết nhanh, việc thay thế bằng nếp lứt nguyên cám, thu nhỏ khẩu phần và ăn kèm nhiều chất xơ, đạm có thể kiểm soát hiệu quả tốc độ hấp thu đường sau bữa ăn.
Cúc tâm tư giúp cải thiện viêm da hăm tã ở trẻ nhỏ nhưng hiệu quả chỉ tương đương dầu olive và có tốc độ phục hồi chậm hơn khoáng chất bentonite. Dù lành tính trong các thử nghiệm lâm sàng, thảo dược này vẫn tiềm ẩn rủi ro viêm da tiếp xúc ở trẻ có cơ địa nhạy cảm, đòi hỏi phụ huynh phải thận trọng khi dùng.
Nhiều lời đồn cho rằng cây cơi có thể hạ acid uric và trị viêm khớp, nhưng các dữ liệu khoa học thực tế hiện nay chưa từng ghi nhận khả năng ức chế xanthine oxidase hay tác dụng chống viêm khớp của loài cây này. Người bệnh không nên tự ý dùng để tránh rủi ro.
Cù đèn lá bạc cùng các loài cây thuộc chi *Croton* chứa nhiều hoạt chất diterpene có độc tính tế bào cao. Tự ý sắc lá uống có thể phá hủy tế bào gan qua chuyển hóa enzyme cytochrome P450, gây thoái hóa mô gan và kích ứng niêm mạc đường tiêu hóa nguy hiểm.
Chiết xuất cúc vạn thọ chứa flavonoid và polyphenol có hoạt tính kháng khuẩn, chống oxy hóa và bảo vệ cấu trúc mô da. Tuy nhiên, bằng chứng hiện tại chủ yếu ở mức ống nghiệm và mô hình nano thực nghiệm; người dân tuyệt đối không tự ý giã đắp hoa lá tươi lên vết thương hở để tránh bội nhiễm.
Cúc tần được khoa học thực nghiệm chứng minh có hoạt tính kháng viêm và giảm phù nề rõ rệt qua ức chế NO, PGE2 và histamin. Tuy nhiên, thảo dược này chỉ hỗ trợ giảm đau nhức tạm thời, không thể phục hồi sụn khớp thoái hóa và chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người.
Cò sen thường được truyền tai dùng để chữa đau nhức xương khớp, nhưng các nghiên cứu cho thấy loài cây này chứa nhiều hoạt chất có độc tính tế bào mạnh. Thiếu dữ liệu chuẩn hóa liều lượng khiến việc tự ý sắc uống dài ngày tiềm ẩn rủi ro nghiêm trọng gây tổn thương gan và thận.
Cúc kim tiền được nhiều bệnh nhân xạ trị ung thư vú truyền tai nhau để ngừa viêm da, nhưng các nghiên cứu lâm sàng cho thấy hiệu quả làm dịu của loại thảo mộc này chỉ tương đương kem dưỡng ẩm thông thường và chưa đủ bằng chứng để khuyến cáo rộng rãi.
Rau cúc sao thường được truyền tai có công dụng làm mát và giải độc gan. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện nay chỉ ghi nhận chiết xuất cúc sao có hoạt tính chống oxy hóa và bảo vệ thần kinh trên mô hình động vật, hoàn toàn chưa có thử nghiệm chứng minh hiệu quả phục hồi tổn thương gan trên người.
Tập quán giã nát cây cúc tím (*Torenia violacea*) đắp lên mụn nhọt, vết thương hở tiềm ẩn nguy cơ viêm da tiếp xúc và bội nhiễm vi khuẩn nghiêm trọng do thiếu kiểm chứng vô trùng. Y học hiện đại khuyến cáo không tự ý đắp thảo dược tươi lên vùng da mất hàng rào bảo vệ.
Cúc mốc là cây thuốc dân gian quen thuộc trị ho, cảm mạo, nhưng không dùng tùy tiện. Người dị ứng thực vật họ Cúc, phụ nữ mang thai, người mắc bệnh lý nền tim mạch, gan, thận cùng trẻ nhỏ không nên dùng cúc mốc do dược liệu chứa nhiều hợp chất có hoạt tính độc tế bào và coumarin tác động tim mạch.
Kem cúc tâm tư (Calendula) từng ghi nhận khả năng giảm viêm da và giảm đau tốt hơn trolamine ở bệnh nhân ung thư vú xạ trị. Dù vậy, các bằng chứng lâm sàng hiện nay vẫn chưa đồng nhất và hiệp hội quốc tế chưa khuyến cáo sử dụng thường quy.
