Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
4.840 bài, trang 117 trên 242
Chiết xuất bilberry (việt quất đen châu Âu) được quảng cáo giúp hạ đường huyết và cải thiện kháng insulin nhờ anthocyanin. Tuy nhiên, bằng chứng hiện tại chủ yếu đến từ thí nghiệm trên chuột; thử nghiệm lâm sàng trên người còn rất hạn chế, kết quả chưa thống nhất và không thể thay thế thuốc điều trị tiểu đường.
Cây biến hoá và tế tân cùng thuộc chi *Asarum* nhưng sở hữu thành phần tinh dầu, hoạt tính và mức độ an toàn khác biệt rõ rệt. Hiểu đúng sự khác nhau về mặt khoa học giữa hai loài thảo dược này giúp người bệnh tránh nhầm lẫn nguy hại khi bốc thuốc và sử dụng trong điều trị.
Bàn long sâm được đồn thổi như thảo dược đẩy lùi khối u, song các bằng chứng khoa học hiện nay xác nhận hoạt tính gây độc tế bào mới chỉ dừng lại ở thử nghiệm ống nghiệm. Người bệnh tuyệt đối không tự ý dùng thảo dược thay thế phác đồ điều trị y khoa.
Vỏ và thân cây bàm bàm chứa hàm lượng triterpenoid saponin tự nhiên cao, giúp tạo bọt và làm sạch chất nhờn trên da đầu hiệu quả. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay mới dừng lại ở mức phân tích bộ gen và ức chế vi khuẩn trong ống nghiệm, chưa có thử nghiệm lâm sàng nào chứng minh bàm bàm có thể tiêu diệt nấm gây gàu hay thay thế thuốc điều trị chuyên khoa.
Bromelain, enzyme phân giải protein chiết xuất từ quả dứa, có khả năng làm loãng dịch nhầy và giảm viêm niêm mạc mũi xoang hiệu quả. Tuy nhiên, các nghiên cứu xác nhận hoạt chất này chỉ đóng vai trò hỗ trợ cải thiện triệu chứng nghẹt mũi, không thể thay thế phác đồ điều trị y khoa chính thống.
Các nghiên cứu khoa học xác nhận chiết xuất hạt bàm bàm giúp hạ đường huyết và cải thiện kháng insulin trên chuột thí nghiệm qua kích hoạt AMPK. Tuy nhiên, bằng chứng trên người hiện chưa có, người bệnh tuyệt đối không tự ý dùng hạt thô thay thế thuốc điều trị.
Bromelain từ dứa cho thấy tiềm năng giảm đau và kháng viêm khớp gối tương đương một số thuốc NSAID ở mức độ nhẹ đến vừa. Tuy nhiên, dữ liệu khoa học hiện nay chủ yếu đến từ các nghiên cứu cỡ mẫu nhỏ, kết quả còn chưa đồng nhất nên chưa thể thay thế phác đồ điều trị chuẩn.
Bung lai chứa các ancaloit có hoạt tính ức chế thụ thể thần kinh và làm chậm nhu động ruột. Phụ nữ có thai, người huyết áp thấp và người đang dùng thuốc điều trị hạ đường huyết cần thận trọng, tránh tự ý sử dụng thảo mộc này để phòng ngừa tác dụng phụ và tương tác thuốc.
Cây ban (Hypericum japonicum) thường được truyền miệng là vị thuốc hỗ trợ điều trị viêm gan B. Dù các chiết xuất từ thảo dược này ghi nhận khả năng giảm viêm gan và ức chế một số loại virus trên động vật, hiện vẫn chưa có thử nghiệm lâm sàng chuẩn trên người để chứng minh khả năng diệt trừ virus HBV.
Nghiên cứu cho thấy chiết xuất Boswellia có khả năng ức chế enzym tạo leukotriene, giúp giảm viêm và co thắt đường thở ở người hen suyễn. Tuy nhiên, thảo dược này chỉ dừng ở vai trò hỗ trợ phụ trợ, hoàn toàn không thể thay thế thuốc hít hay phác đồ điều trị chuẩn của bác sĩ.
Kế ban chứa hoạt chất vị đắng kích thích dạ dày tăng tiết acid, đối kháng trực tiếp và làm mất tác dụng của các loại thuốc kháng acid hay thuốc ức chế bơm proton. Người bệnh viêm loét dạ dày, trào ngược cần tránh dùng thảo dược này cùng thuốc điều trị để không làm bệnh tiến triển nặng hơn.
Chiết xuất cây ban (*Hypericum japonicum*) chứa nhiều flavonoid và polyphenol quý giá, có khả năng ức chế mạnh mẽ các yếu tố phiên mã tiền viêm NF-kappaB và AP-1. Cơ chế sinh học này giúp ngăn chặn phản ứng viêm từ cấp độ tế bào, mang lại tiềm năng hỗ trợ điều trị viêm tự nhiên nhưng vẫn cần thận trọng khi áp dụng.
Thảo dược họ ban (Ban Tròn) có mức dung nạp tốt khi dùng đơn lẻ nhưng tiềm ẩn tương tác dược lực học nguy hiểm. Bốn nhóm gồm người dùng thuốc ức chế miễn dịch, người chuẩn bị phẫu thuật, phụ nữ mang thai/ngừa thai và người đang điều trị thuốc mạn tính cần đặc biệt cẩn trọng nhằm tránh suy giảm nồng độ thuốc điều trị.
Nhiều người truyền tai nhau dùng hoàng kỳ để trị đạm niệu khi mắc bệnh thận mạn. Dữ liệu lâm sàng xác nhận hoàng kỳ hỗ trợ giảm protein niệu và cải thiện creatinin huyết thanh hiệu quả, nhưng chỉ phát huy khi dùng kết hợp cùng phác đồ chuẩn, tuyệt đối không thể thay thế thuốc điều trị của bác sĩ.
Black cohosh (cây Cimicifuga racemosa) giúp phụ nữ tiền mãn kinh cải thiện chất lượng giấc ngủ khách quan và giảm cơn bốc hỏa, nhưng dữ liệu tổng hợp không ghi nhận hiệu quả điều trị lo âu hay trầm cảm. Việc sử dụng cần đúng liều lượng chuẩn hóa và thận trọng ở người có tiền sử rối loạn cảm xúc.
Quả non cam đắng (chỉ thực) từ lâu được Đông y dùng để kiện tỳ tiêu tích. Khoa học hiện đại chứng minh các hoạt chất flavonoid và meranzin hydrate trong loại quả này giúp tăng co bóp cơ trơn, điều hòa hormone đường ruột và đẩy nhanh tốc độ tháo rỗng tiêu hóa hiệu quả.
Nhiều lời đồn cho rằng ban tròn (*Hypericum patulum*) có tác dụng an thần, trị mất ngủ và giảm lo âu. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học cho thấy các tác dụng điều hòa thần kinh hiện chỉ được kiểm chứng trên một số loài cùng chi như Ban âu, phần lớn mới dừng ở mô hình động vật và chưa đủ bằng chứng trên người.
Cây biến hoá (*Asarum*) chứa độc chất gây tổn thương tế bào thận và có thể dẫn đến suy thận cấp. Bốn nhóm đối tượng gồm người suy giảm chức năng thận, phụ nữ mang thai, trẻ em và người đang phối hợp thuốc điều trị mạn tính cần tuyệt đối tránh tự ý sử dụng dược liệu này.
Uống chiết xuất bilberry không phải là chiêu trò tiếp thị vô căn cứ mà có tác dụng thật trong việc hỗ trợ giảm mỏi điều tiết mắt do dùng màn hình. Tuy nhiên, hoạt chất này đòi hỏi thời gian dùng từ 8 đến 12 tuần và không thể thay thế thói quen nghỉ ngơi thị giác.
Cam đắng chứa các hợp chất furanocoumarin có thể tác động đến enzym gan CYP3A4. Sự tương tác này tiềm ẩn nguy cơ làm chậm chuyển hóa, tăng độc tính nguy hiểm của thuốc hạ mỡ máu nhóm statin và các thuốc điều trị tim mạch, huyết áp dùng kèm.
