Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
3.518 bài, trang 58 trên 176
Các nghiên cứu invitro ghi nhận chiết xuất kiến kỳ nam có khả năng ức chế tế bào ung thư trong phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, thảo dược này hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người; người bệnh không tự ý dùng thay thế phác đồ điều trị chuẩn mực.
Cây kiến cò từ lâu được dân gian dùng trị hắc lào, nấm da, nhưng các bằng chứng khoa học hiện đại chủ yếu mới dừng lại ở mức thử nghiệm trong ống nghiệm (in vitro). Dù các hoạt chất như protein kháng nấm hay dẫn xuất naphthoquinone có tiềm năng ức chế một số chủng nấm, người bệnh vẫn cần cẩn trọng.
Uống rượu kiến gai đen để bổ thận, tráng dương chỉ là lời đồn thổi chưa có căn cứ khoa học trên người. Việc lạm dụng rượu ngâm côn trùng còn tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc cồn, gây tổn thương tế bào gan và làm suy giảm nghiêm trọng chức năng sinh lý nam giới.
Khô mộc (*Renanthera coccinea*) và thạch hộc (*Dendrobium*) là hai loài phong lan hoàn toàn khác biệt về mặt di truyền và hóa học. Trong khi thạch hộc giàu polysaccharide và alkaloid có giá trị làm thuốc, khô mộc chỉ có giá trị làm cảnh, bảo tồn và chưa có bằng chứng làm dược liệu.
Chiết xuất cây kim vàng (Barleria lupulina) đã bộc lộ hoạt tính ức chế virus Herpes simplex trong các thử nghiệm ống nghiệm phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, hiện chưa có đủ bằng chứng lâm sàng xác nhận hiệu quả chữa bệnh trên người, do đó người dân tuyệt đối không nên tự ý giã đắp lá tươi lên vùng mụn rộp.
Rau kinh giới Việt Nam (*Elsholtzia cristata*) và Oregano phương Tây (*Origanum vulgare*) là hai loài thực vật hoàn toàn khác nhau. Trong khi oregano giàu carvacrol và thymol mang hoạt tính kháng khuẩn mạnh, kinh giới ta lại chứa hệ tinh dầu thanh mát riêng biệt, người dùng không thể đánh đồng hay thay thế lẫn nhau.
Chiết xuất cây kim vàng (*Barleria lupulina*) cho thấy khả năng giảm tiết axit, chống peroxy hóa và ức chế vết loét dạ dày trên các mô hình động vật thí nghiệm. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng trên người vẫn chưa được xác lập, người bệnh không nên tự ý sử dụng thay thế thuốc điều trị y khoa.
Kim thất tai (thuộc chi Gynura) thường được truyền tai như phương thuốc dân gian giúp chữa khỏi bệnh tiểu đường. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay mới dừng lại ở thử nghiệm trong ống nghiệm và trên động vật, hoàn toàn chưa có đủ thử nghiệm lâm sàng xác nhận hiệu lực cũng như độ an toàn trên người.
Các nghiên cứu tiền lâm sàng ghi nhận chiết xuất kim ngân dại chứa polyphenol và glycoside có khả năng ức chế enzyme COX-2 cùng các cytokine gây viêm. Tuy nhiên, bằng chứng trực tiếp về hiệu quả hạ sốt trên người còn thiếu, người dân chỉ nên xem trà thảo mộc này là biện pháp hỗ trợ nhẹ nhàng và không thay thế thuốc điều trị.
Các nghiên cứu khoa học gần đây đã phân lập được một số hợp chất diterpenoid và monoterpenoid mới từ cành lá cây kim giao (*Nageia fleuryi*). Tuy nhiên, những tác động ức chế tế bào ung thư hay kháng viêm này hoàn toàn mới chỉ được ghi nhận trong ống nghiệm, người dân tuyệt đối không nên tự ý dùng kim giao làm thuốc uống trị bệnh.
Nhiều người mách nhau dùng trái kim quýt ngâm mật ong hoặc chưng đường phèn để giảm ho, long đờm. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay về loài cây này mới dừng lại ở mức thử nghiệm trong ống nghiệm đối với các hoạt chất chống oxy hóa, chưa có bất kỳ thử nghiệm lâm sàng nào chứng minh hiệu quả trị ho trên người.
Kim anh tử và ngũ vị tử đều là vị thuốc cố sáp quen thuộc trị chứng thận hư, tiểu đêm và di tinh. Dù cùng hướng đích sáp niệu, kim anh thiên về bao bọc, giữ chặt cửa dưới nhờ đặc tính chát sâu, trong khi ngũ vị tử vừa thu liễm vừa bổ ngũ tạng qua hoạt chất lignan đa năng.
Các nghiên cứu phòng thí nghiệm cho thấy polyphenol và chiết xuất từ cây kim ngân có khả năng ức chế các phản ứng viêm mạnh mẽ trên tế bào và mô hình chuột. Tuy nhiên, toàn bộ dữ liệu hiện nay mới dừng lại ở mức tiền lâm sàng, chưa có bằng chứng xác nhận hiệu quả điều trị viêm trực tiếp trên người.
Khởi tử được chứng minh giúp cải thiện chất lượng tinh trùng và thúc đẩy tổng hợp testosterone trong thử nghiệm lâm sàng trên người bệnh giãn tĩnh mạch thừng tinh, cùng hàng loạt nghiên cứu trên động vật. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng vẫn còn hạn chế và người dùng không nên xem đây là thần dược chữa bách bệnh vô sinh.
Quan niệm uống cao khỉ để chữa vô sinh và tăng cường sinh lý nam hoàn toàn không có căn cứ y học. Cao khỉ bản chất chỉ cung cấp đạm và khoáng chất thông thường, chưa từng có nghiên cứu chứng minh tác dụng cải thiện tinh dịch hay nội tiết tố. Tự ý sử dụng còn tiềm ẩn nhiều rủi ro ngộ độc.
Nhiều bà bầu lo ngại hoạt chất betaine trong quả khởi tử (kỷ tử) có thể kích thích co bóp tử cung gây nguy hiểm cho thai kỳ. Bằng chứng khoa học hiện nay cho thấy chưa có thử nghiệm lâm sàng nào ghi nhận tác hại này, song do thiếu dữ liệu an toàn trên thai phụ, mẹ bầu cần hết sức thận trọng và tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi dùng.
Chiết xuất khúng khéng (*Hovenia dulcis*) và hoạt chất dihydromyricetin được chứng minh có khả năng hỗ trợ chuyển hóa cồn sớm, hạn chế tích tụ acetaldehyde và làm dịu các triệu chứng nôn nao đường tiêu hóa. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng hiện nay còn giới hạn ở quy mô nhỏ và thảo dược này không thể bảo vệ gan hoàn toàn nếu tiếp tục lạm dụng rượu bia.
Thực phẩm từ khoai nưa rất giàu chất xơ glucomannan giúp no lâu, nhưng đặc tính trương nở hút nước mạnh và lên men vi khuẩn có thể gây bít tắc đường tiêu hóa hoặc rối loạn nhu động ở người liệt dạ dày, tắc ruột, khó nuốt, ruột kích thích và người đang dùng thuốc trị bệnh.
Khoai nưa chứa hàm lượng cao glucomannan, một loại chất xơ hòa tan có độ nhớt lớn giúp hỗ trợ cải thiện mỡ máu. Các phân tích gộp và thử nghiệm lâm sàng cho thấy chất xơ này có thể hỗ trợ hạ nhẹ nồng độ cholesterol xấu (LDL-C) và cholesterol toàn phần, đóng vai trò như một giải pháp dinh dưỡng bổ trợ.
Nhiều người mách nhau dùng củ khúc khắc để hạ axit uric và trị viêm khớp gout, nhưng y học thực chứng hiện nay hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng nào trên người chứng minh hiệu quả này. Việc tự ý bỏ thuốc điều trị chuẩn để dùng thảo dược truyền miệng có thể khiến khớp tổn thương nghiêm trọng và tăng nguy cơ suy giảm chức năng thận.
