Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
3.522 bài, trang 77 trên 177
Cỏ lạc được nhiều người quan tâm nhờ chứa các hợp chất phenolic và flavonoid có khả năng chống oxy hóa. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay mới dừng lại ở quy mô phòng thí nghiệm trên mô hình chiết xuất, chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người chứng minh tác dụng điều trị bệnh.
Các nghiên cứu in vitro cho thấy chiết xuất và hợp chất lignan từ cỏ diệt ruồi có khả năng diệt trừ bọ gậy muỗi rất mạnh ở nồng độ cực thấp. Tuy nhiên, đây mới chỉ là kết quả trong phòng thí nghiệm và chưa có dữ liệu kiểm chứng về rủi ro tồn dư sinh thái thực tế.
Cỏ diệt ruồi (*Phryma leptostachya*) chứa độc chất lignan tác động chọn lọc lên hệ thần kinh côn trùng, mang độ an toàn cao hơn hẳn các cây trừ sâu chứa độc tính ức chế hô hấp tế bào nguy hiểm như cây thuốc cá. Hiểu rõ cơ chế này giúp người dùng tận dụng hiệu quả diệt muỗi, ruồi mà vẫn bảo vệ sức khỏe.
Cỏ sữa lá nhỏ là vị thuốc dân gian quen thuộc trị tiêu chảy và kiết lỵ, nhưng nhựa mủ của cây chứa các hợp chất diterpen và ester phorbol có độc tính cao. Dùng tươi quá liều hoặc dùng sai bộ phận có thể gây bỏng rát niêm mạc, nôn nao dữ dội và tiêu chảy cấp.
Cỏ bấc đèn chứa các hoạt chất phenanthrene tự nhiên như dehydroeffusol và effusol, đã được khoa học chứng minh giúp hạ lo âu và an thần qua cơ chế thụ thể GABA-A trên mô hình động vật. Dù vậy, hiện vẫn thiếu thử nghiệm lâm sàng trên người, người bệnh không nên tự ý lạm dụng thảo dược để thay thế thuốc điều trị.
Hiện chưa có bằng chứng khoa học cho thấy cỏ dùi trống gây hại gan thận ở liều dùng thông thường, nhưng dữ liệu độc tính thực nghiệm còn rất hạn chế. Người dùng không nên tự ý sắc uống kéo dài, đặc biệt khi có tiền sử bệnh gan, thận.
Haedoxan A từ cỏ diệt ruồi (*Phryma leptostachya*) là hoạt chất trừ sâu tự nhiên có khả năng làm tê liệt hệ thần kinh côn trùng bằng cách phong bế kênh natri và rối loạn synap. Nghiên cứu chỉ ra chất này hạ gục ấu trùng muỗi cực mạnh, hiệu quả cả trên dòng kháng thuốc, nhưng chưa an toàn để ứng dụng uống trên người.
Lời đồn về việc "cỏ chửa" có thể chữa dứt vô sinh hiếm muộn hoàn toàn không có cơ sở y học. Đến nay chưa có nghiên cứu nào trên người chứng minh hiệu quả sinh sản của loài cây này, trong khi việc tự ý sử dụng còn tiềm ẩn nguy cơ nhiễm độc kim loại nặng.
Các nghiên cứu lâm sàng cho thấy dầu hạt cải không gây viêm mạn tính mà còn hỗ trợ giảm nồng độ protein phản ứng C (hs-CRP) và interleukin-6 (IL-6). Lời đồn loại dầu này gây hại do chứa omega-6 là suy diễn lý thuyết, thiếu căn cứ thực tế trên người.
Cỏ bợ chứa enzyme thiaminase gây phá hủy vitamin B1 và dễ nhiễm khuẩn do môi trường bùn nước. Để ăn rau an toàn, người dùng bắt buộc phải rửa trôi bùn đất dưới vòi nước chảy và nấu chín sôi hoàn toàn nhằm vô hoạt enzyme gây hại và khử trùng triệt để.
Cỏ chửa (*Hygroryza aristata*) không chỉ là kinh nghiệm dân gian mà đã được khoa học chứng minh chứa 2 hợp chất mới gồm một lignan và một alkaloid, cùng các polyphenol quen thuộc như EGCG và ECG có khả năng chống oxy hóa, kháng viêm thực nghiệm.
Hiện nay, dữ liệu an toàn của nước sắc cọ xẻ đối với phụ nữ mang thai và cho con bú hoàn toàn chưa có trong y văn khoa học. Chuyên gia y tế khuyến cáo thai phụ tuyệt đối không tự ý đun sắc loại dược liệu này để uống nhằm tránh các nguy cơ khôn lường cho thai nhi.
Nhiều thảo dược dân gian như cỏ bạc đầu được cho là có thể hạ sốt, giảm đau nhanh chóng. Tuy nhiên, các nghiên cứu khoa học hiện nay mới chỉ ghi nhận cơ chế ức chế prostaglandin gây sốt trên mô hình động vật thí nghiệm; bằng chứng lâm sàng chặt chẽ chứng minh hiệu quả và an toàn trên người vẫn còn thiếu.
Ăn sống cỏ bợ tiềm ẩn nguy cơ thiếu hụt vitamin B1 nghiêm trọng do chứa enzyme thiaminase – hoạt chất có khả năng phân hủy thiamine trong đường tiêu hóa. Nấu chín kỹ là giải pháp bắt buộc để vô hiệu hóa hoàn toàn enzyme này, ngăn ngừa suy nhược cơ và rối loạn thần kinh.
Cần tây chứa lượng natri tự nhiên cao hơn phần lớn rau củ, khiến người bệnh thận băn khoăn khi sử dụng. Dù hoạt chất apigenin trong cần tây có thể hỗ trợ chống xơ hóa mô, việc uống nước ép cô đặc lại tiềm ẩn nguy cơ nạp thừa muối, làm tăng áp lực lọc cầu thận và thúc đẩy tổn thương thận tiến triển.
Quan niệm xem dầu cọ là nguyên nhân chính gây xơ vữa động mạch là chưa chính xác theo các bằng chứng khoa học hiện nay. Dầu cọ chứa lượng lớn chất béo chưa bão hòa cùng vitamin chống oxy hóa; nguy cơ thực sự đối với mạch máu chỉ phát sinh khi dầu bị đun nấu nhiều lần dẫn đến oxy hóa độc hại.
Dầu cọ công nghiệp chiết xuất từ loài cọ dầu châu Phi (*Elaeis guineensis*) chứa tỷ lệ acid béo bão hòa cao được kiểm soát bởi các cụm gen đặc thù. Trong khi đó, quả cọ xẻ (*Livistona saribus*) là loài thực vật khác biệt hoàn toàn, chưa đủ dữ liệu đối sánh trực tiếp về thành phần acid béo.
Chiết xuất cẩm địa cho thấy khả năng bảo vệ niêm mạc, giảm diện tích tổn thương và kích thích tiết chất nhầy dạ dày trên các mô hình động vật thí nghiệm. Tuy nhiên, toàn bộ dữ liệu hiện nay dừng lại ở mức tiền lâm sàng, chưa có thử nghiệm đối chứng trên người để khẳng định hiệu quả điều trị loét dạ dày.
Hoa cỏ chân vịt ấn chứa hàm lượng cao các hợp chất polyphenol và flavonoid tự nhiên như rutin, naringenin, axit chlorogenic. Trong môi trường phòng thí nghiệm, các hoạt chất này thể hiện khả năng dập tắt gốc tự do vượt trội cùng tác động ức chế men alpha-glucosidase, mở ra tiềm năng lớn cho ứng dụng dược liệu tương lai.
Cỏ chân vịt Ấn (Sphaeranthus indicus) và cỏ chân vịt châu Phi (Sphaeranthus africanus) cùng thuộc họ Cúc nhưng khác nhau về nguồn gốc, cấu trúc phấn hoa và hoạt chất đặc trưng. Trong khi loài của Ấn Độ chứa 7-hydroxyfrullanolide, loài mọc tại Việt Nam giàu dẫn xuất carvotacetone với tác dụng kháng viêm và ức chế alpha-glucosidase.
