Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
3.519 bài, trang 87 trên 176
Y học hiện đại không có thử nghiệm lâm sàng đối chứng nào chứng minh cao hổ cốt thật điều trị khỏi bệnh viêm hay thoái hóa khớp. Các nghiên cứu hiện nay chỉ tập trung vào bột xương hổ nhân tạo hỗ trợ giảm đau hoặc tăng mật độ xương ở bệnh loãng xương, không thể phục hồi sụn khớp đã thoái hóa.
Nhiều lời đồn cho rằng cao dê là thần dược giúp tăng cường testosterone và cải thiện sinh lực phái mạnh. Tuy nhiên, y học hiện đại khẳng định chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người chứng minh hiệu quả bổ thận tráng dương của cao dê; việc lạm dụng còn tiềm ẩn nhiều rủi ro sức khỏe.
Cao hổ cốt không có tác dụng bổ thận tráng dương hay tăng cường sinh lý nam như lời đồn dân gian. Khoa học xác định dược liệu này chỉ ghi nhận hỗ trợ khớp; cảm giác sung mãn sau uống thực chất do cồn làm giãn mạch và hiệu ứng tâm lý giải dược người dùng.
Quinine chiết xuất từ vỏ canh kina là vũ khí điều trị sốt rét kinh điển hơn 300 năm qua nhờ khả năng gây độc nội bào diệt ký sinh trùng Plasmodium. Dù vẫn giữ hiệu lực cao, quinine hiện đối mặt với tình trạng giảm nhạy cảm di truyền phức tạp tại Đông Nam Á.
Cam thảo nam (*Scoparia dulcis*) không gây tăng huyết áp vì hoàn toàn không chứa hoạt chất glycyrrhizin gây giữ muối nước như cam thảo bắc (*Glycyrrhiza glabra*). Đây là hai loài thực vật khác biệt, người tiêu dùng cần phân biệt rõ để sử dụng nước thảo mộc an toàn cho tim mạch.
Cam thảo đá bia (*Telosma procumbens*) thuộc họ Thiên lý, hoàn toàn không phải cam thảo bắc (*Glycyrrhiza glabra*) thuộc họ Đậu. Vị ngọt cực mạnh của cam thảo đá bia đến từ các pregnane glycoside chứ không chứa hoạt chất glycyrrhizin hay các flavonoid đặc trưng của cam thảo bắc.
Cam thảo nam được dùng nhiều trong dân gian để trị ho, sốt nhờ tính mát. Nghiên cứu thực nghiệm chứng minh chiết xuất cây có hoạt tính giảm đau, kháng viêm và an thần trên mô hình động vật. Dù vậy, dữ liệu thử nghiệm lâm sàng trên người vẫn còn thiếu để khẳng định thay thế thuốc đặc trị.
Canh kina và hoạt chất quinine từng nổi tiếng trong điều trị sốt rét nhưng không an toàn để hạ sốt thông thường. Do biên độ an toàn hẹp và nhiều độc tính nguy hiểm, y học hiện đại hoàn toàn không khuyến cáo dùng canh kina thay thế cho paracetamol trong chăm sóc sức khỏe đại trà.
Nước tonic chứa chiết xuất canh kina an toàn khi nồng độ nằm dưới ngưỡng 83 mg/L theo quy định y tế. Tuy nhiên, lạm dụng uống thay nước lọc hoặc dùng ở người có cơ địa dị ứng, thiếu men G6PD có thể gây giảm tiểu cầu, phát ban và rối loạn đông máu nghiêm trọng.
Cam thảo nam là thảo dược hỗ trợ kiểm soát đường huyết và thanh nhiệt tốt, nhưng dùng tùy tiện kéo dài có thể gây quá tải chuyển hóa. Giới hạn an toàn kinh nghiệm là 8-12g khô (hoặc 20-40g tươi) mỗi ngày, uống ngắt quãng, không lạm dụng thay nước lọc.
Hesperidin chiết xuất từ vỏ cam cho thấy tiềm năng điều hòa gen vận chuyển lipid và hỗ trợ giảm mỡ máu trong một số thử nghiệm. Tuy nhiên, phần lớn dữ liệu lâm sàng hiện nay chỉ dừng ở quy mô nhỏ, người bệnh tuyệt đối không dùng vỏ cam thay thế thuốc điều trị mỡ máu.
Nhiều người truyền tai nhau dùng cam thảo nam sắc nước uống để "mát gan, giải độc, hạ men gan". Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay về khả năng chống oxy hóa, bảo vệ tế bào gan của loài cây này mới dừng lại ở thử nghiệm trên động vật, chưa đủ tiêu chuẩn lâm sàng để điều trị bệnh gan ở người.
Quinine tự nhiên trong vỏ cây canh kina và các loại thuốc tổng hợp khác biệt căn bản về thành phần hóa học, phổ tác dụng lẫn nguy cơ độc tính. Trong khi chiết xuất vỏ thô chứa hỗn hợp nhiều ancaloit có hàm lượng biến thiên, thuốc tổng hợp mang lại liều lượng chuẩn xác nhưng lại đối mặt với nguy cơ kháng thuốc và độc tính thần kinh vĩnh viễn.
Nhiều lời đồn thổi coi cam đàng hoang như thần dược trị bách bệnh và ung thư, nhưng các bằng chứng khoa học hiện nay chỉ ghi nhận hoạt tính hỗ trợ chống viêm và ức chế tế bào trong ống nghiệm, không thể thay thế phác đồ điều trị y khoa.
Nghiên cứu lâm sàng cho thấy uống 70 mL nước ép camu camu nguyên chất mỗi ngày giúp giảm đáng kể các gốc tự do ROS, tổn thương DNA và các dấu ấn viêm ở người hút thuốc lá mạn tính. Tác dụng này vượt trội hơn viên uống vitamin C cùng liều lượng nhờ sự hiệp đồng của polyphenol và khoáng chất tự nhiên.
Phụ nữ mang thai không nên uống cam thảo nam để thanh nhiệt. Dược liệu này chứa nhiều hoạt chất sinh học kích thích hạ đường huyết mạnh, tiềm ẩn nguy cơ gây co bóp tử cung bất thường và hiện chưa có bất kỳ dữ liệu lâm sàng nào chứng minh tính an toàn cho thai kỳ.
Tinh dầu hoa cam đắng (Neroli) được khoa học chứng minh có khả năng hỗ trợ giảm lo âu và ổn định nhịp tim, huyết áp ngắn hạn trong các tình huống căng thẳng y tế. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng hiện nay vẫn giới hạn ở quy mô mẫu nhỏ và không thay thế được điều trị chuyên khoa.
Nghiên cứu trên cây cam thảo đá bia (*Telosma procumbens*) tại Việt Nam ghi nhận sự hiện diện của 18 hợp chất polyoxypregnane glycoside mới, nổi bật với hoạt chất ngọt gấp 1.000 lần đường sucrose. Tuy nhiên, mọi dữ liệu hiện chỉ dừng lại ở bước phân lập cấu trúc hóa học in vitro, chưa có bằng chứng lâm sàng về khả năng chống oxy hóa trên người.
Cam thảo đá bia có vị ngọt đậm tự nhiên nhờ hợp chất polyoxypregnane glycoside, nhưng uống mỗi ngày thay nước lọc tiềm ẩn nguy cơ quá tải gan thận, kích ứng dạ dày do tích tụ hợp chất đắng và saponin, hoàn toàn không an toàn cho sức khỏe.
Cam thảo nam chứa hoạt chất amellin được ghi nhận có tác dụng hỗ trợ hạ đường huyết và cải thiện biến chứng đái tháo đường trong các tài liệu dược liệu. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng trên người còn hạn chế, người bệnh tuyệt đối không tự ý bỏ thuốc điều trị để dùng thảo dược.
