Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
3.518 bài, trang 92 trên 176
Nhiều lời đồn thổi cho rằng cây bòng bong có thể làm tan sỏi thận mà không cần phẫu thuật. Dù chiết xuất dược liệu này đã cho thấy một số tác động giảm tinh thể sỏi trên mô hình động vật thí nghiệm, y học hiện nay vẫn hoàn toàn thiếu các thử nghiệm lâm sàng kiểm chứng hiệu quả và độ an toàn trên người.
Nhiều người tin bông gừng xanh giúp đốt mỡ thần tốc nhờ vị cay sinh nhiệt. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện nay chỉ ghi nhận trên gừng củ với kết quả ở người còn mâu thuẫn. Bông gừng không thể thay thế việc kiểm soát calo và tập luyện.
Cây bông tai và Digitalis cùng chứa glycoside có khả năng ức chế bơm Na+/K+-ATPase để tăng lực co bóp cơ tim. Dù hoạt chất asclepin từ bông tai thể hiện hiệu lực co tim mạnh hơn cả digoxin trên mô hình thực nghiệm, độc tính tim mạch cao khiến loài cây này tuyệt đối không thể tự ý sử dụng.
Cây bòn bọt chứa hàm lượng dồi dào các hợp chất polyphenol, flavonoid và terpenoid với khả năng chống viêm, ức chế tế bào trong thử nghiệm in vitro. Dù có tiềm năng sinh học phong phú, các bằng chứng khoa học hiện nay mới dừng ở mức phòng thí nghiệm và động vật, chưa thể thay thế thuốc điều trị lâm sàng.
Cây mật gấu (*Vernonia amygdalina*) là dạng cây bụi chứa nhiều flavonoid và saponin hỗ trợ kiểm soát đường huyết, trong khi cây bông bạc (*Vernonia arborea*) là cây gỗ lớn chưa được chứng minh an toàn dùng uống. Nhầm lẫn hai loài thuộc chi *Vernonia* này tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc chuyển hóa.
Gossypol chiết xuất từ hạt bông có khả năng ức chế sinh tinh và làm bất động tinh trùng với hiệu lực gần như tuyệt đối ở liều thấp. Tuy nhiên, nguy cơ gây vô sinh vĩnh viễn ở hơn 20% nam giới cùng độc tính nội tạng đã khiến hoạt chất này bị bác bỏ làm thuốc tránh thai.
Nghiên cứu trên động vật cho thấy hoạt chất từ cây bông báo có khả năng kháng viêm và giảm đau rõ rệt, ức chế phù nề và các cơn đau quặn. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện nay hoàn toàn chưa có thử nghiệm trên người, người bệnh không nên tự ý dùng thay thế thuốc y tế.
Cây bòi ngòi cỏ chứa nhiều hợp chất chống oxy hóa mạnh, giúp giảm men gan trên mô hình động vật thí nghiệm. Dù vậy, y học hiện nay chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người chứng minh loài cây này có khả năng giải độc rượu bia hay điều trị dứt điểm các bệnh lý viêm gan.
Chiết xuất hạt bí đao chứa các hợp chất phenolic và peptide có hoạt tính chống oxy hóa trong ống nghiệm, giúp dọn dẹp gốc tự do. Tuy nhiên, chưa có bằng chứng lâm sàng chứng minh hiệu quả chống lão hóa trên da người và hoàn toàn không có dữ liệu cho thấy hạt bí đao ức chế men tyrosinase.
Cây báo xuân hoa (*Androsace umbellata*) thường được truyền miệng là vị thuốc chữa viêm họng, nhưng dữ liệu khoa học hiện nay chỉ ghi nhận các hoạt chất của cây có độc tính tế bào trong ống nghiệm, hoàn toàn không có bằng chứng chứng minh hiệu quả giảm đau hay trị viêm họng trên người.
Rotundin chiết xuất từ củ bình vôi có tác dụng an thần, gây ngủ rõ rệt nhờ cơ chế đối kháng thụ thể dopamine trong não bộ. Dù vậy, phần lớn bằng chứng hiện nay mới dừng ở thử nghiệm động vật, đòi hỏi người dùng phải thận trọng và có chỉ định y khoa.
Khẳng định bèo tây trị được bệnh cao huyết áp là hoàn toàn sai lầm. Dù một số thử nghiệm sơ bộ trên chuột ghi nhận tác dụng giãn mạch, y học hiện nay thiếu hụt toàn bộ thử nghiệm lâm sàng trên người chứng minh hiệu quả; việc tự ý dùng còn tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc kim loại nặng.
Hạt bí ngô và dầu hạt bí ngô đã được nhiều nghiên cứu lâm sàng chứng minh giúp giảm đáng kể chứng tiểu đêm, tiểu rắt và cải thiện dòng nước tiểu ở nam giới bị phì đại tuyến tiền liệt lành tính. Dù có độ an toàn cao, thảo dược này không làm teo nhỏ kích thước tuyến và không thay thế thuốc điều trị.
Bòi ngòi tai (*Hygrophila auriculata*) được dân gian truyền tai có tác dụng thanh nhiệt, giải độc gan. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay mới chỉ ghi nhận tiềm năng chống oxy hóa, bảo vệ tế bào gan ở mức độ tiền lâm sàng trên động vật và tế bào, chưa đủ dữ liệu khẳng định hiệu quả điều trị trên người.
Nghiên cứu cho thấy hạt bí ngô và tinh dầu hạt bí giúp cải thiện rõ rệt các triệu chứng tiểu đêm, tiểu rắt và làm tăng tốc độ dòng tiểu ở nam giới lớn tuổi. Tuy nhiên, loại hạt này không có khả năng làm giảm kích thước hay teo nhỏ khối u phì đại tuyến tiền liệt như nhiều người lầm tưởng.
Cây bìm bịp được đồn thổi có thể trị khỏi ung thư, nhưng các nghiên cứu khoa học hiện nay mới dừng lại ở mức tế bào ống nghiệm và mô hình chuột. Chưa có bất kỳ thử nghiệm lâm sàng nào trên người chứng minh thảo dược này chữa được ung thư, người bệnh tuyệt đối không bỏ phác đồ điều trị chuẩn.
Đau do co thắt đường tiêu hóa là triệu chứng phổ biến của nhiều rối loạn chức năng ruột. Mặc dù củ bình vôi từ lâu được lưu truyền giúp an thần, giảm đau, các dữ liệu khoa học đối chứng hiện nay vẫn chưa cung cấp bằng chứng trực tiếp xác nhận hiệu quả giãn cơ trơn tiêu hóa của rotundin hay cepharanthine.
Dầu hạt bí ngô được nhiều người truyền tai như giải pháp tự nhiên trị rụng tóc nội tiết tố thay thế thuốc kê đơn. Các thử nghiệm lâm sàng đối chứng ghi nhận hiệu quả kích thích mọc tóc thực tế ở cả nam lẫn nữ, song bằng chứng khoa học hiện nay vẫn còn khiêm tốn và chưa đủ để khẳng định thay thế hoàn toàn thuốc điều trị tiêu chuẩn.
Saxifragifolin trong cây báo xuân hoa thể hiện độc tính tế bào mạnh mẽ trên các dòng tế bào ung thư trong ống nghiệm. Tuy nhiên, toàn bộ dữ liệu hiện nay chỉ dừng lại ở quy mô phòng thí nghiệm, tuyệt đối chưa được kiểm chứng lâm sàng để dùng chữa ung thư trên người.
Chiết xuất bìm bìm dại (*Operculina turpethum*) ghi nhận khả năng chống oxy hóa, hỗ trợ giảm men gan và ngừa xơ hóa trên chuột thí nghiệm. Tuy nhiên, thảo mộc này chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người, người dân không nên tự ý đun sắc uống để tránh ngộ độc và tiêu chảy.
