Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
4.840 bài, trang 93 trên 242
Nhiều thông tin ca ngợi cúc vu là nguồn dồi dào kali và sắt giúp bổ máu, hạ áp. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học cho thấy lợi ích vi chất này đang bị thổi phồng; giá trị thực tế của cúc vu tập trung ở khả năng cải thiện hệ vi khuẩn đường ruột và hỗ trợ điều hòa đường huyết khi dùng vào buổi sáng.
Cúc hoa trắng chứa các flavonoid có khả năng ức chế enzym alpha-glucosidase và cải thiện độ nhạy insulin trong các nghiên cứu ống nghiệm và trên động vật. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng trên người chưa đầy đủ, thảo dược này tuyệt đối không có giá trị thay thế thuốc điều trị đái tháo đường.
Nghiên cứu trên động vật cho thấy flavonoid trong cúc hoa trắng giúp giãn mạch và hạ huyết áp từ 5,7% đến 9,6%. Tuy nhiên, thử nghiệm lâm sàng trên người còn rất ít, người bệnh tuyệt đối không dùng trà hoa cúc thay thế thuốc điều trị theo chỉ định y khoa.
Chiết xuất cúc La Mã đạt chuẩn dược phẩm cho thấy hiệu quả giảm nhẹ triệu chứng và hỗ trợ ngăn ngừa tái phát ở người rối loạn lo âu lan tỏa qua các thử nghiệm lâm sàng. Với độ an toàn cao và ít tác dụng phụ, đây là liệu pháp bổ trợ tiềm năng nhưng không thể thay thế phác đồ điều trị chuyên khoa.
Hoa cúc bách nhật từng được ghi nhận trong y học dân gian và chứa các sắc tố betalain tự nhiên, nhưng hiện chưa có thử nghiệm lâm sàng nào chứng minh hiệu quả hạ huyết áp trên người. Người bệnh không nên tự ý dùng trà hoa bách nhật thay thế thuốc điều trị.
Nhiều nghiên cứu trong phòng thí nghiệm ghi nhận chiết xuất cúc bạch nhật chứa dồi dào chất chống oxy hóa, có khả năng ức chế chất trung gian gây viêm nitric oxide và con đường tín hiệu NLRP3. Dù vậy, các bằng chứng này mới dừng lại ở cấp độ tế bào và chuột, chưa thể khẳng định hiệu quả điều trị viêm trên người.
Cúc lục lăng chứa nhiều hoạt chất sinh học có tiềm năng kháng viêm và ức chế virus cúm A trong phòng thí nghiệm. Dù vậy, các bằng chứng hiện nay mới dừng ở mức tế bào và động vật, chưa có thử nghiệm lâm sàng khẳng định hiệu quả điều trị dứt điểm viêm amidan ở người.
Uống cù đèn lá dày cùng thuốc tây tiềm ẩn nguy cơ tương tác bất lợi nghiêm trọng. Các hoạt chất trong cây có thể ức chế hoặc cảm ứng hệ enzym CYP450 tại gan, làm biến đổi nồng độ thuốc điều trị trong máu dẫn đến ngộ độc hoặc mất hiệu lực trị liệu.
Các hoạt chất diterpenoid phân lập từ chi cù đèn có thể ức chế tế bào ung thư trên đĩa thí nghiệm, nhưng thảo dược này chưa từng được thử nghiệm lâm sàng trên người và không thể thay thế phác đồ điều trị ung thư.
Các nghiên cứu khoa học cho thấy một số hoạt chất chiết xuất từ cây cù đèn lá dày có thể ức chế tế bào ung thư trong ống nghiệm và trên chuột. Tuy nhiên, hoạt tính này chưa từng được kiểm chứng lâm sàng trên người, hoàn toàn không thể thay thế phác đồ điều trị ung thư chuẩn y khoa.
Nghiên cứu tiền lâm sàng ghi nhận chiết xuất phenolic từ cúc lục lăng giúp hạ men gan AST, ALT và dọn sạch gốc tự do trên mô hình động vật nhiễm độc chất. Dù cho thấy tiềm năng phục hồi tổn thương gan, người bệnh cần tham khảo ý kiến bác sĩ và không tự ý thay thế thuốc điều trị.
Cây cò cò (*Pogostemon auricularius*) và hoắc hương (*Pogostemon cablin*) cùng chi thực vật nhưng khác biệt hoàn toàn về thành phần tinh dầu, công dụng điều trị và cách dùng. Việc nhận diện đúng hoắc hương chuẩn giàu patchouli alcohol và pogostone giúp bảo đảm hiệu quả trị liệu, tránh dùng sai dược liệu.
Cây đầu heo thường được dân gian truyền tai trị dứt hen suyễn, nhưng khoa học hiện đại chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người xác nhận điều này. Bỏ thuốc điều trị để dùng nước sắc thảo mộc tiềm ẩn rủi ro suy hô hấp cấp đe dọa tính mạng.
Cúc lục lăng thường được dùng khi viêm họng, cảm sốt, nhưng việc uống chung với thuốc kháng sinh, thuốc hạ sốt tiềm ẩn nhiều rủi ro. Các hoạt chất thảo dược có thể làm ức chế hoặc cảm ứng hệ men gan Cytochrome P450, làm biến đổi nồng độ thuốc tây trong máu, gây giảm hiệu quả điều trị hoặc tăng độc tính cho gan.
Nghiên cứu trên động vật gặm nhấm cho thấy chiết xuất cù đèn lá dày chứa nhiều hợp chất terpenoid giúp chống viêm và làm giảm tổn thương loét niêm mạc đường ruột thông qua ức chế iNOS và COX-2. Dù vậy, thảo mộc này chưa được chứng minh lâm sàng trên người và không thể thay thế phác đồ điều trị dạ dày chuẩn y khoa.
Cây cóc rừng chứa nhiều hoạt chất sinh học có thể gây tương tác bất lợi với thuốc điều trị tim mạch. Người đang uống thuốc hạ áp tuyệt đối không tự ý dùng chung chiết xuất cóc rừng do nguy cơ tương tác thuốc làm tụt huyết áp hoặc hạ đường huyết quá mức.
Cây côi cho thấy tiềm năng chống oxy hóa và kích hoạt quá trình tự chết của tế bào ung thư gan trong thử nghiệm ống nghiệm. Tuy nhiên, các dữ liệu này mới dừng ở mức mô hình nuôi cấy phòng thí nghiệm, chưa chứng minh hiệu quả bảo vệ gan hay điều trị bệnh trên cơ thể người.
Chiết xuất fucoidan từ côn bố cho thấy tiềm năng chống di căn và điều hòa miễn dịch trên tế bào thực nghiệm, nhưng bằng chứng lâm sàng trên người còn rất hạn chế. Người bệnh không nên dùng sản phẩm này thay thế các phác đồ điều trị ung thư chuẩn y khoa.
Côn bố chứa chất xơ hòa tan alginate giúp hỗ trợ giảm hấp thu chất béo tại ruột trên động vật, nhưng bằng chứng hạ huyết áp và mỡ máu ở người còn sơ bộ. Người bệnh không nên tự ý bỏ thuốc điều trị và cần ăn chừng mực để tránh nạp thừa iod cùng natri.
Tinh dầu cây cò cò chứa nhiều hợp chất quý như patchouli alcohol và pogostone, có khả năng ức chế một số vi khuẩn và nấm trong phòng thí nghiệm. Dù vậy, các bằng chứng hiện nay chưa chứng minh được hiệu quả kháng khuẩn lâm sàng trên người, người dân không nên tự ý dùng thay thuốc điều trị.
