1580 bài viết
Lá đơn tướng quân từ lâu được dân gian tin dùng để chữa mề đay, dị ứng. Nghiên cứu hiện đại cho thấy chiết xuất loài cây này thực sự có khả năng kháng viêm và ức chế phản ứng dị ứng mạnh mẽ trên động vật và tế bào da người, nhưng người dùng cần thận trọng vì chưa có thử nghiệm lâm sàng khẳng định hiệu quả.
Đại giả thạch được y học cổ truyền dùng để giáng nghịch, giảm ợ nôn, nhưng y văn hiện đại chưa có nghiên cứu nào chứng minh hiệu quả trị trào ngược dạ dày thực quản. Khoa học hiện xác định trào ngược là rối loạn vận động phức tạp, cần chẩn đoán chính xác và điều trị bằng các phác đồ chuẩn y khoa.
Nhiều phụ nữ mãn kinh tìm đến đương quy với hy vọng dập tắt các cơn bốc hỏa, nhưng các thử nghiệm lâm sàng đối chứng cho thấy vị thuốc này không mang lại hiệu quả vượt trội hơn giả dược. Người bệnh cần cẩn trọng để tránh tiền mất tật mang.
Đại kích là vị thuốc cổ truyền nổi tiếng với tác dụng trục nước trị phù thũng, nhưng các bằng chứng khoa học hiện nay đa số mới dừng lại ở mô hình động vật và tế bào. Do dược liệu chứa độc tính cao gây tổn hại đường ruột, tim và gan, người bệnh tuyệt đối không được tự ý sử dụng.
Đông quỳ tử được dân gian tin dùng để lợi tiểu và trị sỏi thận, nhưng các nghiên cứu hiện tại chỉ ghi nhận tác dụng giảm lắng đọng tinh thể canxi oxalat trên chuột thực nghiệm. Chưa có thử nghiệm lâm sàng nào chứng minh dược liệu này có thể làm tan sỏi ở người, bệnh nhân không nên tự ý dùng thay thế phác đồ y khoa.
Chiết xuất cây đơn kim đã được chứng minh có khả năng giảm tiết axit dịch vị và bảo vệ niêm mạc dạ dày trên động vật thí nghiệm. Tuy nhiên, việc tự hái cây sắc nước uống dân gian tiềm ẩn nhiều rủi ro và chưa có bằng chứng lâm sàng chứng minh hiệu quả chữa lành vết loét ở người.
Cây đơn đỏ ngọn (*Cyathula prostrata*) được dân gian dùng trị đau viêm, nhưng bằng chứng khoa học hiện chỉ dừng ở thử nghiệm kháng phù nề trên chuột, không có tác dụng ức chế phản ứng viêm trong ống nghiệm và hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng chữa viêm khớp ở người.
Cây đơn buốt lá xẻ thường được lưu truyền trong dân gian như bài thuốc hỗ trợ hạ đường huyết. Tuy nhiên, các bằng chứng hạ đường huyết hiện nay chủ yếu ghi nhận từ thử nghiệm tiền lâm sàng trên động vật ở các loài cùng chi, chưa có đủ dữ liệu nghiên cứu trên người để khẳng định hiệu quả điều trị đái tháo đường.
Cây đơn đỏ được y học dân gian sử dụng phổ biến để giảm mẩn ngứa và dị ứng ngoài da. Các nghiên cứu hiện đại bước đầu xác nhận loài cây này có hoạt tính kháng viêm, giảm đau và chống oxy hóa tốt trên mô hình tiền lâm sàng. Dù vậy, dữ liệu thử nghiệm trên người vẫn chưa có và không thể thay thế phác đồ điều trị y khoa.
Lobeline trong cây đơn rau má được khoa học ghi nhận có khả năng tác động mạnh mẽ lên các thụ thể nicotinic và chất vận chuyển dopamine trong não bộ. Dù mang nhiều tiềm năng hỗ trợ cai nghiện chất kích thích trên mô hình động vật mà không gây nghiện, hoạt chất này hiện vẫn dừng lại ở mức tiền lâm sàng và cần nhiều nghiên cứu trước khi ứng dụng thực tế.
Cây đơn lá đỏ thường được dân gian dùng trị mề đay, mẩn ngứa. Các nghiên cứu hiện mới xác định thành phần hóa thực vật của cây và ghi nhận hoạt tính kháng viêm, giảm phù nề trên mô hình động vật và tế bào của thảo dược. Hiện chưa có thử nghiệm lâm sàng đối chứng trên người chứng minh hiệu quả trị mề đay của đơn lá đỏ.
Cây đơn răng cưa chứa các hợp chất tự nhiên như alkylbenzoquinone và saponin, được chứng minh trong phòng thí nghiệm có khả năng ức chế chọn lọc enzyme 5-lipoxygenase gây viêm. Dù giàu tiềm năng nghiên cứu dược liệu, thảo dược này chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người và tiềm ẩn độc tính tế bào nếu tự ý sử dụng.