Nhiều người trong độ tuổi 20-30 tìm đến chế độ ăn keto nhằm mục đích giảm cân hoặc tăng cường độ tập trung. Tuy nhiên, chế độ ăn nhiều chất béo và cắt giảm tối đa carbohydrate này tiềm ẩn nhiều phản ứng bất lợi với các thể trạng cụ thể. Việc xác định nhóm đối tượng không phù hợp cần dựa trên các bằng chứng thử nghiệm lâm sàng thực tế thay vì các trào lưu dinh dưỡng truyền miệng.
Hiện tại, bằng chứng lâm sàng trực tiếp trên người trưởng thành độ tuổi 20-30 khỏe mạnh vẫn còn rất hạn chế. Các dữ liệu y khoa hiện có chủ yếu đến từ các thử nghiệm trên người lớn mắc bệnh thần kinh hoặc động kinh kháng thuốc (độ tuổi trung bình khoảng 32 tuổi) [1]. Dữ liệu từ các nghiên cứu được cung cấp không ghi nhận thông tin cụ thể về các chống chỉ định như rối loạn chuyển hóa lipid di truyền, tiền sử rối loạn ăn uống hay bệnh lý tụy - gan. Dù vậy, dựa trên các tác dụng phụ được ghi nhận trong nghiên cứu, một số nhóm người trẻ cần thận trọng hoặc không nên tự ý áp dụng chế độ này.
Người có rối loạn mỡ máu hoặc nguy cơ tim mạch
Chế độ keto đòi hỏi lượng chất béo nạp vào cơ thể rất cao, tác động trực tiếp đến chỉ số lipid huyết thanh. Một nghiên cứu theo dõi 11 bệnh nhân trưởng thành (độ tuổi từ 19 đến 45) áp dụng keto cho thấy nồng độ cholesterol toàn phần và triglyceride tăng lên rõ rệt, đồng thời tỷ lệ cholesterol trên HDL cũng gia tăng [1].
Các tổng quan y khoa về người trưởng thành dùng keto cũng xác nhận tình trạng rối loạn mỡ máu tạm thời hoặc tăng cholesterol là biến chứng thường gặp [2]. Một phân tích tổng hợp các thử nghiệm lâm sàng chỉ ra tình trạng tăng cholesterol xuất hiện ở hầu hết các nghiên cứu theo dõi [3]. Do đó, người trẻ tuổi có tiền sử rối loạn lipid máu hoặc bệnh lý tim mạch cần tránh áp dụng nếu không có chỉ định y khoa.
Phụ nữ trong độ tuổi sinh sản đối mặt nguy cơ rối loạn kinh nguyệt
Phụ nữ độ tuổi 20-30 là nhóm thường xuyên tìm đến chế độ ăn kiêng, nhưng keto có thể can thiệp tiêu cực vào hệ nội tiết. Nghiên cứu trên nhóm bệnh nhân trưởng thành điều trị bằng keto ghi nhận rối loạn kinh nguyệt là một trong những tác dụng ngoài ý muốn phổ biến ở nữ giới [1].
Một đánh giá tổng quan năm 2022 cũng liệt kê kinh nguyệt không đều vào danh sách các biểu hiện bất lợi được ghi nhận ở người trưởng thành khi theo đuổi chế độ ăn này [4]. Sự thay đổi chu kỳ kinh nguyệt phản ánh mức độ căng thẳng trao đổi chất khi cơ thể bị cắt giảm năng lượng đột ngột từ carbohydrate.
Người thiếu cân hoặc có vấn đề về hệ tiêu hóa
Keto thường dẫn đến tình trạng sụt cân ngoài ý muốn do cơ thể thay đổi cơ chế trao đổi chất. Một thử nghiệm trên 29 thanh thiếu niên và người trưởng thành (độ tuổi 11 đến 51) chỉ ra sụt cân ngoài ý muốn và táo bón là hai phản ứng phụ xuất hiện nhiều nhất [5].
Các rối loạn tiêu hóa khác cũng được báo cáo liên tục trong các tài liệu lâm sàng. Một đánh giá dịch vụ áp dụng chế độ keto biến đổi ở người trưởng thành ghi nhận tình trạng táo bón và phân lỏng kéo dài trong 12 tuần can thiệp [6]. Các triệu chứng khác như đau bụng, buồn nôn hoặc sỏi thận cũng đã được báo cáo ở người lớn [4]. Nhóm người có thể trạng gầy, suy dinh dưỡng hoặc có bệnh đường ruột mạn tính không nên theo chế độ ăn này.
Người có tiền sử bất ổn tâm thần
Tác động của trạng thái nhiễm ceton (ketosis) lên hệ thần kinh trung ương ở người trưởng thành rất phức tạp. Một nghiên cứu theo dõi 23 bệnh nhân trưởng thành ghi nhận trường hợp xuất hiện triệu chứng loạn thần trong quá trình can thiệp dinh dưỡng [7].
Một số bệnh nhân mắc bệnh lý thần kinh cũng ghi nhận tình trạng gia tăng kích thích hoặc thay đổi khí sắc [4]. Do đó, người trẻ có tiền sử rối loạn tâm thần, trầm cảm nặng hoặc bất ổn định cảm xúc cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá kỹ trước khi thực hiện.
Điều chưa biết từ các nghiên cứu hiện tại
Các tài liệu nghiên cứu hiện có chưa thể trả lời nhiều câu hỏi quan trọng đối với đối tượng thanh niên 20-30 tuổi:
- Chưa có dữ liệu nghiên cứu về việc keto tác động ra sao trên nhóm người 20-30 tuổi hoàn toàn khỏe mạnh chỉ có nhu cầu giảm cân thẩm mỹ.
- Các trích đoạn không cung cấp thông tin kiểm chứng về chống chỉ định cho bệnh lý tụy, bệnh gan hay rối loạn chuyển hóa lipid di truyền.
- Thời gian theo dõi trong các nghiên cứu lâm sàng ở người lớn còn ngắn, khiến nguy cơ sức khỏe dài hạn của việc tăng lipid máu vẫn chưa rõ ràng [3].
- Chất lượng bằng chứng tổng thể từ các thử nghiệm lâm sàng trên người trưởng thành vẫn ở mức thấp do số lượng người tham gia ít [3].
Ai nên thận trọng khi cân nhắc chế độ keto?
Dựa trên bằng chứng về các tác dụng không mong muốn đã được ghi nhận, các nhóm sau trong độ tuổi 20-30 cần thận trọng hoặc không nên áp dụng:
- Người có chỉ số mỡ máu cao, xơ vữa động mạch hoặc nguy cơ tim mạch sớm [1].
- Phụ nữ trẻ có tiền sử chu kỳ kinh nguyệt không đều hoặc đang trong giai đoạn chuẩn bị mang thai [1].
- Người gầy yếu, người đang thiếu cân hoặc người có hội chứng ruột kích thích, táo bón kinh niên [5].
- Người có tiền sử sỏi thận hoặc bệnh lý thận [4].
- Người có tiền sử rối loạn cảm xúc hoặc các vấn đề sức khỏe tâm thần [7].
Cách áp dụng thực tế và theo dõi sức khỏe
Trước khi thực hiện bất kỳ thay đổi lớn nào về tỷ lệ dinh dưỡng, việc kiểm tra sức khỏe tổng quát là bước cần thiết. Cần thực hiện xét nghiệm sinh hóa máu để đánh giá chức năng mỡ máu, gan và thận trước khi bắt đầu.
Nếu xuất hiện các dấu hiệu như mất kinh kéo dài, táo bón nặng, sụt cân quá mức hoặc rối loạn nhịp tim, cần dừng ngay chế độ ăn và tìm đến cơ sở y tế. Chế độ ăn uống cân bằng vẫn là lựa chọn an toàn và bền vững nhất cho sự phát triển của cơ thể ở độ tuổi 20-30 thay vì các biện pháp kiêng khem khắc nghiệt.






