Nhiều người lao động chân tay hoặc vận động viên lo ngại chế độ ăn Địa Trung Hải nhiều rau củ, ít thịt đỏ sẽ không cung cấp đủ năng lượng cho công việc nặng nhọc. Lo lắng này xuất phát từ việc mô hình ăn uống này thường được biết đến qua các chương trình giảm cân hoặc quản lý cân nặng.

Hiện chưa có thử nghiệm đối chứng trực tiếp trên nhóm công nhân lao động nặng để kết luận chế độ ăn Địa Trung Hải gây kiệt sức hay đáp ứng tối ưu [2, 4]. Bằng chứng can thiệp ở các thủy thủ đua thuyền tiêu hao thể lực rất lớn cho thấy mô hình Địa Trung Hải đã được chuyên gia dinh dưỡng lựa chọn để tư vấn cải thiện khẩu phần [1].

Nhu cầu năng lượng thực tế khi làm việc nặng

Các công việc thể lực cường độ cao đòi hỏi mức tiêu hao calo hàng ngày rất lớn. Nghiên cứu trên công nhân sửa chữa giếng dầu ngầm chỉ ra mức tiêu hao năng lượng mỗi ngày của thợ vận hành là 3.190 kcal, phụ tá là 3.487 kcal và lái máy nâng là 3.013 kcal [2].

Ở nhóm vận động viên đua thuyền America's Cup, mức tiêu hao năng lượng hàng ngày thậm chí dao động từ 14,95 đến 24,4 MJ (tương đương khoảng 3.570 đến 5.830 kcal) tùy vị trí trên thuyền [1]. Mức nạp năng lượng thực tế của các thủy thủ này trước can thiệp dao động từ 15,7 đến 23,3 MJ [1].

Chế độ ăn Địa Trung Hải có thể cung cấp đủ calo không?

Chế độ ăn Địa Trung Hải đặc trưng bởi lượng tiêu thụ cao trái cây, rau xanh, cá, các loại đậu, ngũ cốc và dầu ô liu, đồng thời hạn chế thịt đỏ cùng sản phẩm từ sữa [3]. Đây không phải chế độ ăn kiêng ít calo cố định mà là một mô hình phân bổ thực phẩm [3, 4].

Trong nghiên cứu can thiệp giảm cân, chế độ ăn Địa Trung Hải được thiết kế cắt giảm 600 kcal/ngày so với tổng tiêu hao, đưa mức nạp về 1.200 - 1.800 kcal/ngày đối với nữ và 1.500 - 2.000 kcal/ngày đối với nam [4]. Ngược lại, đối với các thủy thủ đua thuyền cần nguồn năng lượng khổng lồ, các chuyên gia dinh dưỡng vẫn kê đơn và hướng dẫn áp dụng chế độ ăn Địa Trung Hải để điều chỉnh sai sót ăn uống [1]. Mô hình này chứa lượng carbohydrate phong phú và chất béo không bão hòa từ dầu ô liu, giúp đáp ứng khối lượng năng lượng lớn nếu tiêu thụ đủ khẩu phần [3, 4, 8].

Cơ chế tạo cảm giác no và nguy cơ thiếu hụt năng lượng

Chế độ ăn Địa Trung Hải có dung tích thực phẩm lớn, giàu chất xơ từ đậu, rau quả và ngũ cốc, mang lại khả năng tạo cảm giác no cao [3, 4]. Đặc tính này rất có lợi trong việc kiểm soát béo phì và ngăn ngừa hạ đường huyết cực đoan [5].

Tuy nhiên, đối với người làm việc nặng, khả năng gây no sớm này có thể khiến họ ngừng ăn trước khi nạp đủ lượng calo cần thiết. Một nghiên cứu trên linh trưởng cho thấy chế độ ăn Địa Trung Hải không thúc đẩy việc tiêu thụ quá mức calo như chế độ ăn kiểu phương Tây [6].

Ai nên thận trọng khi áp dụng?

Những người lao động chân tay cường độ cao (như công nhân mỏ, thợ bốc vác, vận động viên sức bền) cần thận trọng nếu áp dụng nguyên bản các thực đơn Địa Trung Hải vốn thiết kế cho mục đích giảm béo [2, 8]. Việc chỉ ăn nhiều rau và cắt giảm tinh bột có thể dẫn đến thâm hụt năng lượng nghiêm trọng.

Người có bệnh lý chuyển hóa hoặc đang điều trị bệnh cần tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng để điều chỉnh khẩu phần phù hợp với thể trạng [6, 8].

Điều chưa biết

Các nghiên cứu hiện tại chưa cung cấp dữ liệu về:

  • Tỷ lệ kiệt sức hoặc suy giảm năng suất thực tế ở công nhân lao động nặng khi chuyển sang chế độ ăn Địa Trung Hải hoàn toàn.
  • Khẩu phần chi tiết bằng gam thực phẩm Địa Trung Hải cần nạp để đạt mức 3.000 - 4.000 kcal/ngày cho người lao động [2].
  • Ảnh hưởng dài hạn của chế độ ăn này lên khối lượng cơ bắp của người lao động nặng so với chế độ ăn giàu thịt đỏ truyền thống.

Gợi ý áp dụng thực tế

Người làm việc thể lực muốn theo chế độ Địa Trung Hải không nên áp dụng thực đơn ăn kiêng giảm cân [4]. Cần tập trung tăng cường các thành phần giàu năng lượng nhưng lành mạnh:

  • Tăng tỷ lệ ngũ cốc nguyên hạt, mì ống, cơm và các loại đậu (như đậu đỗ từ 100 g trở lên mỗi bữa chính) [4].
  • Sử dụng hào phóng dầu ô liu trong chế biến món ăn để bổ sung chất béo tốt và tăng mật độ năng lượng [3, 8].
  • Bổ sung năng lượng qua các bữa ăn phụ với trái cây và các loại hạt nhằm tránh tình trạng no sớm gây thiếu hụt calo [3, 4].

Chế độ ăn Địa Trung Hải hoàn toàn có thể đáp ứng đủ calo cho người làm việc nặng nếu được điều chỉnh quy mô khẩu phần phù hợp. Thay vì cắt giảm năng lượng như người giảm cân, nhóm lao động này cần ưu tiên các nhóm thực phẩm giàu mật độ năng lượng trong mô hình Địa Trung Hải.