Nhiều phụ nữ mang thai có xu hướng cắt giảm tinh bột trong giai đoạn đầu nhằm kiểm soát cân nặng hoặc phòng ngừa biến chứng. Tuy nhiên, việc hạn chế carbohydrate quá mức trong 3 tháng đầu thai kỳ có thể ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe của mẹ và thai nhi.

Hiện chưa có bằng chứng khoa học trực tiếp xác nhận việc ăn ít carbohydrate trong 3 tháng đầu gây sảy thai sớm. Các nghiên cứu dịch tễ học hiện tại chỉ ghi nhận việc thiếu hụt carbohydrate làm tăng nguy cơ xuất hiện xeton niệu và sinh non, trong khi biến cố sảy thai sớm chủ yếu liên quan đến tuổi tác, bất thường giải phẫu, miễn dịch hoặc viêm nhiễm.

Bằng chứng khoa học về carbohydrate và nguy cơ mất thai

Các dữ liệu nghiên cứu sẵn có chưa ghi nhận mối liên hệ trực tiếp giữa khẩu phần carbohydrate thấp và nguy cơ sảy thai sớm trong tam cá nguyệt đầu. Các biến cố mất thai sớm thường bắt nguồn từ bất thường di truyền, hình thái thai hoặc bệnh lý nền của người mẹ hơn là do tỷ lệ carbohydrate đơn thuần.

Dù vậy, chế độ ăn quá nghèo năng lượng hoặc thiếu carbohydrate lại gây ra các rối loạn chuyển hóa đáng lo ngại trong giai đoạn hình thành bào thai. Việc kiêng khem quá mức mà không có chỉ định y khoa dễ dẫn đến tình trạng suy dinh dưỡng và mất cân bằng các vi chất thiết yếu.

Ăn ít carbohydrate trong thai kỳ dẫn đến nguy cơ gì?

Nghiên cứu tiến cứu năm 2025 trên 349 thai phụ cho thấy lượng carbohydrate nạp vào không đủ có thể gây ra tình trạng xeton niệu [1]. Phân tích đường cong ROC xác định ngưỡng carbohydrate dự đoán tình trạng xeton niệu mức độ vừa và nặng trong tam cá nguyệt đầu là dưới 187 g mỗi ngày [1].

Đáng chú ý, tình trạng xeton niệu trong 3 tháng đầu thai kỳ làm tăng nguy cơ sinh non lên gấp 5,76 lần (khoảng tin cậy 95%: 1,73–19,1) sau khi đã hiệu chỉnh các yếu tố như chỉ số khối cơ thể (BMI), hút thuốc, huyết áp và đường huyết [1]. Tỷ lệ xuất hiện xeton niệu trong nghiên cứu là 12,6% ở mức nhẹ, 1,7% mức trung bình và 2,3% mức nặng [1].

Các yếu tố nguy cơ thực sự gây sảy thai sớm

Nguy cơ sảy thai trong tam cá nguyệt đầu thực tế chịu ảnh hưởng mạnh từ các chỉ số nhân trắc, tiền sử sinh sản và siêu âm. Một nghiên cứu năm 2023 trên 3.805 chu kỳ chuyển phôi đông lạnh chỉ ra tiền sử sảy thai liên tiếp làm tăng nguy cơ mất thai sớm gấp 7,729 lần [2]. Phụ nữ có BMI trên 30 tăng nguy cơ gấp 1,418 lần so với người có BMI dưới 25, trong khi hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS) làm tăng nguy cơ gấp 1,693 lần [2]. Tuổi mẹ từ 35–37 tuổi tăng nguy cơ mất thai lên 1,617 lần và trên 37 tuổi tăng gấp 2,286 lần so với nhóm dưới 30 tuổi [2].

Dữ liệu năm 2024 ghi nhận các chỉ số siêu âm và huyết thanh dự báo mất thai sớm gồm nồng độ hCG tuần thứ 7 dưới 69.636,6 mIU/ml, đường kính túi thai trung bình (mGSD) tuần thứ 6 dưới 18,3 mm, hoặc chiều dài đầu mông (CRL) thấp hơn các ngưỡng chuẩn theo từng tuần tuổi [3]. Bên cạnh đó, bệnh lý tự miễn như sự hiện diện của kháng đông lupus và hoạt lực bệnh lupus trong tam cá nguyệt đầu cũng làm tăng rõ rệt nguy cơ sảy thai [4]. Hệ vi sinh âm đạo mất cân bằng hoặc thiếu hụt loài Lactobacillus trong 3 tháng đầu làm tăng nguy cơ mất thai ở tam cá nguyệt thứ hai lên hơn hai lần [5].

Ảnh hưởng của chế độ ăn ít carbohydrate trước thai kỳ

Thói quen ăn uống từ trước khi thụ thai cũng tác động đến thai kỳ sau này. Nghiên cứu trên 21.411 thai kỳ đơn thai (thuộc nghiên cứu Nurses' Health Study II) theo dõi trong 10 năm phát hiện chế độ ăn ít carbohydrate nhưng giàu protein và chất béo từ động vật trước thai kỳ làm tăng 36% nguy cơ mắc đái tháo đường thai kỳ [6]. Ngược lại, chế độ ăn ít carbohydrate với nguồn protein và chất béo từ thực vật không làm tăng nguy cơ này [6].

Ngoài ra, việc nạp quá nhiều carbohydrate tổng số hoặc tiêu thụ nhiều fructose cũng không có lợi, làm tăng nguy cơ phát triển bùn túi mật và sỏi mật trong thai kỳ lên hơn hai lần [7]. Ở nhóm thai phụ vị thành niên có điều kiện kinh tế thấp, tình trạng thiếu hụt năng lượng và không đạt khuyến nghị về folate, canxi, kẽm trong tam cá nguyệt đầu diễn ra phổ biến [8].

Những điều khoa học chưa làm rõ

Các nghiên cứu hiện tại chưa cung cấp dữ liệu thử nghiệm can thiệp ngẫu nhiên có đối chứng về các mức carbohydrate cụ thể (dưới 50 g, dưới 100 g hay dưới 130 g/ngày) trên nguy cơ sảy thai tự nhiên. Mối liên hệ giữa chế độ ăn ketogenic cực đoan trong 3 tháng đầu và tỷ lệ lưu thai sớm vẫn là một khoảng trống dịch tễ học chưa có lời giải trực tiếp.

Các báo cáo cũng chưa phân định rõ rủi ro sảy thai sớm do bản thân việc cắt giảm carbohydrate hay do tình trạng sụt cân đột ngột, thiếu hụt axit folic và vi chất đi kèm khi kiêng khem.

Ai nên thận trọng khi kiểm soát carbohydrate?

Phụ nữ bước vào thai kỳ có chỉ số BMI thấp hoặc tiền sử sảy thai liên tiếp không nên tự ý áp dụng chế độ ăn kiêng ít carbohydrate [3, 6]. Việc thiếu hụt dinh dưỡng ở giai đoạn phân chia tế bào ban đầu có thể làm suy giảm khả năng phát triển của túi thai và phôi thai [2, 3].

Thai phụ mắc hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS) hoặc béo phì cần có hướng dẫn của chuyên gia dinh dưỡng để kiểm soát cân nặng an toàn, tránh để xuất hiện xeton niệu dẫn đến nguy cơ sinh non sau này [5, 6]. Thai phụ có tiền sử bệnh lý tự miễn hoặc bệnh chuyển hóa cần được bác sĩ chuyên khoa theo dõi sát sao [4].

Gợi ý áp dụng thực tế cho thai phụ

Thai phụ trong tam cá nguyệt đầu không nên tự ý cắt giảm tinh bột nghiêm ngặt để ép cân. Dựa trên dữ liệu kiểm soát xeton niệu, mức tiêu thụ carbohydrate nên duy trì tối thiểu trên 187 g mỗi ngày trong 3 tháng đầu, 170 g trong 3 tháng giữa và 143 g trong 3 tháng cuối [1].

Nên ưu tiên các nguồn carbohydrate phức hợp, kết hợp chất béo và protein từ thực vật thay vì phụ thuộc quá mức vào đạm và mỡ động vật [6]. Phụ nữ mang thai cần đi khám thai đúng lịch để theo dõi các mốc phát triển túi thai và xét nghiệm sinh hóa định kỳ [3].

Chế độ ăn ít carbohydrate trong 3 tháng đầu chưa được chứng minh là nguyên nhân trực tiếp gây sảy thai sớm, nhưng việc kiêng khem quá mức có thể dẫn đến xeton niệu và tăng nguy cơ sinh non. Thai phụ nên duy trì chế độ ăn cân bằng, đáp ứng đủ nhu cầu năng lượng và tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa trước khi thay đổi khẩu phần dinh dưỡng.