Bổ sung Astaxanthin có giúp giảm co thắt cơ điều tiết mắt?

Nhức mỏi mắt vì màn hình: Nỗi ám ảnh của thời đại số

Sau một ngày dài làm việc liên tục trước máy tính hoặc dán mắt vào điện thoại, nhiều người thường trải qua cảm giác mắt cay xè, nhìn mờ tạm thời và khó chuyển tiêu cự từ màn hình ra các vật thể ở xa. Hiện tượng này xảy ra do cơ thể mi – nhóm cơ phụ trách việc co giãn để điều chỉnh độ cong của thủy tinh thể – phải co thắt liên tục trong nhiều giờ liền để mắt duy trì khả năng nhìn gần. Tình trạng co thắt cơ điều tiết kéo dài không chỉ gây mệt mỏi thị giác mà còn dẫn đến đau đầu, mỏi vai gáy và suy giảm hiệu suất lao động nói chung.

Trước thực trạng đó, nhiều người tìm kiếm các giải pháp bổ sung dinh dưỡng để bảo vệ mắt, trong đó nổi bật là Astaxanthin – một hoạt chất chống oxy hóa tự nhiên thuộc nhóm carotenoid. Câu hỏi được quan tâm hàng đầu là: Liệu việc bổ sung Astaxanthin có thực sự giúp giải tỏa tình trạng co thắt cơ điều tiết mắt và giảm bớt các triệu chứng mỏi mắt sau những giờ làm việc căng thẳng hay không?

Astaxanthin có giúp giảm co thắt cơ điều tiết mắt không?

Câu trả lời ngắn gọn là có, các bằng chứng khoa học cho thấy Astaxanthin đem lại tác động tích cực trong việc hỗ trợ cải thiện chức năng điều tiết của mắt và làm giảm các triệu chứng mệt mỏi thị giác do làm việc với màn hình điện tử. Khi được hấp thu, hoạt chất này hỗ trợ giảm bớt căng thẳng oxy hóa tại các tế bào và tạo điều kiện cho cơ thể mi phục hồi tốt hơn sau các đợt làm việc kéo dài.

Tuy nhiên, tác dụng này không đồng nghĩa với việc Astaxanthin có thể làm biến mất hoàn toàn cảm giác mệt mỏi nếu người dùng tiếp tục duy trì thói quen nhìn màn hình quá mức. Mức độ cải thiện cũng có sự khác biệt giữa các độ tuổi và phụ thuộc vào việc hoạt chất này được dùng đơn lẻ hay kết hợp cùng các vi chất dinh dưỡng khác.

Cơ chế tác động: Vì sao Astaxanthin bảo vệ được cơ điều tiết?

Khi làm việc với các thiết bị hiển thị thị giác, nguồn sáng chủ yếu từ đèn đi-ốt phát quang sinh ra ánh sáng xanh, từ đó kích thích sản sinh các gốc oxy hóa phản ứng (ROS) bên trong các tế bào cảm thụ ánh sáng theo thời gian ^[1]. Sự gia tăng của các gốc tự do này gây ra tình trạng stress oxy hóa cục bộ, làm tổn thương màng tế bào và cản trở hoạt động chuyển hóa bình thường của các cấu trúc bên trong nhãn cầu.

Đồng thời, mắt phải liên tục duy trì độ hội tụ ở khoảng cách gần khiến cơ thể mi rơi vào trạng thái co thắt đẳng trường không ngừng nghỉ. Khi cơ thể mi mỏi và chịu áp lực oxy hóa, khả năng thả lỏng cũng như thay đổi độ cong của thủy tinh thể bị suy giảm rõ rệt. Hiện tượng này thường được gọi là rối loạn điều tiết hoặc tình trạng lão thị sớm do dùng điện thoại thông minh ^[2].

Astaxanthin là một sắc tố carotenoid có cấu trúc phân tử đặc biệt, mang lại khả năng chống oxy hóa mạnh mẽ và có thể đi qua hàng rào máu - võng mạc để tiếp cận các mô mắt. Tại đây, hoạt chất này giúp trung hòa các gốc tự do phát sinh trong quá trình tiếp xúc với ánh sáng từ màn hình thiết bị điện tử ^[1]. Nhờ giảm bớt gánh nặng stress oxy hóa, Astaxanthin giúp bảo vệ mô cơ, hỗ trợ duy trì trương lực ổn định và tạo điều kiện cho cơ thể mi thư giãn sau khi co bóp kéo dài ^[2].

Bằng chứng từ các thử nghiệm lâm sàng thực tế

Các nhà khoa học đã tiến hành nhiều thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên, có đối chứng nhằm đánh giá hiệu quả thực tế của Astaxanthin đối với chức năng thị giác ở những người làm việc với màn hình thiết bị điện tử.

Một nghiên cứu ngẫu nhiên, mù đôi, có đối chứng giả dược công bố năm 2022 đã đánh giá tác động của chế độ ăn chứa 9 mg Astaxanthin mỗi ngày trong 6 tuần trên 60 người trưởng thành khỏe mạnh ^[2]. Các nhà nghiên cứu tiến hành đo thị lực, thị lực chức năng và tỷ lệ co đồng tử trước cũng như sau khi các đối tượng thực hiện thao tác làm việc với màn hình máy tính ^[2]. Kết quả ghi nhận ở nhóm đối tượng từ 40 tuổi trở lên, thị lực điều chỉnh của mắt thuận sau khi làm việc với màn hình ở tuần thứ 6 cho thấy tác dụng bảo vệ rõ rệt của Astaxanthin so với nhóm dùng giả dược ^[2]. Ngược lại, ở nhóm người tham gia dưới 40 tuổi, sự khác biệt giữa nhóm dùng Astaxanthin và nhóm đối chứng không đạt ý nghĩa thống kê ^[2]. Nghiên cứu cũng không thấy sự khác biệt có ý nghĩa về thị lực chức năng và tỷ lệ co đồng tử giữa hai nhóm ^[2]. Các tác giả nhận định rằng sự suy giảm sức mạnh cơ thể mi theo tuổi tác là nguyên nhân chính làm giảm thị lực khi làm việc, và Astaxanthin đã giúp giảm căng thẳng thị giác do màn hình gây ra ở người trung niên và cao tuổi ^[2].

Bên cạnh việc dùng đơn chất, Astaxanthin cũng thường được phối hợp cùng các chất chống oxy hóa tự nhiên khác để tạo hiệu quả hiệp đồng. Trong một nghiên cứu ngẫu nhiên, mù đôi, có đối chứng giả dược năm 2021, 44 người trưởng thành Nhật Bản khỏe mạnh bị mỏi mắt sau khi thao tác màn hình đã tham gia thử nghiệm kéo dài 6 tuần ^[1]. Nhóm can thiệp uống 2 viên nang chứa phức hợp gồm anthocyanin, Astaxanthin và lutein mỗi ngày một lần, với 20 người ở mỗi nhóm được đưa vào phân tích hiệu quả cuối cùng ^[1]. Sau 6 tuần, nhóm dùng hoạt chất cho thấy sự cải thiện đáng kể về tỷ lệ phản ứng đồng tử ở cả hai mắt và mắt thuận trước cũng như sau khi làm việc với màn hình so với nhóm giả dược ^[1]. Ngoài ra, nhóm can thiệp còn cải thiện rõ rệt điểm số đánh giá cảm giác khó lấy nét và cảm giác khó nhìn các vật thể trên tay, nhìn gần hoặc chữ in nhỏ ^[1]. Kết quả này chỉ ra rằng việc bổ sung phức hợp chứa Astaxanthin đã ức chế sự suy giảm chức năng điều tiết gây ra bởi quá trình làm việc với màn hình ^[1].

Một thử nghiệm lâm sàng khác công bố năm 2023 đã kiểm tra sự phối hợp giữa 6 mg Astaxanthin, 10 mg lutein và 2 mg zeaxanthin mỗi ngày trong 8 tuần trên những người thường xuyên làm việc với màn hình máy tính ^[3]. Nghiên cứu tiến hành đánh giá khả năng phối hợp tay - mắt, chuyển động mắt theo dõi mượt mà và mật độ quang học sắc tố hoàng điểm (MPOD) tại các thời điểm 0, 2, 4 và 8 tuần ^[3]. Kết quả cho thấy nhóm sử dụng viên nang chứa hoạt chất đã cải thiện đáng kể khả năng phối hợp tay - mắt sau khi làm việc với màn hình ở tuần thứ 8 ^[3]. Hoạt chất bổ sung cũng làm tăng đáng kể mật độ sắc tố hoàng điểm, mặc dù chưa ghi nhận cải thiện rõ ràng đối với chuyển động mắt theo dõi mượt mà ^[3].

Ngoài các tác động trực tiếp trên mắt, Astaxanthin còn cho thấy lợi ích trong việc hỗ trợ phục hồi năng lượng tinh thần sau các tác vụ căng thẳng. Một thử nghiệm chéo ngẫu nhiên, mù đôi, đối chứng giả dược năm 2018 trên 24 tình nguyện viên khỏe mạnh dùng kết hợp Astaxanthin và sesamin trong 4 tuần đã chỉ ra rằng sự bổ sung này giúp cải thiện đáng kể khả năng hồi phục sau tình trạng mệt mỏi tinh thần do làm việc với màn hình máy tính và đạp xe ^[4]. Việc bổ sung cũng làm giảm sự gia tăng nồng độ phosphatidylcholine hydroperoxide (PCOOH) trong huyết tương – một dấu ấn sinh học của stress oxy hóa được sinh ra trong các tác vụ thể chất và trí não ^[4].

Dù vậy, cần nhìn nhận rằng các nghiên cứu trên vẫn có những hạn chế nhất định. Số lượng người tham gia trong từng thử nghiệm còn tương đối khiêm tốn, dao động từ 20 đến 60 người ^[1], ^[2], ^[4]. Thời gian can thiệp cũng chỉ kéo dài từ 4 đến 8 tuần ^[1], ^[2], ^[3], ^[4]. Do đó, những ảnh hưởng lâu dài qua nhiều năm vẫn cần thêm các thử nghiệm lâm sàng quy mô lớn hơn để xác nhận toàn diện.

Lợi ích thực tế và giới hạn của các bằng chứng khoa học

Việc sử dụng thiết bị điện tử kéo dài đã được chứng minh là gây ra hàng loạt vấn đề thị giác. Một phân tích gộp công bố năm 2024 về tác động của màn hình hiển thị thị giác cho thấy tỷ lệ đau mắt, mệt mỏi, nhìn mờ, chảy nước mắt và khô mắt ở nhóm dùng màn hình cao hơn đáng kể so với nhóm đối chứng ^[5]. Điểm số khô mắt cũng như điểm khó chịu thị giác đều tăng cao ở những người làm việc thường xuyên trước màn hình ^[5].

Trong bối cảnh đó, Astaxanthin cho thấy tiềm năng như một liệu pháp dinh dưỡng bổ trợ nhằm làm giảm tác hại từ stress oxy hóa và hỗ trợ làm dịu sự căng thẳng của hệ thống cơ điều tiết ^[1], ^[2]. Lợi ích này thể hiện rõ rệt nhất ở việc giảm cảm giác mờ nhòe tạm thời sau các ca làm việc căng thẳng và giúp mắt lấy lại tiêu cự dễ dàng hơn, đặc biệt là ở những người từ 40 tuổi trở lên vốn đã có sự suy giảm sinh lý tự nhiên của cơ thể mi ^[1], ^[2].

Tuy nhiên, người tiêu dùng cần hiểu rõ giới hạn của dưỡng chất này. Astaxanthin không thể thay đổi chiều dài trục nhãn cầu hay cấu trúc giác mạc, nghĩa là nó hoàn toàn không thể làm giảm độ cận thị, viễn thị hay loạn thị có sẵn. Dưỡng chất này chỉ tác động lên phần cơ năng của sự mệt mỏi và co thắt cơ tạm thời, giúp mắt thích ứng tốt hơn trước áp lực làm việc chứ không thể thay thế cho kính điều chỉnh tật khúc xạ.

Những hiểu lầm phổ biến khi dùng Astaxanthin

Nhiều người lầm tưởng rằng Astaxanthin là "thần dược" giúp mắt sáng rõ vĩnh viễn và có thể thoải mái dùng điện thoại suốt đêm mà không lo mỏi mắt. Đây là quan niệm hoàn toàn sai lầm. Dù chất chống oxy hóa có thể làm giảm bớt tổn thương tế bào do ánh sáng xanh sinh ra, áp lực cơ học khi cơ thể mi phải co cứng suốt nhiều giờ liền trong môi trường thiếu sáng vẫn sẽ gây tổn hại cho thị giác ^[1].

Một hiểu lầm khác là việc lạm dụng liều lượng thật cao để đạt hiệu quả nhanh chóng. Các thử nghiệm lâm sàng ghi nhận hiệu quả ở mức liều vừa phải, từ 6 mg đến 9 mg mỗi ngày ^[2], ^[3]. Tự ý uống vượt mức khuyến cáo không làm tăng thêm khả năng điều tiết của mắt mà chỉ làm tăng gánh nặng đào thải cho gan và hệ tiêu hóa.

Nhiều người cũng tin rằng Astaxanthin có thể dùng thay thế thuốc nhỏ mắt điều trị hoặc thay thế việc khám mắt định kỳ. Thực tế, Astaxanthin chỉ là thực phẩm bổ sung hỗ trợ dinh dưỡng và không có tác dụng chữa khỏi các bệnh lý nhãn khoa như đục thủy tinh thể, glôcôm hay viêm kết mạc.

Ai nên thận trọng khi muốn bổ sung Astaxanthin?

Mặc dù các nghiên cứu lâm sàng ghi nhận Astaxanthin an toàn và không gây ra tác dụng phụ bất lợi nào đáng kể ở các liều thử nghiệm ^[4], một số đối tượng vẫn cần hết sức thận trọng:

• Người có tiền sử dị ứng với vi tảo Haematococcus pluvialis hoặc các loài giáp xác (tôm, cua) nên kiểm tra kỹ nguồn gốc chiết xuất của sản phẩm để tránh phản ứng quá mẫn.
• Phụ nữ đang mang thai hoặc phụ nữ đang trong thời kỳ cho con bú nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng do dữ liệu an toàn dài hạn trên nhóm đối tượng này còn hạn chế.
• Những người mắc các bệnh lý mạn tính về gan, mật hoặc đang dùng các loại thuốc điều trị theo toa cần trao đổi với nhân viên y tế để đảm bảo không xảy ra tương tác bất lợi giữa các chất.
• Người chuẩn bị trải qua phẫu thuật mắt hoặc can thiệp y khoa xâm lấn cần thông báo cho bác sĩ về toàn bộ các thực phẩm chức năng đang dùng.

Áp dụng thực tế: Cách dùng đúng để bảo vệ đôi mắt

Để việc bổ sung đạt hiệu quả tốt nhất, người tiêu dùng nên chọn các sản phẩm có hàm lượng Astaxanthin nằm trong ngưỡng đã được nghiên cứu, thường là khoảng 6 mg đến 9 mg mỗi ngày ^[2], ^[3]. Các phức hợp kết hợp thêm lutein (10 mg) và zeaxanthin (2 mg) hoặc anthocyanin cũng là lựa chọn hữu ích để tăng cường mật độ sắc tố bảo vệ đáy mắt ^[1], ^[3].

Astaxanthin là một carotenoid tan trong dầu, do đó thời điểm thích hợp nhất để uống viên bổ sung là ngay trong hoặc ngay sau bữa ăn có chứa một lượng chất béo nhất định (như dầu ô liu, cá béo, bơ hoặc trứng) nhằm tối ưu hóa khả năng hấp thu qua đường tiêu hóa. Nên duy trì việc bổ sung đều đặn trong tối thiểu 6 đến 8 tuần để dưỡng chất tích lũy đủ tại các mô đích ^[1], ^[2], ^[3].

Quan trọng hơn cả, việc dùng thực phẩm bổ sung phải đi đôi với việc điều chỉnh lối sống và môi trường làm việc:

• Duy trì quy tắc 20-20-20: Cứ sau 20 phút nhìn màn hình, hãy phóng tầm mắt nhìn ra một vật ở xa khoảng 20 feet (khoảng 6 mét) trong vòng ít nhất 20 giây để cơ thể mi được thả lỏng hoàn toàn.
• Bố trí ánh sáng phòng làm việc cân bằng, tránh để màn hình quá sáng so với không gian xung quanh nhằm giảm độ chói lóa.
• Chủ động chớp mắt thường xuyên để duy trì màng nước mắt ổn định, tránh khô rát mắt do giảm tần số chớp mắt khi quá tập trung vào màn hình máy tính ^[1].

Lời kết

Bổ sung Astaxanthin là một giải pháp hỗ trợ dinh dưỡng có cơ sở khoa học, giúp tăng cường phòng thủ chống oxy hóa và cải thiện tình trạng căng thẳng co thắt của cơ điều tiết mắt khi làm việc với màn hình ^[1], ^[2]. Tuy vậy, dưỡng chất này không thể thay thế cho lối sống lành mạnh hay sự chăm sóc y khoa chuyên nghiệp. Để duy trì đôi mắt sáng khỏe lâu dài, người làm việc văn phòng cần kết hợp dinh dưỡng hợp lý với chế độ nghỉ ngơi điều độ cho mắt và luôn tham khảo ý kiến bác sĩ khi xuất hiện các triệu chứng thị giác bất thường.