Nhiều người có thói quen chuyển từ phin kim loại sang dùng túi lọc giấy vì nghĩ rằng cách này giúp giảm bớt lượng caffeine nạp vào cơ thể. Việc thay đổi dụng cụ chiết xuất liệu có làm thức uống nhẹ đi hay không là thắc mắc rất thường gặp.
Trả lời ngắn: Các nghiên cứu thực nghiệm hiện có không so sánh trực tiếp hàm lượng caffeine giữa cách pha bằng túi lọc giấy và phin kim loại; bằng chứng cung cấp chủ yếu đo lường hàm lượng lipid và diterpene. Do đó, chưa có cơ sở khoa học khẳng định pha túi lọc giấy chứa ít caffeine hơn pha phin. Giấy lọc chỉ được chứng minh có vai trò giữ lại phần lớn chất béo và các diterpene tự nhiên trong cà phê.
Giấy lọc giữ lại chất béo như thế nào?
Nghiên cứu phân tích thành phần chất béo cho thấy cà phê pha qua giấy lọc chỉ chứa dưới 7 mg lipid trong một tách 150 ml [1]. Ngược lại, cà phê đun sôi không lọc hoặc pha espresso chứa tới 60–160 mg lipid/tách, và cà phê lọc qua lưới kim loại chứa khoảng 50 mg lipid/tách 150 ml [1].
Khi lọc qua giấy, phần lớn chất béo vẫn nằm lại ở bã cà phê [1]. Nước cà phê thu được chỉ giữ 0,4% và giấy lọc giữ lại 9,4% tổng lượng lipid được thu hồi [1]. Một nghiên cứu khác xác nhận giấy lọc giữ 12,41% lượng cafestol ban đầu, bã cà phê giữ tới 87,45%, và nước cà phê chỉ còn lại 0,15% hoạt chất này [2].
Nồng độ diterpene cafestol và kahweol qua các cách pha
Cafestol và kahweol là hai hợp chất thuộc nhóm diterpene có thể đi vào tách cà phê tùy theo phương pháp pha chế [3]. Cà phê đun sôi kiểu Thổ Nhĩ Kỳ hoặc Scandinavia chứa hàm lượng cao nhất, đạt khoảng 7,2 mg cafestol và 7,2 mg kahweol mỗi tách [3]. Trong khi đó, cà phê lọc qua giấy và cà phê hòa tan chứa lượng diterpene không đáng kể [3].
Nghiên cứu năm 2025 ghi nhận cà phê lọc giấy tại nhà có nồng độ cafestol trung vị là 12 mg/L và kahweol là 8 mg/L [4]. Trong khi đó, máy pha cà phê tại nơi làm việc có mức trung vị cafestol lên đến 176 mg/L [4]. Cà phê đun sôi có nồng độ cafestol lên tới 939 mg/L, nhưng khi rót qua màng lọc bằng vải thì nồng độ giảm xuống chỉ còn 28 mg/L cafestol và 21 mg/L kahweol [4].
Ảnh hưởng của cấu trúc giấy lọc và độ mịn bột cà phê
Đặc tính vật lý của từng loại giấy lọc có ảnh hưởng đến lượng hoạt chất hòa tan lọt vào nước cà phê [5], [6]. Các mẫu giấy lọc kiểm nghiệm có định lượng dao động từ 50,46 đến 67,48 g/m2 [6]. Nồng độ cafestol và kahweol trong nước cà phê lọc dao động lần lượt từ 1,62 đến 2,98 mg/L và từ 0,73 đến 1,96 mg/L [6].
Nghiên cứu cho thấy loại giấy lọc có đục lỗ vi mô (micro perforations) làm nồng độ diterpene trong nước pha cao hơn do độ thấm chất béo tăng lên [5], [6]. Ngoài độ xốp của giấy lọc, kích thước hạt cà phê xay cũng là yếu tố quyết định; bột cà phê có kích thước hạt dưới 500 µm sẽ tạo ra dịch chiết có hàm lượng chất rắn hòa tan cao hơn [6], [2].
Mối liên hệ với sức khỏe tim mạch và hấp thu sắt
Cafestol và kahweol trong cà phê không lọc có liên quan đến việc làm tăng nồng độ cholesterol toàn phần và LDL trong huyết thanh [4], [7], [3]. Uống cà phê lọc giấy được ghi nhận ít làm tăng cholesterol hơn so với cà phê đun sôi hoặc bình ép [5]. Ngoài ra, một nghiên cứu tổng quan cho thấy tiêu thụ cà phê lọc có mối liên quan thuận lợi với việc giảm mức độ xơ hóa gan ở bệnh nhân béo phì, điều không quan sát thấy ở espresso [7].
Về mặt hấp thu dinh dưỡng, uống một tách cà phê nhỏ giọt hoặc cà phê hòa tan cùng bữa ăn làm giảm khoảng 39% sự hấp thu sắt non-heme [8]. Các hợp chất phenolic trong cà phê tạo phức liên kết với sắt, làm cản trở quá trình hấp thu vi chất này tại đường tiêu hóa [8].
Ai nên thận trọng khi lựa chọn cách pha cà phê?
Người có nồng độ mỡ máu cao hoặc bệnh lý tim mạch nên ưu tiên dùng cà phê lọc qua giấy để hạn chế tối đa diterpene làm tăng cholesterol [4], [7]. Người bệnh xơ vữa mạch máu nên tránh dùng thường xuyên cà phê đun sôi không lọc hoặc cà phê từ các máy pha giữ nhiều diterpene [4].
Người đang bị thiếu máu thiếu sắt nên tránh uống cà phê lọc ngay trong hoặc ngay sau bữa ăn để không làm giảm hấp thu sắt non-heme [8]. Người nhạy cảm với caffeine cần lưu ý rằng hàm lượng caffeine có thể chênh lệch rất lớn giữa các nguồn nguyên liệu, từng ghi nhận mức chênh lệch tới 6 lần ở các sản phẩm espresso thương mại [7]. Người có bệnh nền mạn tính cần tham khảo ý kiến bác sĩ điều trị để có mức tiêu thụ phù hợp.
Những điều khoa học chưa làm rõ
Các trích đoạn nghiên cứu hiện có hoàn toàn không so sánh hàm lượng caffeine giữa phin kim loại truyền thống và phin giấy lọc. Chưa có dữ liệu cụ thể về việc tốc độ nước chảy qua màng giấy lọc nhanh hay chậm ảnh hưởng đến tỷ lệ giữ lại caffeine như thế nào.
Hàm lượng hoạt chất bảo vệ gan và liều dùng an toàn, tối ưu trên người cũng chưa được khẳng định rõ qua các thử nghiệm can thiệp [7]. Đa phần dữ liệu gan mật hiện mới dừng ở mức quan sát dịch tễ học [7].
Gợi ý áp dụng thực tế
Nếu mục đích là bảo vệ sức khỏe tim mạch và giảm mỡ máu, dùng giấy lọc tiêu chuẩn không đục lỗ vi mô là giải pháp có bằng chứng rõ ràng [5], [6]. Giấy lọc giúp loại bỏ gần như toàn bộ phần dầu chứa diterpene so với phin kim loại hoặc phương pháp đun sôi [1], [3].
Nếu mục tiêu là giảm lượng caffeine để tránh hồi hộp hay mất ngủ, người dùng không nên kỳ vọng vào việc chuyển đổi từ phin kim loại sang túi lọc giấy. Thay vào đó, hãy giảm lượng bột cà phê sử dụng cho mỗi lần pha hoặc chia nhỏ cữ uống trong ngày.
Kết luận
Túi lọc giấy có ưu thế vượt trội trong việc giữ lại chất béo và các diterpene làm tăng cholesterol như cafestol so với phin kim loại. Dù vậy, chưa có bằng chứng cho thấy dùng giấy lọc làm giảm bớt hàm lượng caffeine so với pha phin. Người dùng nên chọn phương pháp pha chế phù hợp với nhu cầu sức khỏe và duy trì lượng tiêu thụ chừng mực mỗi ngày.
