Nhiều người dùng thực phẩm bổ sung chứa hạt Guarana với hy vọng duy trì sự tỉnh táo êm dịu và kéo dài suốt cả ngày. Quan niệm phổ biến cho rằng cấu trúc tự nhiên của hạt Guarana giúp hoạt chất phân giải từ từ, không gây sụt giảm năng lượng đột ngột như cà phê.

Hiện tại chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người chứng minh tác dụng kích thích của caffeine trong hạt Guarana kéo dài hơn bao nhiêu giờ so với caffeine đơn thuần. Dữ liệu phòng thí nghiệm cho thấy tốc độ phóng thích và hấp thu caffeine từ hạt Guarana diễn ra tương đương với caffeine tự do [1].

Giả thuyết phóng thích chậm của caffeine trong hạt Guarana

Nhiều giả thuyết cho rằng tannin tự nhiên trong hạt Guarana liên kết với caffeine và làm chậm quá trình hấp thu vào cơ thể. Tuy nhiên, một nghiên cứu thực nghiệm đã bác bỏ cơ chế phóng thích chậm này [1].

Khi kiểm tra bằng thiết bị hòa tan ở môi trường pH 2 và pH 6,8, tốc độ giải phóng caffeine từ bột hạt Guarana không có sự khác biệt so với caffeine thông thường [1]. Thử nghiệm trên đoạn ruột chuột cô lập ở pH 4,0 và pH 7,4 cũng ghi nhận tốc độ hấp thu caffeine của hai dạng là tương đương nhau [1]. Dù vậy, hạt Guarana có hàm lượng caffeine tự nhiên rất cao, chiếm từ 3,6% đến 5,8% trọng lượng hạt, gấp nhiều lần mức 1% đến 2% ở hạt cà phê [2].

Bằng chứng từ các nghiên cứu thực nghiệm

Trên mô hình động vật, chiết xuất hạt Guarana thể hiện một số đặc tính kích thích khác biệt so với caffeine đơn chất. Nghiên cứu trên giun dẹp cho thấy chiết xuất hạt Guarana ở nồng độ thấp 0,01 mM duy trì tác động kích thích sau một giờ tiếp xúc, trong khi caffeine đơn thuần ở cùng mốc thời gian không còn ghi nhận hiệu quả kích thích [3].

Nghiên cứu hành vi trên chuột ở thử nghiệm bơi cưỡng bức cho thấy Guarana liều 25 và 50 mg/kg làm giảm thời gian bất động [4]. Đáng chú ý, Guarana không ngăn chặn thụ thể cyclopentyl adenosine như caffeine đơn lẻ, gợi ý chiết xuất này có thể tác động qua các cơ chế bổ sung ngoài hệ thống adenosinergic [4]. Thử nghiệm trên giun tròn Caenorhabditis elegans còn phát hiện dịch chiết nước hạt Guarana giúp chống oxy hóa và hỗ trợ kéo dài tuổi thọ [5].

Ở người, một phân tích tổng hợp năm 2023 từ 8 nghiên cứu đối chứng giả dược trên 328 người tham gia đã đánh giá tác động tức thời của hạt Guarana đối với hiệu suất nhận thức [6]. Liều lượng hạt Guarana được dùng từ 37,5 mg đến 500 mg, tương đương lượng caffeine từ 4,3 mg đến 100 mg [6]. Kết quả cho thấy hạt Guarana giúp rút ngắn thời gian phản xạ của người tham gia nhưng không cải thiện độ chính xác trong các bài kiểm tra [6]. Phân tích cũng chỉ ra việc thay đổi thời gian chờ trước khi làm bài kiểm tra không ảnh hưởng đến kết quả [6].

Điều khoa học chưa biết rõ

Các dữ liệu hiện tại chưa cung cấp đường cong dược động học hoàn chỉnh về nồng độ caffeine trong máu người sau khi uống hạt Guarana so với caffeine tinh khiết. Do đó, mốc thời gian bán thải và thời lượng tác dụng chính xác ở người vẫn chưa được xác định.

Các nghiên cứu lâm sàng cũng chưa thể kết luận sự cải thiện về thời gian phản xạ là hoàn toàn do caffeine hay có sự đóng góp từ các thành phần khác trong hạt Guarana như theobromine, theophylline, tannin hoặc saponin [2], [6].

Ai nên thận trọng khi dùng hạt Guarana?

Hạt Guarana chứa các alkaloid purine kích thích hệ thần kinh trung ương và làm tăng nhịp tim [5], [2]. Những người bị rối loạn lo âu, mất ngủ, viêm loét dạ dày hoặc bệnh tim mạch cần đặc biệt thận trọng [2]. Một báo cáo lâm sàng ghi nhận trường hợp bệnh nhân 44 tuổi bị ngộ độc caffeine dẫn đến rung nhĩ sau khi uống viên chiết xuất Guarana chứa 1,6 g caffeine, trên nền bệnh cơ tim phì đại không tắc nghẽn [7].

Hạt Guarana cũng được ghi nhận có khả năng tương tác bất lợi với một số loại thuốc điều trị. Các nhóm thuốc cần lưu ý gồm thuốc ức chế enzyme monoamine oxidase (MAOI), lithium, clozapine, acetaminophen và các thuốc tác động lên thụ thể adenosine [2].

Áp dụng an toàn trong đời sống

Nếu sử dụng hạt Guarana để tăng cường tỉnh táo, bạn không nên mặc định rằng hoạt chất này sẽ phóng thích chậm để tự ý dùng liều cao. Hãy kiểm tra kỹ lượng caffeine quy đổi được ghi trên nhãn sản phẩm bổ sung để tránh vượt quá ngưỡng dung nạp.

Nên bắt đầu từ liều thấp nhất theo hướng dẫn của nhà sản xuất để theo dõi phản ứng của cơ thể. Tuyệt đối không dùng chung hạt Guarana liều cao với các loại đồ uống tăng lực hoặc cà phê khác [7], [2]. Người đang sử dụng thuốc điều trị cần hỏi ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng [2].

Hiệu quả tăng tỉnh táo của hạt Guarana chủ yếu dựa vào hàm lượng caffeine đậm đặc. Để duy trì năng lượng bền vững, người dùng nên kết hợp chế độ nghỉ ngơi, uống đủ nước thay vì phụ thuộc vào các chất kích thích liều cao.