Nhiều người trẻ tập chạy bộ thắc mắc liệu chế độ ăn DASH có giúp tăng sức bền tim mạch hoặc cải thiện thành tích hay không. Chế độ ăn này vốn thiết kế để hỗ trợ kiểm soát huyết áp thông qua nhiều rau, quả, hạt và giảm natri.

Hiện chưa có bằng chứng thử nghiệm lâm sàng cho thấy chế độ DASH giúp cải thiện trực tiếp chỉ số VO2max hay điều hòa huyết áp khi vận động ở thanh niên chạy cự ly ngắn. Dữ liệu y khoa hiện tại về DASH chủ yếu tập trung trên người có nguy cơ tim mạch, bệnh nhân đái tháo đường trẻ tuổi hoặc người cao tuổi, chưa thể ngoại suy cho vận động viên hay thanh niên chạy bộ.

Bằng chứng hiện có về DASH và sức bền tim mạch

Chưa có nghiên cứu trực tiếp đánh giá DASH trên người chạy bộ cự ly ngắn. Nghiên cứu trên người thừa cân có nguy cơ tim mạch cho thấy can thiệp kết hợp tập aerobic và ăn DASH giảm calo trong 4 tháng giúp cải thiện chức năng nhận thức thông qua nâng cao thể lực hô hấp tim mạch [1]. Tuy nhiên, chế độ DASH riêng lẻ không tạo ra thay đổi nhận thức hay tự nâng cao sức bền nếu thiếu tập luyện [1].

Một mô hình can thiệp đề xuất cho phòng bệnh khuyến nghị áp dụng DASH kết hợp bổ sung protein và tập luyện cường độ cao ngắt quãng để tối ưu thể lực hô hấp tim mạch [2]. Dù vậy, đây là mô hình định hướng phòng bệnh lão hóa, không phải thử nghiệm hiệu suất thể thao ở người trẻ [2].

Tác động của DASH trên các nhóm đối tượng cụ thể

Ở thanh thiếu niên mắc đái tháo đường, chế độ DASH cho thấy lợi ích rõ về chỉ số chuyển hóa. Nghiên cứu SEARCH theo dõi 797 người trẻ mắc đái tháo đường týp 1 và týp 2 ghi nhận điểm DASH cao liên quan giảm chỉ số HbA1c ở týp 1 (beta = -0,20; p = 0,0063) và giảm huyết áp tâm thu ở týp 2 (beta = -2,02; p = 0,0406) [3].

DASH cũng được đưa vào hướng dẫn dinh dưỡng trẻ em nhằm giảm chất béo bão hòa, bổ sung hạt, rau củ và trái cây [4]. Các nghiên cứu đoàn hệ lớn ở người trưởng thành trung niên cũng ghi nhận DASH không làm tăng hay giảm nguy cơ sa sút trí tuệ, trong khi chỉ số thể lực tim mạch (CRF) lại là yếu tố bảo vệ độc lập [5].

Chế độ ăn, lượng hạt tiêu thụ và chỉ số VO2max ở người trẻ

Bằng chứng quan sát trên thanh niên cho thấy mối liên hệ giữa dinh dưỡng và VO2max còn phân tán. Thử nghiệm trên 275 thanh niên (độ tuổi 22,2 ± 6,3) đo VO2max trung bình đạt 43,9 mL/kg/phút [6]. Nghiên cứu này ghi nhận tổng điểm chế độ ăn Địa Trung Hải không liên quan trực tiếp đến VO2max, nhưng lượng tiêu thụ các loại hạt lại có liên quan thuận rõ rệt (beta = 0,320; KTC 95%: 2,4 - 10,7; p < 0,002) [6].

Nghiên cứu CARDIA theo dõi 3.358 người trẻ trong 25 năm chỉ ra rằng thể lực tim mạch ban đầu (đo bằng thời gian chạy thảm lăn) giúp giảm nguy cơ đái tháo đường độc lập với chế độ ăn [7]. Thể lực tim mạch cao ở thanh niên cũng liên quan mật thiết đến cấu trúc vỏ não vùng thái dương trong, hỗ trợ trí nhớ không gian tốt hơn người lớn tuổi [8].

Điều chưa biết từ các nghiên cứu

Dữ liệu cung cấp hiện còn nhiều khoảng trống quan trọng đối với người tập thể thao:

  • Chưa rõ DASH có làm thay đổi ngưỡng lactate, VO2max hay nhịp tim khi chạy cự ly ngắn hay không.
  • Chưa có dữ liệu về khả năng điều hòa huyết áp tức thời trong lúc gắng sức ở thanh niên có huyết áp bình thường khi ăn DASH.
  • Chưa xác định lượng carbohydrate và natri giới hạn trong DASH có đáp ứng đủ nhu cầu bù khoáng và năng lượng cho bài tập tốc độ cao hay không.

Ai nên thận trọng khi áp dụng chế độ DASH?

Người tập luyện thể thao cường độ cao hoặc chạy cự ly ngắn cần chú ý bù điện giải. Chế độ DASH kiểm soát natri nghiêm ngặt, có thể gây thiếu hụt muối nếu đổ nhiều mồ hôi. Vận động viên trẻ nên tham khảo ý kiến chuyên gia dinh dưỡng để điều chỉnh lượng muối và năng lượng cho phù hợp.

Người đang dùng thuốc hạ áp hoặc có tiền sử tụt huyết áp tư thế cũng cần cẩn trọng khi tự ý cắt giảm mạnh natri kết hợp tập nặng.

Gợi ý áp dụng dinh dưỡng thực tế

Người chạy bộ có thể áp dụng tinh thần của DASH bằng cách ăn nhiều rau xanh, trái cây tươi, ngũ cốc nguyên hạt và các loại hạt để cung cấp chất chống oxy hóa và chất béo lành mạnh [4, 8]. Tuy nhiên, không nên cắt giảm natri quá mức trong những ngày tập luyện nặng. Cần đảm bảo đủ năng lượng và đạm để duy trì khối cơ bắp khi vận động [2].

Chế độ ăn DASH chưa có bằng chứng cải thiện sức bền cho người chạy bộ ngắn. Chế độ ăn cân bằng kết hợp giáo án tập luyện khoa học vẫn là yếu tố quyết định thể lực.