Sinh viên thường xuyên đối mặt với áp lực thời gian, ngân sách eo hẹp và thói quen ăn uống thất thường. Gần đây, biến thể chế độ Địa Trung Hải xanh (Green Med) được nhắc đến nhiều với các điều chỉnh như bổ sung trà xanh, bèo tấm và loại bỏ thịt gia cầm.

Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học được cung cấp chỉ tập trung đánh giá chế độ Địa Trung Hải truyền thống ở sinh viên và người trẻ tuổi; chưa có dữ liệu nghiên cứu về biến thể Địa Trung Hải xanh (Green Med) trên nhóm đối tượng này. Do đó, hiện chưa thể khẳng định tính khả thi hay hiệu quả của biến thể Địa Trung Hải xanh đối với đời sống sinh viên.

Thực trạng áp dụng chế độ Địa Trung Hải ở sinh viên

Dữ liệu khảo sát cho thấy người trẻ và sinh viên gặp nhiều khó khăn khi duy trì chế độ ăn kiểu Địa Trung Hải. Tại Cộng hòa Síp, khảo sát cắt ngang trên 193 sinh viên đại học ghi nhận điểm tuân thủ KIDMED trung bình là 6,0; chỉ 26,9% đạt mức tuân thủ cao, trong khi 21,8% ở mức thấp [1]. Có 26% sinh viên đi ăn thức ăn nhanh hơn 1 lần mỗi tuần và 31% ăn bánh kẹo ngọt nhiều lần mỗi ngày, dù 88% có dùng dầu ô liu tại nhà và 76% dùng ít nhất hai sản phẩm từ sữa hàng ngày [1].

Nghiên cứu trên 3.031 người trẻ (18–36 tuổi) tại Lithuania cho thấy chỉ 7% tuân thủ đầy đủ chế độ ăn Địa Trung Hải, và một phần ba có mức tuân thủ kém [2]. Nhóm không tuân thủ chủ yếu thiếu hụt dầu ô liu, các loại hạt, cá, hải sản, cây họ đậu, đồng thời tiêu thụ thừa thịt đỏ [2]. Tại Thổ Nhĩ Kỳ, một nghiên cứu trên người trưởng thành trẻ tuổi cũng ghi nhận 55% người tham gia có mức độ tuân thủ thấp [3].

Rào cản thực tế của người trẻ

Hiểu biết và thái độ tích cực không đồng nghĩa với việc áp dụng thành công chế độ ăn này vào thực tế sinh viên. Một nghiên cứu trên 736 sinh viên đại học công lập tại Thổ Nhĩ Kỳ chỉ ra sự quan tâm đến biến đổi khí hậu hay lo âu sinh thái có liên quan đến chế độ ăn, nhưng mức độ gắn kết vẫn còn hạn chế [4].

Nghiên cứu khác ghi nhận thái độ ăn uống lành mạnh dù dự đoán tốt hiểu biết về thực phẩm bền vững, nhưng chỉ tương quan yếu với việc thực hành chế độ ăn Địa Trung Hải [3]. Các yếu tố cản trở chính được xác định gồm hạn chế tài chính, mức độ sẵn có của thực phẩm bổ dưỡng và tập quán sinh hoạt xung quanh [3]. Nghiên cứu tại Lithuania cũng ghi nhận trình độ học vấn cao hơn và mức độ hoạt động thể chất đầy đủ là những yếu tố dự đoán chế độ ăn lành mạnh hơn [2].

Lợi ích sức khỏe ghi nhận từ mô hình truyền thống

Mô hình Địa Trung Hải truyền thống đặc trưng bởi tiêu thụ nhiều rau củ, quả, đậu, ngũ cốc nguyên hạt, dầu ô liu; lượng vừa phải cá, sữa chua, phô mai; đồng thời hạn chế thịt đỏ và gia cầm [5].

Ở nhóm người trưởng thành có trình độ đại học (15.535 người tại Tây Ban Nha, theo dõi trung bình 6,8 năm), tuân thủ mức độ vừa và cao chế độ ăn này liên quan đến việc giảm nguy cơ tử vong sớm, với tỷ số nguy cơ lần lượt là 0,58 và 0,38 [6]. Về khía cạnh sinh học, nghiên cứu trên 598 người tại quần đảo Balearic ghi nhận việc tuân thủ chế độ ăn Địa Trung Hải giúp cải thiện các chỉ dấu viêm máu như hs-CRP ở nữ giới trẻ tuổi, dù tác động trên một số dấu ấn viêm khác chưa thể hiện rõ rệt ở người trẻ như ở người lớn tuổi [5].

Khoảng trống nghiên cứu về Địa Trung Hải xanh

Các tài liệu nghiên cứu hiện có hoàn toàn không cung cấp dữ liệu về biến thể Địa Trung Hải xanh (Green Med). Những câu hỏi lớn sau đây vẫn chưa được khoa học kiểm chứng trong phạm vi dữ liệu:

  • Biến thể tăng cường trà xanh, bổ sung bèo tấm và cắt hoàn toàn thịt gia cầm có an toàn và mang lại lợi ích vượt trội cho sinh viên hay không.
  • Chi phí, nguồn cung ứng nguyên liệu đặc thù (như bèo tấm dinh dưỡng) có phù hợp với ngân sách của sinh viên hay không.
  • Khả năng thiếu hụt vi chất dinh dưỡng của người trẻ khi loại bỏ hoàn toàn các nguồn đạm động vật quen thuộc.

Ai nên thận trọng?

Sinh viên trong độ tuổi 18–25 vẫn đang trong giai đoạn hoàn thiện khối lượng xương, vốn tiếp tục phát triển cho đến khoảng 30 tuổi [1]. Do đó, việc tự ý cắt giảm hoàn toàn các nhóm thực phẩm giàu đạm hoặc vi chất mà không có kế hoạch bù đắp hợp lý là điều không nên.

Những người có tiền sử rối loạn ăn uống, người đang điều trị các bệnh lý cần kiêng khem đặc biệt, hoặc phụ nữ mang thai và cho con bú cần hỏi ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng trước khi thay đổi chế độ ăn nghiêm ngặt [4].

Hướng tiếp cận thực tế cho sinh viên

Thay vì áp dụng ngay các biến thể khắt khe chưa rõ bằng chứng, sinh viên có thể cải thiện chất lượng bữa ăn dựa trên các nguyên lý Địa Trung Hải cơ bản:

  • Tăng cường rau củ quả tươi và các loại hạt trong khẩu phần hàng ngày [2], [5].
  • Ưu tiên sử dụng các loại đậu để bổ sung protein thực vật vừa tiết kiệm vừa đủ chất [2], [5].
  • Giảm bớt bánh kẹo ngọt, thức ăn nhanh và các loại thịt đỏ chế biến sẵn [1], [2].
  • Duy trì vận động thể chất thường xuyên để hỗ trợ lối sống lành mạnh [2].

Việc điều chỉnh dinh dưỡng cần thực tế, dựa trên ngân sách cá nhân và sự tư vấn của chuyên gia y tế khi cần thiết.