Nhiều nam giới lo ngại việc chuyển sang chế độ ăn Địa Trung Hải với đặc trưng giảm thịt đỏ và tăng thực vật sẽ khiến testosterone suy giảm. Mối bận tâm này thường xuất phát từ quan niệm rằng nội tiết tố nam cần lượng lớn chất béo bão hòa từ thịt động vật để duy trì ổn định.
Khẳng định chế độ ăn Địa Trung Hải làm suy giảm testosterone là không có cơ sở khoa học xác thực. Các bằng chứng hiện có từ nghiên cứu quan sát quy mô lớn và thử nghiệm can thiệp chỉ ra rằng mô hình ăn uống này không gây suy giảm bệnh lý nội tiết tố nam, thậm chí còn hỗ trợ cải thiện các chỉ số chuyển hóa liên quan đến sức khỏe tình dục.
Nghiên cứu dân số nói gì về testosterone và chế độ ăn?
Một phân tích dữ liệu từ Khảo sát Kiểm tra Sức khỏe và Dinh dưỡng Quốc gia Hoa Kỳ (NHANES) trên 3.128 nam giới từ 18 đến 80 tuổi đã so sánh nồng độ testosterone giữa các chế độ ăn khác nhau [1]. Trong số này, 764 người tuân thủ chế độ Địa Trung Hải và 457 người ăn theo chế độ ít chất béo [1].
Kết quả ban đầu cho thấy mức testosterone trung bình ở nhóm ăn Địa Trung Hải thấp hơn nhẹ so với nhóm ăn không kiêng (412,9 ng/dL so với 443,5 ng/dL) [1]. Tuy nhiên, sau khi các nhà nghiên cứu hiệu chỉnh đa biến theo tuổi, chỉ số khối cơ thể (BMI), mức độ vận động và các bệnh lý đi kèm, sự khác biệt ở nhóm ăn Địa Trung Hải không còn ý nghĩa thống kê độc lập [1]. Ngược lại, chỉ có nhóm duy trì chế độ ăn ít chất béo mới ghi nhận nồng độ testosterone thấp hơn có ý nghĩa so với nhóm ăn tự do (mức chênh lệch -57,2 ng/dL) [1].
Đạm thực vật và việc giảm thịt đỏ ảnh hưởng ra sao?
Một thử nghiệm chéo năm 1992 thực hiện trên 8 vận động viên sức bền nam giới so sánh 6 tuần ăn chay trứng-sữa với 6 tuần ăn nhiều thịt [2]. Kết quả cho thấy chế độ ăn chay dẫn đến mức testosterone toàn phần khi đói thấp hơn so với ăn thịt (13,7 nmol/L so với 17,4 nmol/L) [2].
Dù vậy, nồng độ testosterone tự do—dạng hoạt tính sinh học có vai trò quyết định trong cơ thể—hoàn toàn không có sự khác biệt giữa hai chế độ ăn [2]. Các chỉ số khác như globulin liên kết hormone sinh dục (SHBG), dihydrotestosterone, hay hiệu suất thể lực cũng không thay đổi [2]. Bên cạnh đó, một nghiên cứu năm 2025 trên 30 vận động viên bóng chuyền nam chuyên nghiệp ghi nhận điểm chất lượng dinh dưỡng tổng thể không có mối liên hệ với nồng độ testosterone toàn phần [3].
Tác động tới chuyển hóa và sức khỏe tình dục
Khác với chế độ ăn kiêng chất béo nghiêm ngặt, chế độ ăn Địa Trung Hải đặc trưng bởi nguồn chất béo chưa bão hòa và thực phẩm có chỉ số đường huyết thấp [4]. Tổng quan y khoa ghi nhận chế độ ăn Địa Trung Hải đem lại sự cải thiện chức năng tình dục ở nam giới [5].
Một thử nghiệm lâm sàng năm 2023 trên nam giới bị suy giảm tuyến sinh dục kèm hội chứng chuyển hóa cũng cho thấy chế độ ăn hạn chế carbohydrate (mang nhiều đặc điểm tương đồng với chế độ Địa Trung Hải) giúp giảm vòng bụng, giảm huyết áp tâm thu và mở ra khả năng làm tăng nồng độ testosterone toàn phần lẫn testosterone tự do sau 3 tháng [5].
Hiểu lầm thường gặp giữa ăn Địa Trung Hải và ăn ít béo
Nhiều người thường nhầm lẫn chế độ Địa Trung Hải với chế độ ăn kiêng chất béo. Bằng chứng khoa học cho thấy chính việc cắt giảm chất béo xuống mức quá thấp mới liên quan đến nồng độ testosterone suy giảm trong huyết thanh [1].
Chế độ ăn Địa Trung Hải không phải chế độ kiêng chất béo, mà ưu tiên chất béo chưa bão hòa từ dầu thực vật hoặc các loại hạt [4]. Việc duy trì chất béo lành mạnh cùng nguồn đạm chất lượng giúp cơ thể duy trì nồng độ hormone mà không gặp tác động tiêu cực như khi kiêng khem quá mức [1], [4].
Điều khoa học chưa biết rõ
Dữ liệu so sánh trực tiếp giữa chế độ Địa Trung Hải và nồng độ nội tiết tố nam hiện chủ yếu đến từ các khảo sát quan sát cắt ngang [1]. Thiết kế này chỉ phản ánh mối liên quan tại một thời điểm, chưa thể kết luận chắc chắn về mối quan hệ nhân quả dài hạn.
Bên cạnh đó, các thử nghiệm lâm sàng về chế độ ăn thực vật hoặc cắt giảm tinh bột thường có cỡ mẫu nhỏ hoặc bị giới hạn thời gian can thiệp [2], [5]. Khoa học vẫn thiếu các thử nghiệm ngẫu nhiên đối chứng dài hạn trên diện rộng để đánh giá biến thiên hormone sinh dục ở nam giới khỏe mạnh khi áp dụng chế độ Địa Trung Hải nguyên bản.
Ai nên thận trọng?
Nam giới có chẩn đoán suy giảm tuyến sinh dục hoặc đang điều trị rối loạn nội tiết nên tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa trước khi thay đổi căn bản thực đơn hàng ngày.
Vận động viên hoặc người tập luyện thể thao cường độ cao cần cẩn trọng để không rơi vào tình trạng thiếu hụt năng lượng sẵn có [3]. Việc chuyển đổi khẩu phần sang nhiều rau củ nếu không tính toán đủ calo và chất đạm có thể gây suy nhược và ảnh hưởng tiêu cực tới thể trạng [3].
Cách áp dụng thực tế
Nam giới muốn áp dụng chế độ Địa Trung Hải không cần lo ngại việc suy giảm nội tiết tố nếu thực hiện đúng cách. Hãy chú trọng bổ sung đủ chất béo lành mạnh, không nên kiêng chất béo hoàn toàn [1], [4].
Cân đối năng lượng nạp vào phù hợp với mức độ vận động hàng ngày để duy trì khối lượng cơ bắp và cân nặng hợp lý [5], [3]. Thay vì loại bỏ hoàn toàn một nhóm chất, việc xây dựng chế độ ăn đa dạng kết hợp rèn luyện thể chất đều đặn là giải pháp bền vững cho sức khỏe nam giới [6].





